biblia zdradzana powszechnie. dzień tłumacza

dzisiaj, 30 września, międzynarodowy dzień tłumacza. dzień świętego hieronima, patrona tłumaczy, autora przekładu biblii na łacinę. włosi mówią: traduttore traditore - tłumacz to zdrajca.

zapewne najbardziej powszechną i spektakularną zdradą tłumaczy w skali światowej jest przekład biblii. w świecie hebrajsko-żydowskim istnieje wyraźne stanowisko, że tory (tzw. pięcioksięgu mojżeszowego) w przekładzie nie wolno żydom czytać i w ogóle, że tego nie da się czytać. mówi o tym choćby rabin sasza (sacha) pecaric w rozmowie z pawłem jędrzejewskim w książce „czy torę można czytać po polsku?” (kraków, 2011). oczywiście problem przekładu istnieje od zarania, od przekładu biblii na grekę (zwanego septuagintą) i na łacinę przez świętego hieronima (tzw. wulgata) i potem przez innych, często nie z oryginału tylko właśnie z łaciny choćby, na wszelkie języki świata, w tym na polski. o trudnościach, jakie tłumacze polscy natrafiają istnieje oczywiście obszerna literatura, a w latach ostatnich do głosu dochodzą młode tygrysy hebraistyki, jak między innymi marek piela w rozlicznych artykułach w sprawie (we wrześniu 2020 ukazał się jego przekład księgi rodzaju i o tym będziemy pisać osobno), czy marcin majewski w pracy „jak przekłady zmieniają biblię. o przekładach i przekładaniu pisma świętego raz jeszcze” (kraków, 2019). poczytajcie obu, a zrozumiecie, o co toczy się gra. co do przekładu tory, zwanego torą pardes lauder, przez saszę pecarica (z udziałem innych tu i tam, to trzeba wyraźnie powiedzieć, że główną ideą był przekład w duchu "żydowskim”, co wyraża się m. in. uwzględnieniem komentarzy i całej tradycji żydowskiej np. w rozlicznych nawiasach kwadratowych, w której dopisuje się to, czego w tekście nie ma, a co jest jego interpretacją, czyli zdradą (proszę tę zdradę traktować niekoniecznie negatywnie). czytelnik polski może oczywiście tylko otworzyć buzię i patrzeć, co się tam dzieje. bardziej go chyba boli zdrada wobec polszczyzny przekładu księdza wujka, nawet jeśli dzieło zamieniło się zamieniło się w pomnik, czy atrapę biblii. można ją czytać jak piękne bajeczki, choć to jednak wciąż tora, biblia, i mądrych rzeczy tam niemało. o ile jednak wujek zdradza hebrajską biblię językowo, to tora pardes lauder zdradza zarówno hebrajską torę (żydowskimi komentarzami), jak też język polski - polszczyzną pokraczną, odartą z zasad, reguł i piękna. rozumiemy, że pożytek, to ten wkład żydowskiej tradycji, dający także polskim intelektualistom wiele do myślenia. ale rozkoszy czytania biblii jako tekstu literackiego już w tym nie ma, i trzeba szukać gdzie indziej. problem, że nie bardzo jest gdzie. na pewno w psalmach kochanowskiego, który swoimi słowami opowiada biblię. generalnie akurat psalmy cieszą się popularnością tłumaczy z ambicjami literackimi. poza tym, pozostaje szukać samotnych rodzynków, grzebiąc w całym keksie (kiksie) przekładu biblijnego. nadzieję budzi przekład marka pieli, pragnącego dać czytelnikowi tekst przede wszystkim płynny, zgrabny i zrozumiały. zdrada u pieli, jak on sam mówi, ma służyć jasności tekstu. ale zastanawia. na przykład, są w nim dwie wersje stwarzania świata. w jednej bóg tworzył świat od niedzieli do piątku (jakoby u żydów). w drugiej od poniedziałku do soboty (jakoby u chrześcijan). oryginał mówi, że te prace trwały od dnia pierwszego do szóstego. dnia siódmego bóg odpoczął. w oryginale jak nie było nazw dni tygodnia, tak w hebrajskim nie ma ich do dzisiaj. pozostaje życzyć sobie i tłumaczom, oby ich zdrada zawsze smakowała słodko.

7 wyświetlenia0 komentarz

Ostatnie posty

Zobacz wszystkie

majewski: jak przekłady zmieniają biblię

biblia? kto wie, co tam jest napisane naprawdę? ten, kto zna języki, przynajmniej jeden albo wszystkie: aramejski, hebrajski, grecki. ilu jest takich na świecie? a zatem, większość opiera się na przek

jehuda amichaj, cytat z wiersza

Ptaki zniżają lot nad ścierniskiem, może ta wizja nie jest wielka i wysoka, ale ich proroctwo jest silne i wynosi nas ponad nasze życie. Niebem przelatuje pasażerski samolot, w nim sześćdziesięciu lud

anioł stróż po hebrajsku

modlitwa do anioła stróża powstała w języku łacińskim i obecnie funkcjonuje w wielu językach świata, również w polskim. również w hebrajskim. Aniele stróżu mój, Ty zawsze przy mnie stój. Rano, wieczór

© hebrajska kafé projekt | hebrajskakafe@gmail.com

 

563 pne – budda – siddhartha gautama בודהה - סידהארטהה גאוטמה  – inicjator buddyzmu | 100 stary testament תנ"ך – kanon judaizmu | 120 nowy testament ברית החדשה – kanon chrześcijaństwa | 500 talmud תלמוד – komentarz to pięcioksięgu | 1541 wujek – jakub wujek – polski ksiądz, tłumacz biblii | 1700 beszt – światło ogniska - baal szem tow  - israel ben eliezer ישראל בן אליעזר – inicjator chasydyzmu | 1787 kocker rebe – światło prawdy - menachem mendel morgensztern מנחם מנדל מורגנשטרן – rabin w kocku | 1798 mickiewicz – adam mickiewicz – poeta, dramatopisarz polski | 1810 salanter – światło sumienia - israel lipkin misalant ישראל ליפקין מסךנט. inicjator moralno-etycznego ruchu musar | 1810 geiger – światło postępu – awraham geiger, inicjator reformy judaizmu | 1838 chafec chajim – światło słowa - israel meir hakohen ישראל מאיר הכהן - założyciel jeszywy w raduniu, propagator czystej i etycznej mowy |1873 bialik – chaim nachman bialik חיים נחמן ביאליק – poeta hebrajski | 1881 kaplan – światło idei – mordechaj kaplan מרדכי קפלן – inicjator judaizmu rekonstrukcjonistycznego | 1887 agnon światło tory - szmuel josef agnon שמואל יוסף עגנון - pisarz hebrajski | 1904 jeszurun – awot jeszurun אבות ישורון poeta hebrajski | 1910 alterman - natan alterman נתן אלתרמן – poeta i dramatopisarz hebrajski |1924 amichaj – światło lodówki - jehuda amichaj יהודה עמיחי - poeta hebrajski |1928 wine – światło człowieka – sherwin wine - inicjator judaizmu humanistycznego |1938 steinzalc – światło kamienia – adin ewen israel עדין אבן ישראל – rabin. autor wersji talmudu we współczesnym hebrajskim |1939 oz – światło pokoju - amos oz עמוס עוז - pisarz hebrajski i izraelski działacz pokojowy | 1939 einstein – arik einstein אריק איינשטיין – piosenkarz i kompozytor izraelski | 2006 pardes lauder – tu: pięcioksiąg we współczesnym żydowskim przekładzie na język polski.