wyniki wyszukiwania

Znaleziono 256 wyniku

    Posty na blogu (160)
    • moral-etyka co tydzień (2) – grzech leży u drzwi

      jak w poprzednim cyklu wśród 613 przykazań szukaliśmy tych ważnych dla nas (znaleźliśmy 183, a żyjemy kilka tysięcy lat po ich spisaniu, tak w cyklu rocznym 2020/2021 szukamy kwestii etycznych w torze i poza nią, szukamy moralności i etyki w judaizmie, u jezusa, buddy, u kocker rebego. oprócz biblii i talmudu (traktat pirkej awot), przeglądamy inne teksty z różnych światów. tora, fragment (1) bereszit 1,1-6,8. adam (אדם) i ewa (chawa חווה) (a raczej człowiek i kobieta) złamali zakaz. dzięki temu grzechowi pierworodnemu, hachét hakadmón החטא הקדמון, ludzie zrozumieli swą nagość וַיֵּ֣דְע֔וּ כִּ֥י עֵירֻמִּ֖ם הֵ֑ם, a ludzkość zaczęła się rozwijać. naszej nagości nie mogą okryć nabywane bogactwa, ale i tak staramy się bogacić i łamiemy kolejne zakazy i nakazy, żyjemy nieetycznie i niemoralnie z różnych powodów, z głupoty, zazdrości i zawiść. 4,8: wajakám kain el-hewel achíw wajahargéhu וַיָּ֥קָם קַ֛יִן אֶל־הֶ֥בֶל אָחִ֖יו וַיַּהַרְגֵֽהוּ. piela: „kain rzucił się na abla i zabił go”. dlaczego? biblia: haló im-teitíw seet weím ló teitíw lafetach chatát rowéc weeleichá tszukató weatá timszál-bo הֲל֤וֹא אִם־תֵּיטִיב֙ שְׂאֵ֔ת וְאִם֙ לֹ֣א תֵיטִ֔יב לַפֶּ֖תַח חַטָּ֣את רֹבֵ֑ץ וְאֵלֶ֙יךָ֙ תְּשׁ֣וּקָת֔וֹ וְאַתָּ֖ה תִּמְשָׁל־בּֽוֹ. z czternastu przekładów (bibliepolskie.pl) tylko neufeld nie tłumaczy, że jeśli jesteś w porządku, to dobrze, ale jeśli czynisz źle, to u drzwi grzech jest. według piel (zgodnie z neufeldem): „obojętnie, czy składasz ofiarę miłą bogu, czy niemiłą, i tak u twych drzwi leży grzech. on cię pożąda, ale ty masz nad nim mieć władzę”. kain rozzłoszczony, że bóg przyjmuje ofiary abla, a jego nie, zlekceważył uwagę boga. jezus (mk 7,21-22, wujek): z wnętrzności serca człowieczego wychodzą myśli złe: cudzołóztwa, porubstwa, mężobójstwa, kradziestwa, łakomstwa, złości, zdrada, niewstydy, oko złe, bluźnierstwo, pycha, głupstwo. budda, ośmiostopniowa ścieżka, 2: kawaná nechoná כוונה נכונה słuszne myślenie (postanowienie) – wykorzenienie żądzy i nieżyczliwości, postanowienie wyrzeczenia się złej woli i odstąpienie od wyrządzania wszelkiej krzywdy). kocker rebe [menachem mendel morgenstern z kocka]: człowiek został stworzony jako jednostka i takim winien pozostać i musi wciąż walczyć z wewnętrznymi sprzecznościami, nie zadowalać się wewnętrzną równowagą i nie iść utartą drogą (halicha batelem הליכה בתלם jak pług wyorał). musi uwalniać swą wolę od wszelkich uzależnień (michol tlut מכל תלות). tora, fragment (2) noach 6,9-11,32. 6,13: wajomér elohím lenóach kec kol-basár ba lifanai ki-malá haárec chamás mipnéihem wehíneni maszchitám et-haárec וַיֹּ֨אמֶר אֱלֹהִ֜ים לְנֹ֗חַ קֵ֤ץ כָּל־בָּשָׂר֙ בָּ֣א לְפָנַ֔י כִּֽי־מָלְאָ֥ה הָאָ֛רֶץ חָמָ֖ס מִפְּנֵיהֶ֑ם וְהִנְנִ֥י מַשְׁחִיתָ֖ם אֶת־הָאָֽרֶץ piela: „[bóg] rzekł do noego: zgładzę wszystkie żywe stworzenia, bo przez nie na świecie szerzy się nieprawość”. nie wiadomo dlaczego noe spodobał się bogu, ale wybrał go do ratowania ludzkości i zwierząt, a po potopie zawarł przymierze z noem, jego synami i wszystkimi zwierzętami. symbolem przymierza jest tęcza, która ma bogu przypominać o obietnicy, że już nie będzie niszczył świata. warunki przymierza, to między innymi, zakaz jedzenia „mięsa żywego”, to jest odcinanego ze zwierzęcia żywego. w ogóle dopiero po potopie wolno było człowiekowi zabijać i jeść zwierzęta. ten warunek to jedno z siedmiu przykazań synów noego (szewa micwot bnej noach שבע מצוות בני נוח), obowiązujących nieżydów i są one częścią 613 przykazań, obowiązujących żydów. noe uprawiał rolę (haadamá האדמה) i winnicę (kerem כרם). miał trzech synów: szema (שם), chama (חם) i jafeta (יפת). raz, gdy ojciec się upił, cham zobaczył nagość ojca (erwát awíw ערות אביו) i powiedział o tym braciom, którzy nagość ojca nakryli. noe przeżył dziewięćset pięćdziesiąt lat.

    • pomarańcze z jaffy i żegluga izraelska

      "mały wielki kraj: płyń płyń mój okręcie". sympatyczny kilkuminutowy filmowy dokument edukacyjny z okresu tuż przed i po powstaniu państwa, pokazuje zapał młodzieży izraelskiej do żeglugi. port w hajfie to brama izraela, a port w tel awiwie to ten, z którego wysyłano w świat pomarańcze „jaffa” (a nie port jaffski). pamiętam te pomarańcze jeszcze w latach sześćdziesiątych w polsce. każda zawinięta w serwetkę z kolorowym obrazkiem.

    • 30 lat temu. hebrajskie okolice (4)

      wczoraj (23 listopada 2019) spotkanie w związku pisarzy żydowskich z okazji wydania drugiego zeszytu „konturów” przez związek autorów piszących po polsku w izraelu. autorzy czytali swoje wiersze i opowiadania. dzień wcześniej otrzymałem odpowiedź od henryka grynberga. podaje telefon do natana grossa. okazał się niepotrzebny o tyle, że gross przyszedł na to spotkanie. był ryszard loew, ludzie którzy żyli gdzieś na innej planecie, dla polskiej kultury i życia literackiego tak dalecy, chociaż ostatnio drukujący w polsce, po długiej, długiej przerwie. wydawało mi się, że myśleć o spotkaniu kiedykolwiek tych ludzi, to naprawdę zbyt wiele. tymczasem, okazuje się, że wystarczy przyjść na kaplan 6 do domu sokołowa i masz ich w zasięgu ręki. są. są tu, chociaż w polsce odeszli już dawno do historii, do legendy, do magazynów bibliotek i archiwów. jeśli dojdzie do spotkania z nimi, do dłuższej rozmowy, nie będę wiedział od czego zacząć. tyle pytań i tak mało czasu.

    Zobacz wszystko
    Strony (56)
    • ביקור בפולין | מדריך בעברית ורשה קרקוב ורוצלב

      טיולי פולין טיולי פולין עם מדריך דובר עברית ופולנית פעיל בתחום משנת 2011 ​ | whatsapp +972559467657 metayelim@gmail.com השכרת רכב בוורוצלב whatsapp 972559467657 +48798866952 | metayelim@gmail.com וורשה קרקוב פוזנן וורוצלב - תזמין סיור וטיול בעיר ובאזור עם מדריך פולין דובר עברית whatsapp 972559467657 | +48798866952 | metayelim@gmail.com וורוצלב חורף 2019 פגישה עם גמד של בית הכלא וורוצלב חורף 2019 שוק מקורה וורוצלב חורף 2019 פורום לאומי למוזיקה אושוויץ דצמבר 2019 אושוויץ דצמבר 2019 טורון מוזיאון להיסטוריה, נובמבר 2019 טורון, העיר העתיקה, נובמבר 2019 טורון, העיר העתיקה, נובמבר 2019 טורון, העיר העתיקה, נובמבר 2019 טורון, חנות עם צמר, נובמבר 2019 טורון, חנות עם צמר, נובמבר 2019 תצפית אי הקטדרלה וורוצלב יוני 2019 עוד לודז' לובלין פוזנן קרקוב וורשה וורוצלב זקופנה גדנסק טורון אגמים ושאר פולין שורשים שואה היסטוריה תרבות קונצרטים טבע ספא ילדים כיף אוכל קניות - בדקו לאתר תיירות ישראלים בפולין עם מדריך דובר עברית ומתמצא ביהדות ברוכים הבאים מחכים לכם בוורוצלב בית הקברות בקולומיאה באוקראינה תיירות בתקופת קורונה פולין טיול ברחבי פולין ברכב עם מדריך\נהג דובר עברית ופולנית טיולי פולין, כל הנושאים ניתן לשלב בטיול אחד לפי בחירתכם ולבנות יחד את התכנית ואת מסלול. אתם יכולים גם לשכור את הרכב בלי נהג בוורוצלב. ראו המחירים למעלה. טיסות עם חברה לוט וורוצלב ימי ו', א' בשעה 00:25 ביקור בעיר ומגוון טיולים באזור ורחבי פולין (קרקוב, זקופנה, וורשה, לודז, פוזנן, לובלין וכ') עם טיסת חזור לבחירה בוורוצלב, קרקוב, קטוביץ, וורשה, פוזנן. | whatsapp +972 559 467 657 metayelim@gmail.com טיול ברחבי פולין ברכב עם מדריך\נהג דובר עברית ופולנית כל האתרים, כל המסלולים, לפי בקשתכם : קרקוב, זקופנה, וורשה, לובלין, לודז', פוזנן, וורוצלב, שלזיה התחתית, גדנסק, אגמים וכ' לבחירתכם 240 € סה"כ עד 4 מטיילים | כל נוסף 10 € עד 8 מטיילים. | whatsapp +972 559 467 657 metayelim@gmail.com סיור בוורוצלב ברגל 4 שעות 80 € סה"כ עד 4 מטיילים, כל נוסף 5 €. סיור ברכב 7 שעות עד 4 מטיילים 120 € סה"כ, כל נוסף 10 € עד 8 מטיילים| לסיור ברכב - הסעה משדה התעופה 10 €. | whatsapp +972 559 467 657 metayelim@gmail.com טיול באזור ברכב 7 שעות שבידניצה כנסית השלום | טירה קסיונז' | שצ'בנו זדרוי | עד 2 מטיילים 120 €, עד 4 מטיילים 140 € סה"כ, כל נוסף 10 € עד 8 מטיילים. בחבילה - הסעה משדה התעופה - חינם ביום הטיול. | whatsapp +972 559 467 657 metayelim@gmail.com טיול באזור ברכב 10 שעות מגוון אפשרויות. לדוגמה: קרפצ' | שקלרסקה פורמבה | דז'רז'וניוב וכ' | כיף | ילדים | טבע | מכרה זהב | התקשרו לבחור את האופציה הכי טובה לכם. 170 € סה"כ ל 4 מטיילים, כל נוסף 10 € עד 8 מטיילים. בחבילה - הסעה משדה התעופה - חינם ביום הטיול. | whatsapp +972 559 467 657 metayelim@gmail.com ​ הזמנת סיור | טיול שם משפחה שם פרטי כתובת אמייל השאר הודעה תודה על פנייתכם שלח

    • nr 2. 1 cheszwan 5781 (19.10.2020)

      hebrajska kafé gazeta nr 1. 1 tiszri 5781 (19 września 2020) nr 2. 1 cheszwan 5781 (19 października 2020) hebrajska kafé gazeta nr 2 ​ 1 kraj i państwo jaffa rafiego weicherta miasto, którego początki sięgają XVIII wieku przed naszą erą i przez 38 wieków żyje swoim życiem i nikt pojęcia nie miał, że na wzgórzach obok, w 1909 wyrośnie miasto tel awiw (תל אביב wzgórze wiosny), które mając lat 40 lat uczyni z jaffy swą dzielnicę. jaffa (יפו) już w XV w. p.n.e. egipcjanie mówią o niej piękna, a według średniowiecznych chrześcijańskich pielgrzymów jaffa stąd, że zbudował ją jafet, syn noego. biblia trzykrotnie mówi o jaffie, między innymi w księdze jonasza, gdy prorok ten wyrusza w drogę morską z portu w jaffie, przez który król salomon sprowadzał budulec na świątynię w jerozolimie. dzisiaj świątynia nie istnieje, port jest zaniedbany, a prorok jonasz nie żyje. przez jaffę przetoczyła się historia, spalono ją przed nadciągającymi chrześcijanami w czasie krucjat, dotarł do niej napoleon ze swym wojskiem. pod koniec XIX wieku, żydzi syjoniści zasiedlali miasto, w którym już mieszkali arabowie, a gdy się nie mieścili, zbudowali tel awiw. w 1964 urodził się tutaj w żydowskiej rodzinie z polski rafi weichert, dzisiaj profesor literatury i poeta. w 2017 rafi wydał tomik poezji „jaffa, światłość” יפו, נגוהות, osiemdziesiąt jeden wierszy, w których opisuje miejsca i wydarzenia w dziejach miasta i siebie w niej zaznacza. tutaj uznamy, że podmiot liryczny wierszy to sam rafi. rozpoczynając literacki powrót do jaffy, do wspomnień, zaczyna on od refleksji, czy może jego proustowską magdalenką nie powinna być pita posypana zaatarem, i od szpitala, w którym się urodził. to był szpital arabskiej rodziny dżani. doktor dżani zmarł w 1940, a rodzina uciekła z jaffy w 1948 i trafiła do londynu, libanu, jordanii, kairu i dubaju. dzisiaj budynek szpitala przy alejach jerozolimskich 100 w jaffie należy do szpitala „cahalon”, a rafi w piątki i soboty zakrada się i włóczy po okolicy, patrząc na ściany budynku. w szkole, w ósmej klasie mówił płynnie po arabsku i mama obstawała, że na pewno zamienili go na oddziale położniczym, więc gdy przyjdzie czas zmiany, może poprosi, by na jego nagrobku napisano: „tu leży poeta arabski pochodzenia polskiego, którego losem było pisanie po hebrajsku”. wychowany w kulturze polskiej, rafi dostrzega polskie i chrześcijańskie akcenty w jaffie. na ulicy mickiewicza, tak, jest tam taka, rafi przekłada na hebrajski początek inwokacji „pana tadeusza” i zwraca się do czytelników o przekład arabski. przy samym porcie stoi dom szymona garbarza. święty piotr przybył tam i ożywił niejaką tabitę, po czym jakiś czas tam mieszkał. rafi widzi stamtąd wąski przesmyk do morza i chylące się dachy i zwraca do piotra o nadzieję dla nas, kiedy na dachu tego domu, ukrywamy się przed śmiercią. tomik rafiego to poetycki przewodnik po mieście. czytając tytuły wierszy i same wiersze, wiemy, czego, oprócz wspomnianych miejsc, należy szukać w jaffie: skał andromedy u brzegu, łodzi rybaków, gołębi, mew, wielbłądów na placu starożytności, jaffskich pomarańczy, deptaka w zatoce salomona, wieży z zegarem, pchlego targu. tomik wierszy rafiego jest oczywiście czymś więcej niż tylko przewodnikiem po mieście z tego względu zasługuje na więcej uwagi w innym miejscu, a z drugiej strony jest oczywiście przewodnikiem osobistym, nie wyczerpującym tematu jak przewodnik ofera regewa „mała wycieczka w wielkim mieście” טיול קטן בעיר גדולה po tel awiwie i jaffie, z którym jeszcze będziemy spracerować. w jaffie znajdziecie więcej obiektów, a także sklepy i galerie artystów, doceniających klimat miejsca. piękno jaffy z jej patyną czasu (choć najstarsze zachowane budynki mają ledwo dwieście lat) doceniają tak miejscowi jak turyści, przybywający na pchli targ na zakupy, do restauracji i kawiarni. kościół świętego piotra z polskimi mszami i księdzem żydem z izbicy, przyciąga polaków. a w okresie święta pesach, gdy w telawiwskich sklepach nie ma pieczywa, kto potrzebuje, jedzie do jaffy i świeży chleb kupuje u arabskich piekarzy. państwo herzla i ben guriona teodor herzl poruszony antysemityzmem sprawy dreyfussa usiadł i napisał „państwo żydowskie”. od tej książki rozwój idei syjonizmu prowadził do powstania państwa izraela 14 maja 1948 roku. tego dnia w tel awiwie odczytano deklarację, zwaną „zwojem niepodległości”, megilat acmaut מגילת עצמאות, wzorem zwojów biblijnych, to jest główne założenia na nową drogę. państwo do dzisiaj nie ma konstytucji, wierzący obywatele nie chcą, by cokolwiek miało zastąpić torę, ten zbiór praw wprawdzie, ale dość przedawnionych. minione 72 lata są pewną próbą dla zwoju. jak ta próba wypada, przedstawia wydana właśnie książka, zawierająca dwie warstwy: „zwój niepodległości i talmud izraelski : źródła, komentarze i badania”, którą ułożył i zredagował israel dow elbaum. tytuł nawiązuje do biblii i do dwóch talmudów: babilońskiego i palestyńskiego. rozdział za rozdziałem, autorzy tekstów w talmudzie izraelskim odnoszą się do punktów deklaracji. na naszych łamach będziemy cytować i przedstawiać tę fascynującą lekturę, przybliżającą obraz państwa izraela. punktów jest 19, a stron książki 555 w formacie folio. 2 narody i religie. judaizm i reszta wiary kto żyje w izraelu? izraelczycy, jeśli mówimy o obywatelach. wśród nich są żydzi. jedni podkreślają, że absolutnie istnieje naród żydowski. powstał jednego dnia, gdy uciekinierzy z egiptu pod wodzą mojżesza zebrali się u stóp góry syjon na pustyni synaj i otrzymali od boga torą. nie ma na świecie drugiego narodu, który powstałby w ciągu jednego dnia. z drugiej strony inni zauważają, że nie ma czegoś takiego jak naród żydowski. może przesadzają. aby zrozumieć co to znaczy, że w izraelu żyją żydzi, wyobraź sobie, że mieszkasz w polsce, np. niedaleko wzgórza wawel (wśród wielu hipotez etymologii nazwy, najbardziej przekonuje nas ta ostatnia, że to żydzi, przybywając do krakowa zawołali wieża babel, a właściwie bawel) i twoi sąsiedzi polacy mają ciemną skórę, bo ich przodkowie mieszkali w afryce. inny sąsiad ma mentalność rosjanina, inny niemca, europejczyka. masz jeszcze sąsiadów, których dziadkowie setki lat mieszkali w iraku, iranie, gdziekolwiek w azji. masz też sąsiadów, którzy bardzo trzymają się tradycji z pustyni synaj i wschodniej europy zarazem. i wszyscy razem zwą się narodem. ponieważ jesteś ich narodem, żądają od ciebie, byś skromnie się ubierał, sami ubierają często wielkie futrzane czapy i mówią, że twoje państwo będzie legalne dopiero jak je odbuduje mesjasz. to tylko wstępny rys żydowskiej społeczności. stereotyp każe sądzić, że wszyscy żydzi w izraelu noszą kapelusze i ubierają się na czarno. tak nie jest. wprawdzie niemal 75% obywateli to żydzi, ale tych w kapeluszach, robiących wrażenie, głęboko religijnych i tradycyjnych, charedim, bogobojnych jest tylko 10%. dla nich od zmierzchu w piątek do zmierzchu w sobotę nieczynne są sklepy i nie jeżdżą autobusy. nie, nie tylko dla nich, dla wszystkich, ale z uwagi na ich religijne życzenia i przekonania. reszta, czyli narody inne, goje, wyznania inne, są po prostu inni. nawet żydzi, którzy uwierzyli w jezusa mesjasza, choć są żydami religijnymi, są inni. większość ubiera się i żyje po europejsku, odrobina wnosi do całości swój orientalny szyk i razem tworzą ten osobliwy świat zwany izraelem. przegląd tego świata w kolejnych numerach. zaczniemy od żydów ultraortodoksyjnych. 3 idee. w jednym domu po dwóch tysiącach lat tułaczki, żydzi potrzebowali swego państwa, a jedynym słusznym miejscem była palestyna, w której już mieszkali arabowie. przypomina się odpowiedź curzia malapartego na pytania dlaczego wybrał sobie właśni tak pseudonim literacki: bo bonaparte, dobra część już była zajęta. syjoniści nie mieli wyboru. wrócili na teren już zajęty i go zajęli. wprawdzie arabowie mogli się posunąć i zmieściliby się wszyscy, ale arabowie nie posunęli się i nie przyjęli swojej części obok części żydowskiej i konflikt pozostał do dzisiaj, i stąd idea dwóch państw dla dwóch narodów. albo idea jednego państwa dla dwóch narodów. i różne ich koncepcje. część społeczności po obu stronach już jest gotowa i już rozpoczęła drogę w tym kierunku. powstało wiele organizacji społecznych porozumienia i współżycia żydów i arabów. idea syjonizmu, która doprowadziła do powstania państwa, odchodzi do historii. nadszedł czas dla postsyjonistów i to oni muszą znaleźć rozwiązanie. 4 ludzie. pod drzewkiem figowym. abbie nathan. ejbi natan (1927-2008) w 1989 w tel awiwie słuchałem jego rozgłośni „the voice of peace – kol haszalom”, zainstalowanej na morzu źródziemnym u wybrzeży tel awiwu na jego okręcie „mv/peace” od 1973. to były wiadomości co godzinę, dobra muzyka pop, hasła wolności z pierwszej pirackiej rozgłośni w izraelu. izrael nie interweniowało nawet, gdy okręt tylko przekazywał sygnał ze stacji na terenie państwa. „give peace a chance” było dżinglem זמריר stacji, a jej hasłem: peace is the word, and the voice of peace is the station. twenty four hours a day. jednak codziennie o zachodzie słońca przerywano transmisję na 30 sekund jako wyraz pamięci o ofiarach przemocy w regionie i na całym świecie. natan walczył o pokój na całym świecie, ale radio zamilkło w 1993. okręt zardzewiał i nagromadziły się długi, władze nie pozwoliły nadawać z lądu, a kneset nie przyjął propozycji stosownej ustawy. okręt trafił do portu w aszdodzie, gdzie nurkowie zatopili go na głębokości stu metrów. wcześniej jego sprzęt trafił do głosu palestyny w jerycho. abbie natan אייבי נתןurodził się w iranie, wychowywał w mombaju. w 1943 został brytyjskim lotnikiem, ale w 1946 odmówił lotu do japonii i został zwolniony z wojska z powodów społecznych. po utworzeniu pakistanu, jako pilot, przewoził stamtąd hindusów do indii. w wojnie niepodległościowej izraela ochotniczo jako pilot obcy latał z dostawami do sodomy, a potem do 1958 był pilotem el al. osiadł w tel awiwie i prowadził kawiarnię „california”, gdzie spotykała się miejscowa bohema. w 1965 kandydował do knesetu. nie dostał się, ale w zamian za poparcie zobowiązał się, że na swoim prywatnym dwupłatowcu „szalom 1” poleci z misją pokoju do egiptu. wylądował w port saidzie i został zatrzymany, po czym wyśmiany i odesłany z powrotem. wylądował w hercliji i został zatrzymany za nielegalne przekroczenie granicy i zwolniony za kaucją. ostatecznie nie pociągnięto go do sądu. znany już w świecie, ruszył w dwumiesięczną misję pokojową, spotkał się z jeanem paulem sartrem, bertrendem russelem, odwiedziłrzym, nowy jork, moskwę, belgrad. z tunezji został wydalony. w 1967 powtórzył lot do egiptu i znów został wydalony, wrócił do izraela i znów został zatrzymany i zwolniony za kaucją. tym razem są wymierzył karę. natan odmówił zapłacenia grzywny i trafił do więzienia. około rok później znów poleciał do egiptu, tym razem jako pasażer lotu z rzymu i znów go wydalono, samolotem do aten. w 1973 kupił okręt i nazwał go „okręt pokoju” ספינת השלום i uruchomił swoje radio, bez konkretnego programu politycznego, ale z działalnością humanitarną dla pokrzywdzonych przez los, głodujących. w czasie wojny jom kipur polecono ruszyć w okolice port said i stamtąd nadawać wezwania o zaprzestanie wojny. w 1975 próbował przepłynąć kanał sueski, ale został odesłany. przepłynął drugim razem, w 1977 na okręcie holenderskim. radio ruszyło, a abbie kontynuował wiele akcji humanitarnych i politycznych. w 1983 wygrał wybory do rady miasta tel awiwu – jaffy. ejbi, abbie natan nie tylko nawoływał świat do pokoju. po prostu pomagał ludziom. 1968 – fundacja dla dzieci biafry. 1979 – żywność dla kambodży. 1985 – obóz namiotowy w etiopii. w izraelu ogrzewał starców, pomagał narkomanom, dbał o liczne organizacje pomocy ludności. 45 dni dni wytrwał w strajku głodowym w okresie negocjacji pokojowych. to tylko drobna część działaności abbiego natana na rzecz poprawienia obrazu świata, cytowana tu za hebrajską wikipedią. kiedy amos oz - światło pokoju, na rzecz pokoju pisał eseje, natan – światło pokoju, działał. w hebrajskie kafé projekt, jeszcze do niego wrócimy. 5 sfat ewer. język hebrajski sfat ewer, inaczej laszon haiwrit, czyli język hebrajski. długą historię ma język hebrajski, ten z biblii i późniejszy, a jej skrót przedstawiliśmy w dziale szkółka. mówi się, że po roku 70 n.e. język zamarł, i choć to nieprawda, to coś w tym jest. powiedzmy, rozwijał się inaczej. jako język mówiony do codziennego użytku powrócił dopiero wraz z powstaniem państwa izraela w 1948 właściwie, bo wtedy właśnie w sposób naturalny wysiłek eliezera ben-jehudy i innych, związanych z syjonistycznym ruchem powrotu żydów do ziemi świętej izraela, został zaakceptowany. tak jak wcześniej były różne koncepcje budowy państwa dla żydów, tak dyskutowano w jakim języku mieliby tam mówić. dziś sprawa jest jasna. w żydowskim państwie izraela język oficjalny i codzienny to hebrajski. współczesny, to znaczy zbudowany na bazie języka używanego w biblii. zaprojektowany, zbudowany i rozwijany na bieżąco, język oczywiście rozwija się sam z siebie jak chce, po prostu w codziennym użytkowaniu i nic tego nie zmieni, ale z drugiej strony istnieje ruch uporządkowany i naukowy, który jego rozwój bada i też chce mieć swój wkład. jego naczelną istytucją jest akademia języka hebrajskiego, a miejscem nauki języka dla przybywających dorosłych jest ulpan. zdecydowana większość pierwszych imigrantów nie mówiła po hebrajsku i trzymała się swojego języka, dlatego powstał front walki o język hebrajski. mówienie w jidysz na przykład było w kraju silnych wspaniałych żydów nowego kraju, bardzo naganne i wstydliwe, bo kojarzyło się z niechcianym obrazem słabego, godnego pogardy żyda galusowego, z wygnania. powstały ulpany, szkoły hebrajskiego, od których przybysze (olim chadaszim) zaczynali nowe życie. listę takich placówek można znaleźć na rządowej stronie izraela. 6 kultury i obyczaje w judaizmie nie ma takich świąt jak wszystkich świętych (1 listopada) – jom kol hakdoszím יום כל הקדושים, czy dzień zmarłych (2 listopada), po hebrajsku zwany jom hametím יום מתים. czy dzień zaduszny, zaduszki – jom kol haneszamót יום כל הנשמות, dosłownie dzień wszystkich dusz. religijni mają swoje zwyczaje, o których poniżej, a świeccy, podobnie jak w polsce, bawią się w halloween. po pierwsze nie ma w judaizmie świętych w rozumieniu chrześcijańskim. pamięć o bliskim zmarłym wyrażana jest nie przez ogólne święto. rodzina, bliscy, nawiedzają groby w miesiąc po pochówku, a także po jedenastu i po dwunastu miesiącach. zmarłego chowa się bezzwłocznie, jeśli to możliwe, jeszcze w dzień śmierci i przystępuje do siedmiu dni żałoby – sziwa שבעה. po trzydziestu dniach (wszystkie te rachuby prowadzi się od daty śmierci według kalendarza żydowskiego) kończy się żałoba po bliskich (ale po ojcu i matce trwa dwanaście miesięcy), nawiedza się grób i ustawia nagrobek – macewá מצבה. jest zwyczaj po jedenastu miesiącach, ale generalnie po dwunastu, obchodzi się pierwszą rocznicę (a potem kolejne co roku) – jom haszaná יום השנה, chętnie używając nazwy w jidysz – jorcajt. zapala się znicz – ner neszama נר נשמה podczas ceremonii wspominienia, azkará אזכרה. zmarłych wspomina się także w dzień izkór יזכור, podczas święta jom kipúr, siódmy dzień święta pesach, w święto szawuót (tygodni) i simchát torá (radość tory), a także podczas codziennych modlitw. ​ 7 życie literackie i artystyczne. wywiad izraelski zanim w kolejnych wydaniach napiszemy o kanonie hebrajskiej literatury izraelskiej, spójrzmy chwilę wstecz, choć niekoniecznie do najstarszych zachowanych zabytków piśmiennictwa, czy hebrajskich napisów, ani do czasu powstawania biblii. zacznijmy od powstania talmudu. tradycja mówi, że bóg dał mojżeszowi dwie tory - jedną napisaną, a drugą powiedzianą (pisaną i ustną), a ten przekazał je dalej prorokom, a prorocy dalej i tak dalej. w pewnym momencie spadkobiercy ustnej tory zaczęli obawiać się, że zostanie ona zapomniana i dlatego w roku 200 n.e. towarzystwo literackie wokół judy hanasiego w miejscowości jawne, spisało tę torę ustną i tak powstał tekst zwany miszną, czyli powtórzeniem (tak jak uczeń powtarza sobie wyuczoną lekcję). potem tą miszną zajęły się dwa kółka literacko-filozoficzne, jedno w palestynie, drugie w bibilonii, i zaczęły wielką pracę, komentując tę misznę. te komentarze nazwali gemarą (tzn. zakończeniem). obie części razem w obu ośrodkach to talmud palestyński (około roku 400 n.e.) i talmud babiloński (około roku 500 n.e.). potem tory nie przestano komentować i robi się to do dzisiaj. wszystko co pisano, też odnosiło się do tory i w ogóle do całej biblii. ten ruch literacki trwa od starożytności, przez średniowiecze do dzisiaj i końca jego nie widać. tak powstaje i powiększa się szafa książek żydowskich – arón sfarím jehudí. nowa literatura hebrajska zaczęła się w diasporze, tam gdzie żydzi żyli i widzieli zmiany. w niemczech w XVIII w. ten prąd zwał się haskalą הסכלה, oświeceniem. mojżesz mendelssohn poprowadził tłumy w kierunku nowoczesnego świata. w XIX wieku szerzej i w całej niemal europie, zaczęli działać nowi literaci hebrajscy. zaczęła rozwijać się poezja. już mniej przywiązana do biblii i jej boga, ale dalej używająca ich języka. pojawiła się proza i dramat - wyraźniej zajmujące się światem pozabiblijnym ze względu na czytelników odchodzących od religii albo równoległe z nią bardziej interesujących się otaczającym światem, wiedzą, nauką, sztuką, polityką narodów, wśród których żyli. oczywiście również w polsce. właściwie, nie tyle również co przede wszystkim. tak, w rosji też, w odessie. ale polska, to była eksplozja, która śladem autorów, dotarła w końcu do palestyny wraz z ideą syjonizmu, budowy państwa izraela, któremu potrzebny był wspólny język i po krótkich jałowych dywagacjach wybrano oczywiście hebrajski. eliezer ben jehuda postarał się, aby funkcjonował on w nowych warunkach. awraham mapu opublikował pierwszą powieść hebrajską w 1853 roku, ale do hebrajskiego uwolnionego od stylu biblijnego było jeszcze daleko. odnowiciele języka mieli jeszcze dużo wyzwań, ale poeci, prozaicy, dramaturdzy nie czekali. względem berlina w warszawie trochę się spóźniali, ale w łaśnie tam w końcu XIX wieku powstało centrum nowej literatury hebrajskiej i trwało aż do pierwszej wojny światowej. nazwiska znane w historii literatury hebrajskiej w izraelu, najpierw pojawiały się tutaj albo osobiście, albo poprzez ich książki drukowane w warszawie. dan miron, izraelski historyk i krytyk literatury, we wstępie do swej książki, poświęconej temu zjawisku, wspomina jerozolimski koledż terra santa (tam też zaczyna się powieść amosa oza – poznać kobietę) i wykład profesora szymona halkina, od którego on i zebrany światek literacki ówczesnej jerozolimy usłyszał, że warszawa swego czasu to była „republika hebrajska”. tam się zaczęło. ale o tym nie znajdziecie książki w empiku i w okolicach. chociaż może kiedyś. może na przykład, kiedy magda sara szwabowicz napisze i książkę, skoro już napisała na uniwersytetcie warszawskim właśnie, rozprawę doktorską „hebrajskie czasopisma literackie jako reprezentacja hebrajskiego życia literackiego w polsce międzywojennej”. albo coś innego się wydarzy. ​ 8 moral-etyka ​ istnieje hebrajskie słowo: מוסר musar. w biblii oznacza karę, chłostę, potem etykę i moralność. słyszałem wypowiedź żyda, że w judaizmie nie ma etyki ani moralności. to pojęcie jest judaizmowi obce, ponieważ pobożny żyd robi wszystko z nakazu tory, żydowskiego prawa, że jak napisano, tak robi. nie chciałbym jednak wierzyć, że w judaizme nie ma serca ani sumienia i że jeśli znasz prawo, to serce ci niepotrzebne. będziemy się w tym miejscu w gazecie przyglądać, co w judaizmie napisano na ten temat i spróbujemy zrozumieć, czy to co napisano, można pisać nie mając serca ni sumienia, tylko nakazy. faktem jest, że z jednej strony przez wieki powstawały te wszystkie dzieła, ale dopiero w XIX wieku pojawił się ktoś, kto wezwał żydów do wspólnego studiowania tych dzieł, choć tłumów nie porwał. jakby nie było, pierwszym tekst był już w talmudzie, czyli w czasach antyku, traktat „pirkej awot”, to jest opowieści, sentencje ojców. potem wśród znaczniejszych prac, z dziesiątków innych, były: w XI w. Ibn Pakuda napisał [תורת] חובות לבבות [torat] chowot lewawot – [prawo] obowiązki serca. w XVIII w. chaim luzzato מסילת ישרים mesilat jeszarim – ścieżka sprawiedliwych, a także ciekawe dzieło menachema mendla lefina, zwanego satanowerem חשבון הנפש cheszbon hanefesz – rachunek duszy (sumienia). przekładów polskich doczekały się: pirkej awot (kilkukrotne) i mesilat jeszarim (obie w wydawnictwie pardes). ale minęły aż dwadzieścia cztery wieki od powstania talmudu do dnia, w którym rabin israel lipkin z salantu inicjuje ruch musar תנועת המוסר tnuát hamusár. lipkin poszedł za naukami josefa zundla z salantu (salant to litewskie miasteczko sałanty), ucznia chaima ickowicza, zwanego chaimem z wołożyna, który po setkach lat jałowego roztrząsania w jeszywach zbędnych kwestii założył jeszywę, kładąc nacisk na empatię i pomoc innym. i co dalej? israel lipkin salanter założył własną jeszywę, znalazł trochę naśladowców i z początku to była nawet taka żarliwa nauka z własnymi dzienniczkami, auto-obserwacją, wszystko po co? by stawać się wciąż lepszy, człowiekiem. ale, minęły lata i dzisiaj ruch musaryzmu jest tu i tam częścią nauczania, ale nie stoi w żadnym razie na pierwszym miejscu, bo w judaizmie stoi tam bóg. a w musaryzmie na pierwszym miejscu stoi człowiek. pewnie trudno to pogodzić, bo łatwiej jest modlić się do niewidzialnego boga, niż do widzialnego i żywego sąsiada za ogrodzeniem. podobno ostatnio w stanach zjednoczonych jest jakieś ożywienie musaryzmu. lektur po polsku raczej nie ma. tymczasem można zajrzeć do pracy haliny postek. 9 nostalgie ​ nostalgia izraelska to przede wszystkim tęsknota za czasem, kiedy kibuce były w rozkwicie, a drzwi na klucz nie trzeba było zamykać. symbolem życia prostego, naiwnego w dobrym sensie, radości z posiadania życia a nie z życia posiadania, był srulik i jego czapka głupka – kowa tembel קבע טנבל. a prawzorem izraelskiego społeczeństwa był sabra, archetyp izraelczyka, żyd izraelczyk podobno twardy na zewnątrz i słodki w środku jak ten kaktus, cabár צבר, opuncja figowa. paradoksalnie, roślina nie stąd, lecz z meksyku. dniem narodowej nostalgii w izraelu jest przede wszystkim dzień niepodległości, kiedy ogląda się w telewizji stare filmy. w artykule sprzed czterech lat w dzienniku „maariw” מעריב „wracając do wczoraj: dlaczego tak bardzo lubimy nostalgię (בחזרה לאתמול: למה אנחנו כל כך אוהבים נוסטלגיה ישראלית) galit edot גלית עדות, cytuje dr miri talmon מירי טלמון z uniwersytetu w tel awiwie: „jest coś pocieszającego w fakcie, że mamy dokąd wracać. […] móc powiedzieć, że byliśmy tu i nie było tylko wojny i i zaciskania pasa, była bogata kultura, było san remo i eurowizja, było radio i kino. pełnia życia zapakowana we wspomnieniach. nie tylko historia narodowa, czy wspomnienia osobiste, ale to miejsce wspólnych spotkań, gdzie dzielimy się wspomnieniami, mając tą samą tożsamość zbiorową”. czym żyli izraelczycy i co wspominają, zobacz na: facebook.com/bali.atari 10 fiszki ​ 1 רפי וייכרט: יפו, נגוהות. הוצ' מטען, 2017 1 מגילת העצמאות עם תלמוד ישראלי : מקורות ומדרשים ספרות ומחקרים. יוצר ועורך ישראל דב אלבאום. ידיעות אחרונות, 2019 4 ויקידיה: אייבי נתן 5 hebrajskakafe.com/szawit-krotka-historia-hebrajskiego 6 www.itim.org.il 8 halina postek: musaryzm : między chasydyzmem a haskalą. w: studia europea gnesnensia,2014/9 9 maariv.co.il/news/israel/Article-541415 foto: okładka tomu poezji rafiego weicherta

    • hebrajska kafé gazeta

      słówka, wyrażenia, nazwy i pojęcia związanie z artykułami, zobacz w zakładce: szkółka - codzienne święto liter hebrajskich nr 2. 1 cheszwan 5781 (19 października 2020) czytaj w numerze: 1 kraj i państwo​ jaffa rafiego weicherta. miasto, którego początki sięgają XVIII wieku przed naszą erą i przez 38 wieków żyje swoim życiem. 2 narody i religie. judaizm i reszta wiary​ państwo herzla i ben guriona. teodor herzl poruszony antysemityzmem sprawy dreyfussa usiadł i napisał „państwo żydowskie”. 3 idee. w jednym domu kto żyje w izraelu? izraelczycy, jeśli mówimy o obywatelach. wśród nich są żydzi. ​ 4 ludzie. pod drzewkiem figowym każdy człowiek jest wyjątkowy, w sensie swej niepowtarzalności osobistej. każdy ma swój świat. 5 sfat ewer. język hebrajski sfat ewer, inaczej laszon haiwrit, czyli język hebrajski. długą historię ma język hebrajski, ten z biblii i późniejszy, ​ 6 kultury i obyczaje​ w judaizmie nie ma takich świąt jak wszystkich świętych, czy dzień zmarłych. religijni mają swoje zwyczaje, a świeccy halloween. 7 życie literackie i artystyczne. wywiad izraelski​ zanim napiszemy o kanonie hebrajskiej literatury izraelskiej, spójrzmy chwilę wstecz. 8 moral-etyka​ istnieje hebrajskie słowo: מוסר musar. w biblii oznacza karę, chłostę, potem etykę i moralność 9 nostalgie​ nostalgia izraelska to tęsknota za czasem, kiedy kibuce były w rozkwicie, a drzwi na klucz nie trzeba było zamykać. 10 fiszki​ czyli co czytać, by wiedzieć więcej o tym, o czym piszemy. 2020-10-10 | simchát torá ​ dzisiaj w izraelu simchát torá (w diasporze, czyli wszędzie poza izraelem dzień później) święto zakończenia rocznego cyklu czytania tory. my w kafé, idąc rytmem tej lektury, cały miniony rok szukaliśmy w torze 613 przykazań, by spróbować odpowiedzieć, które z nich uznamy dzisiaj za ważne w życiu. oczywiście, wierzący żyd nad tym się nie zastanawia – wszystkie są ważne, ale też oczywiście nie wszystkie są dzisiaj aktualne i możliwe do spełnienia, bo na przykład nie ma świątyni i nie ma arcykapłana itd. ale ci co wierzą w odbudowę świątyni, tych przykazań nie skreślają. nie skreślają nawet tych nakazujących ukamieniować grzeszników albo zgładzić odwiecznego wroga amaleka. i dlatego tora wciąż jest dla nich całością i w całości obowiązuje, choć z egzekwowaniem różnie jest. jest czytana cały rok i dlatego radość tory – simchát torá שמחת תורה z jej czytania, że się skończyło i się zaczyna natychmiast od początku. i tak całe życie. a dzisiaj jeszcze radość i taniec i siedem kółek ze zwojami wokół bimy (podwyższenia, almemoru w synagodze). bogobojnym (ultraortodoksom, charedim) nie przeszkadza nawet koronawirus w tym roku. premier rządu w radio bogobojnych wzywa, by bawili się poza synagogą, bez ścisku, ale radość jest silniejsza. tradycja jest potężna. sięga do czasów gaonów w VI w. p.n.e. simchát torá właściwie odbywa się w ósmym dniu święta sukot, zwanym szmini aceret, który to zwyczaj tłumaczy się różnie, jakkolwiek w sumie chodzi o podkreślenie zakończenia święta sukot. tego dnia czytają ostatni fragment tory z błogosławieństwem mojżesza dla narodu izraela. dlatego zwali go dniem błogosławieństwa - jom habrachá יום הברכה aż do XI wieku. żydzi to lud księgi, którą wielbią. ale ponad emocjami jest to ich racja bytu i nakazane prawo. dzieci robią flagi i powiewają nimi na znak, że tora to flaga narodu żydowskiego. polski słownik judaistyczny | chabad polska | gmina żydowska w poznaniu | polishjewsreviving fot. blog.nli.org.il 2020-10-01 | jesienią w izraelu święto goni święto ​ żydzi, muzułmanie, chrześcijanie, wszyscy mają swoje kalendarze z terminami. w roku 2020, 19 września zaczął się nowy rok żydowski, a z nim najpierw straszne dni (jamím noraím) – kiedy czeka się na boski wyrok (śmierci lub dalszego życia) w dniu jom kipur, dniu przebłagania. kto się trzyma tradycji, ten, w zamian za życie swoje, ofiaruje bogu życie koguta – oto dlaczego, jeśli ktoś pyta, żydzi kręcą kogutem nad głową. 2 października (14 tiszri) wraz z zachodem słońca, w pełnię księżyca (99% widoczności) zaczyna się święto sukot, święto szałasów, w polsce mówiono i mówi się – kuczki. potrwa siedem dni, zakończonych uroczystością hoszana raba (wielka hosanna!), a ósmy dzień to już naprawdę dzień ostatni święta, w którym też obchodzi się simchat tora - radość tory, radość bo zakończono roczny cykl jej cotygodniowego czytania, fragment po fragmencie. i za tydzień, od początku. kolejne znaczące święto w kalendarzu żydowskim – chanuka, zacznie się 10 grudnia wraz z zachodem słońca i potrwa do zachodu słońca 18 grudnia. jak zawsze osiem dni. fot. szałas na święto sukot. (ynet) nr 1. 1 tiszri 5781 (19 września 2020) czytaj w numerze: 1 kraj i państwo​ pierwszy dzień miesiąca tiszri to nowy rok 5781. henry kissinger w 2012 oświadczył, że w ciągu dziesięciu lat nie będzie izraela. 2 narody i religie. judaizm i reszta wiary​ według biblii, od synów jakuba jaakowa syna izaaka icchaka bierze początek dwanaście plemion narodu izraela. 3 idee. trzecia świątynia świątynia w jerozolimie, która dzisiaj nie istnieje, to idea bet hamikdasz בית המקדש, przedstawiona w biblii ​ 4 ludzie. pod drzewkiem figowym każdy człowiek jest wyjątkowy, w sensie swej niepowtarzalności osobistej. każdy ma swój świat. ​ 5 sfat ewer. język hebrajski język hebrajski, używany dzisiaj w izraelu, to ten sam język, którego przestano używać dwa tysiące lat temu. 6 kultury i obyczaje​ minął zman elul, czyli czas ważnego w żydowskim życiu ostatniego miesiąca roku i zaczął się nowy 5781 rok od stworzenia świata. 7 życie literackie i artystyczne. wywiad izraelski​ dzisiaj wspomnijmy poetę (prozaika i scenarzystę), którego 20. rocznica śmierci mija 22 września. jehuda amichaj. 8 moral-etyka​ obok świata zewnętrznego, zajmujemy się światem wewnętrznym. w judaizmie ten obszar moralności i etyki to musar. 9 nostalgie​ świat się zmienia. pisaliśmy, że izrael też się zmienia. w naszych nostalgiach pokażemy trochę tych zmian, czyli izrael, jakiego już nie ma. te zmiany. 10 fiszki​ czyli co czytać, by wiedzieć więcej o tym, o czym piszemy. 2020-09-07 | zman elul ​ zman elul – czyli dni miesiąca elul. w tym roku (gregoriańskim) miesiąc elul zaczął się 21 sierpnia i potrwa do 18 września. w kulturze hebrajskiej znany jest fakt, że wiele zjawisk istnieje podwójnie. na przykład, mówimy o talmudzie, ale są przecież dwa (babiloński i jerozolimski). jest dwóch rabinów głównych w izraelu (aszkenazyjski i sefardyjski), ostatnio jest też dwóch premierów (beniamin netaniahu i beniamin ganc). i podobnie jest z cyklem rocznym – jeden liczony od miesiąca nisan (wyjście z egiptu), drugi od miesiąca tiszri (stworzenie świata) i właśnie ten jest bardziej upowszechniony i obecnie używany częściej. miesiąc elul jest w nim miesiącem ostatnim. po nim, pierwszych dziesięć dni nowego roku to dni pokuty, kończące się dniem sądnym (jom kipúr), gdy bóg zapisuje lub nie zapisuje człowieka na następny rok życia. dlatego jest to czas czytania tekstów i modlitw pokutnych (slichót). oto na przykład ogłoszenie ze strony żydowskiej gminy reformowanej (mają trochę lżej) w warszawie beitpolska.org: „Slichot 2020 w Beit Warszawa. W dniu 12.09.2020 o godzinie 19:00 zapraszamy do Synagogi Beit Warszawa na Slichot, modlitwy o przebaczenie przygotowujące do Wielkich Świąt oraz Hawdalę. Ze względu na ograniczenie ilości uczestników do 15 osób prosimy osoby chętne o rejestrację online: Rejestracja poprzez ankietę Google. Zapraszamy do dołączenia! ”. w gminach ortodoksyjnych, ultraortodoksyjnych, zman elul, czas elul, miesiąc elul spędza się bardziej rygorystycznie. gdy w XIX wieku powstawał ruch musar (moralności i etyki), istniały grupy poświęcające zman elul na pokutę, milczenie i rozmyślania w odosobnieniu. dow elbaum (niegdyś uczeń jeszywy, należący do religijnego świata judaizmu, a dziś znany izraelski autor, publicysta, prelegent i działacz w ruchu judaizmu kulturowego – coś jak obchodzenie bożego narodzenia i wielkiej nocy z powodu tradycji, a nie przynależności do kościoła) w 1997 roku opublikował swoją pierwszą książkę. jej tytuł to „zman elul”. nachman, czternastoletni uczeń ultraortodoksyjnej jeszywy, nakłada na siebie post milczenia w środku miesiąca elul, aż do dnia sądnego. dwa tygodnie cierpień w życiu młodzieńca, trudne odosobnienie w społeczności jeszywy, głęboka tęsknota do oczyszczenia ciała i duszy i poszukiwanie swego własnego boga. równolegle do tej walki, nachman próbuje zmierzyć się z buntem uczniów, jaki właśnie wybuchł w jeszywie. zamknięty i duszący świat jeszywy opisany jest tu całkowicie „od wewnątrz”, z wiernością i starannością, włącznie ze specyficznym językiem i mentalnością tej enklawy. fot.: okładka książki dowa elbauma "zman elul". 2020-08-26 | izrael czyli ​ gdy w roku 70 rzymianie zburzyli żydowską świątynię w jerozolimie, a samych żydów ostatecznie ale i nie wszystkich, wygnali w 135 roku. ci, co zostali i trwali zawsze, choćby tylko garstka, już nie mieli państwa, które istniało w różnych postaciach tysiąc lat. odtąd, przez kolejne dwa tysiące lat, żydów widziano na całym świecie. aż, 14 maja 1948, w tym samym miejscu, ustanowili kolejne państwo. żydowskie, choć mieszkają w nim też inne nacje, i choć istnieją w nim też inne religie, to jest państwo judaizmu. nadali mu nazwę „państwo izraela” (nie państwo izrael), od imienia jaakowa (jakuba), syna icchaka (izaaka), który otrzymał ten przydomek – israél, a jego dwunastu synów to początek narodu i państwa w ziemi owego izraela, obiecanej przez boga, którą żydzi musieli sobie podbić sami. obecne terytorium państwa izraela, to tylko część tych terenów. samo państwo nie jest jednomyślnie uznawane przez opinię światową i ma wrogów w większości państw arabskich, też w swoich sąsiadach-domownikach, którzy rozpoczęli pierwszą wojnę w dzień po ustanowieniu izraela, bo nie przyjęli propozycji onz, aby były obok siebie dwa państwa, żydowskie i arabskie. państwo izraela to narodowa siedziba żydów i dziejowy akt sprawiedliwości. żydzi wrócili do siebie, ale tu już byli arabowie, którzy tej sprawiedliwości nie chcą uznać i stąd problem. czują się krzywdzeni przez żydów i reagują terrorem i walką i stąd kolejny problem. w samym społeczeństwie izraelskim też nie brak konfliktów i stąd następny problem, bo wprawdzie państwo zbudowali świeccy w większości syjoniści, to mieszkają w nim i domagają się dobrego traktowania żydzi, którzy tego państwa nie uznają, bo jako wierzący, czekają, aż przyjdzie mesjasz i on dopiero odbuduje prawdziwy izrael. wśród nich są ekstremiści, którzy nawet walczą przeciw państwu i wspierają arabów. oprócz konfliktu wierzących z niewierzącymi, istnieje szereg dalszych problemów tej mieszanki kulturowej, powstałej ze współdzielenia domu przez ludzi ukształtowanych pośród różnych kultur, od rosji, europy i ameryki, do afryki i azji. prócz kultury, różnią się izraelscy żydzi też ideologiami i światopoglądami. izrael ma siedemdziesiąt twarzy, a może więcej. i na tej twarzy coraz wyraźniej widać grymas bólu społecznej i ekonomicznej nierówności. to wszystko dzieje się w krajobrazie zieleni i pustyni, między morzami, na równinach i w górach, w okolicznościach przyrody często dech zapierających. jest co oglądać, czego słuchać i o czym czytać. jednym z podstawowych fenomenów w kraju, to wspólny język hebrajski, który od czasów, gdy bóg stwarzał nim świat, a żydzi państwo – zamilkł na dwa tysiące lat diaspory. żydzi mówią językami. nawet je tworzą, a jidysz to jeden z nich, języków wygnania. tymczasem świat się zmienił, więc w izraelu językiem biblijnym potrząsnęli, dodali nowe słowa i zaczęli używać go poza modlitwą, w życiu codziennym, w pracy i na ulicy, a także w sztuce, na scenie, w literaturze. już (i tylko) ponad siedemdziesiąt lat żyje nowa kultura i nowy świat języka hebrajskiego, a jednocześnie jego użytkownicy żyją w świecie szerszym, w globalnej wiosce, izrael to nie getto, a raczej getto, w którym jedni zamykają się przed światem, a inni na niego otwierają. zawsze ktoś ciągnie za klamkę, gdy ktoś drzwi domyka. może to nie takie oczywiste, ale nowoczesne państwo izraela nie ma konstytucji, jak ma polska, czy usa. i kiedy ktoś jej chce, to ktoś mówi - przecież mamy torę. ​ 2020-08-15 | wniebowzięcie najświętszej maryi panny ​ o śmierci albo wniebowzięciu marii, matki jezusa, nowy testament nie mówi nic. dopiero w roku 1950 kościół rzymskokatolicki (pius XII) ogłosił dogmat o wstąpieniu do nieba maryi wraz z ciałem i duszą. czy maria umarła? kwestia zostaje otwarta. już w V wieku w kościele czczono fakt odejścia matki bożej poprzez święta zaśnięcia, przejścia, odpocznienia maryi. w polsce i w europie matka boska wniebowzięta jest patronką roślinności (matka boska zielna), a na święto 15 sierpnia wierni najliczniej przybywają z pielgrzymką do klasztoru na jasnej górze w częstochowie. w ziemi świętej wierni zbierają się u podnoża góry oliwnej w ogrodzie oliwnym getsemani גת שמנים, w kościele grobu maryi. ilustracja ze strony facebooka היום בלוח השנה ​ 2020-08-07 | zmarł rabin adin ewen israel (sztainzalc, steinsaltz) ​ dzisiaj w jerozolimie zmarł adin ewen israel, chasydzki rabin, urodzony w jerozolimie w 1937 jako adin steinzaltz, syn komunisty i zarazem prawnuka pierwszego admora (skrót: nasz pan, nauczyciel, rabin) słonimia. adin jako nastolatek nawrócił się na judaizm i oprócz nauki tory, studiował, co nie jest połączeniem tak oczywistym, chemię i fizykę. mając lat 24 został najmłodszym kierownikiem szkoły w izraelu. w 1965 założył „izraelski instytut publikacji talmudycznych”. w 1984 założył wyższą jeszywę „makor chajim”. w 1988 otrzymał „nagrodę izraela”. dopiero w 1991 zmienił nazwisko, hebraizując steinsaltz (sól kamienna) na ewen israel (kamień izraela). w latach 1967-2010 opracował i wydał we współczesnym języku hebrajskim talmud babiloński. praca ta znacznie ułatwia studia talmudu poza placówkami religijnymi. to tylko drobna część jego aktywności i zasług. dla nas adin ewen israel, choć urodził się jako kamień soli, jest światłem kamienia, kamienia delikatnego (adín – delikatny). jest światłem oświetlającym etyczną drogę człowieka nie tylko w judaizmie, ale też poza nim. ewen israel inspirację czerpał między innymi od kocker rebego (menachem mendel morgenstern z kocka, zmarł 1859), który był światłem prawdy, bezlitosnym demaskatorem hipokryzji. adin ewen israel wydał ponad osiemdziesiąt książek, które w języku polskim (według naszej wiedzy) wciąż nie są dostępne, poza publikacją żydowskiego instytutu historycznego w roku 2014, tłumaczonego z angielskiego przez krystynę dąbrowską dzieła „róża o trzynastu płatkach. rozprawa o esencji żydowskiego istnienia i wiary”. na naszym portalu natomiast można przeczytać rozdział „tematy talmudu” z książki „talmud dla każdego” w tłumaczeniu z hebrajskiego tomasza korzeniowskiego. adin ewen israel steinsaltz-center.org.il 2020-07-31 | jak piją kawę w izraelu ​ picie kawy na świecie zaczęło się w XVII wieku właśnie na bliskim wschodzie, w domach prywatnych. pili bogacze, a naczynia i przyrządy były ważnym składnikiem posagu panny. do europy kawa weszła przez turcję i wtedy nastąpiła znacząca zmiana zwyczajów jej picia. kobiety, mieszczańskie i arystokratyczne panny doprowadziły do odsunięcia wina i alkoholu, a kawa i gorąca czekolada zajęły ich miejsce. pojęcie „kawa literacka” zaczęła ustanawiać swoje miejsce na towarzyskich salonach. dwieście lat później salony zniknęły, a kawa wdarła się do wszystkich warstw narodu. co do terenów dzisiejszego izraela, są tacy, co twierdzą, że etiopscy zakonnicy sprowadzili ją do kraju (etiopczycy, nawiasem mówiąc, przyprawiają kawę solą), inni, że imperium ottomańskie wprowadziło kawę do menu wszystkich krajów, które podbiło. jeszcze inni, że to sprawa wędrownych plemion. w każdym razie, droga kawy izraelskiej jest prosta: po turecku, błoto (czyli nasza zalewajka), perkolator, rozpuszczalna, espresso. turcy pili kawę, ale wnieśli w sposób jej przygotowania więcej niż beduini. po turkach przyszli brytyjczycy, ale nie wnieśli nic w kwestii kawy. w opowiadaniu „filiżanka kawy” pisze jaakow jehoszua, ojciec a. b. jehoszuy: „kawę czystą, pili głównie dorośli i starcy. my, mali, poprzestawaliśmy na kawie mieszanej z mielonymi ziarnami zbóż. nasze mamy twierdziły, że kawa czysta może osłabić serce. w czasie pierwszej wojny światowej, kiedy ceny kawy poszybowały w górę, wszyscy mieli zwyczaj, i dorośli i młodzi, zamiast niej pić palone zboża, które na pierwszy rzut oka przypominały kawę... gospodyni mogła zrezygnować z każdej potrawy w ciągu dnia, ale nie z picia filiżanki kawy rano, jako że dzięki filiżance kawy „wzmacniała siły” na wszystkie godziny dnia”. kawa „po turecku” beduini robią super kawę po turecku. rokrocznie w izraelu połyka się około 450 milionów kawy po turecku. każdy dziesięcioletni skaut powie wam, że wyposażenie letniego obozu zawiera oczywiście tygielek i kawę po turecku. harcerskie ognisko przerodziło się w ognisko żołnierskie, a to w siedzenie w gronie na wycieczkach młodzieżowego ruchu. jak robimy kawę po turecku? wsypujemy kawę do tygielka z wodą, gotujemy na małym ogniu, powoli, czekamy aż piana podejdzie, zdejmujemy, znów stawiamy na ogień i znów,aż piana stanie się prawdziwą pianą. wlewamy do szklanki i wtedy widać piękno czerni z kremem. błoto (zalewajka) i czarna to to samo. łyżeczka kawy, łyżeczka cukru i wrzątek w szklance. cała reszta – to zbędna gadanina. ziarna kawy mielone do wielkości takiej jak do espresso i potraktowane jak kawa rozpuszczalna. sposób jej serwowania to nieodłączny element każdej gościny, świadczący o szacunku dla gościa. natomiast u arabów propozycja czarnej kawy w trakcie spotkania świadczy o zamiarze gospodarza uwolnienia się od gościa. twarzą ku ulicy wielki rozkwit kawiarni w izraelu nastąpił w ślad imigracji z europy wschodniej i środkowej w okresie piątej fali, od roku 1933. kawiarnie ukazują model wiedeńskiego mieszczaństwa. setkami kawiarni otwartych do późnych godzin nocnych, szczególnie latem. były ulubionym i dobrym miejscem spotkań młodych żydówek z obcymi żołnierzami i policjantami, a z czasem przekształciły się w scenę, na której dziewczęta z rodzin osiadłych od lat demonstrowały swoją niezależność i wolność. na nowej północy tel awiwu, na jedenastu centralnych ulicach, na allenby, ben jehuda i dizengof, otwarto ponad 400 kawiarni. sto tysięcy brytyjskich, australijskich i innych żołnierzy służących wówczas w palestynie, szukało rozrywki i zabawy w ziemi obiecanej, służącej podczas drugiej wojny światowej jako szerokie zaplecze frontu bliskowschodniego. część kawiarni urządzono w nowoczesnym i eleganckim stylu międzynarodowym, według projektów miejscowych architektów, szczególnie z kręgu imigrantów z niemiec. w jerozolimie na ulicy jaffo otwarto kawiarnię wiedeń, wyrózniającą się pianinem, kawiarnię rawiw na osiedlu bet kerem, kawiarnię ben jehuda i inne z siedzeniem z twarzą ku ulicy, aby widzieć i być widzianym. była muzyka i bale z tańcami salonowymi, z bogatym i wartościowym repertuarem i profesjonalną obsługą kelnerów w specjalnych strojach. europa w tel awiwie – tak to było. kawa otrzymała legitymację i szacunek. co tam pili? kawę po turecku zmieloną z dodatkiem mleka albo kawę z filtra w porcelanowych filiżankach, ulubioną szczególnie przez imigrantów niemieckich. kawa z filtra kawa z filtra i z perkolatora to początek rzeczy poważnych. amerykański sączek zostawiający w filtrze wszystko co dobre w kawie i dający nam brudną wodę w czajniku. kawa zrobiona w perkolatorze jest dość mocna, ale zapomnijcie o piance albo aromacie. dzisiaj można znaleźć w izraelu kawę z filtra w restauracjach absolutnie koszernych [glat-koszer גלאט-כשר] . kiedy prosimy o kawę na koniec posiłku, przychodzi brązowy plastik z sączkiem, który przepuszcza wodę do filiżanki, ale zatrzymuje duszę. powolne kropelkowanie dobre jest może dla amerykanów, ale izraelczyków, przyzwyczajonych do zapachu kawy, pozbawia ważnej części przyjemności. perkolator prowadzi wielkimi krokami ku przyszłości: każdy imigrant z europy, uważający się za wielbiciela kawy, dbał o to, by postawić na honorowym miejscu perkolator, by wszyscy widzieli. imigranci ze wschodu dziwili się perkolatorowi o wiele mniej i nazywali jego produkt „fisze zejde”, to znaczy siki staruszka. rozpuszczalna w połowie lat 50. ubiegłego wieku, wraz z rozstaniem się z okresem życia skromnego, zaczęła się przesączać do izraela kultura amerykańskiego rock-and-rolla, dająca nowemu pokoleniu sabrów cudowne alternatywy, które wstrząsnęły starym pokoleniem iszuwu. do młodzieży przylgnęłą pogardliwa nazwa „pokolenie espresso” od nazwy elektrycznego urządzenia, które przybyło z włoch. biednej kawie doczepili wszystkie dolegliwości pokolenia, to jest otwartość na świat i innowacyjność. pokolenie espresso piło filiżankę kawy i szło na wojnę sześciodniową. wyrażenia „pokolenie espresso” i „ziarno nieszczęść” zniknęły ze sceny, ustępując miejsca pojęciu „dobrzy synowie”. od roku 1956 do niewiadomo kiedy naród postanowił: kawa elite, firmy określającej swój produkt jako „gorący, słuszny, godny, ukochany: pierwszą serię „nes-kafe” [nes=cud, names - rozpuszczalny] wprowadzono w kompaktowym opakowaniu metalowym pojemności 56 gramów. opakowanie było minimalistyczne, proste i poważne. kiedy kończyła się kawa, puszka służyła za pojemnik w kuchni. metalowa puszka stała się nieodłącznym elementem samej kawy rozpuszczalnej, aż do nieudanych prób w latach 70. zastąpienia jej słoikiem, bo społeczeństwo wróciło do opakowania pierwotnego. nawiasem mówiąc nazwę „nes-kafe” utworzono od nazwy firmy nestle. rozpuszczalna stała się napojem pracowników i urzędników państwowych. bez „nes” rano, dzień im się nie uda. również żołnierki cahalu [צה"ל wojska obrony izraela] uczą się od pierwszych godzin służby: biorą kawę rozpuszczalną, cukier, odrobinę wody, mieszają, mieszają i mieszają. dla dzieci i cierpiących na bezsenność, wynaleziono kawę cziko: bez kofeiny, bez wszystkiego. espresso przeskakujemy kilka lat do przodu. najnowocześniejsza i doskonała droga do przyrządzenia kawy to użycie maszyny espresso, powodującej przepływ wrzątku pod ciśnieniem przez odmierzoną ilość kawy. na początku lat 90. izrael zaczął się wyróżniać jako imperium kawy: dokądkolwiek rzucicie kamieniem, traficie na filię „aromy”, „cup o’joe”, „arcafe”, „cafe hillel” albo ilan’s. jeśli w przeszłości starczył łyk kawy rozpuszczalnej albo czarnej w domu, w pracy albo u przyjaciół, to dzisiejsze kawiarnie stały się nieodłącznym elementem życia. kawa na wynos albo kawa na zebranie w pracy, wszystko idzie. przy całym szacunku dla espresso, capuccino stało się napojem narodowym, z jedną trzecią mleka, jedną trzecią espresso i jedną trzecią pianki – większe od espresso, mniejsze od latte-macchiato. kawiarnia w izraelu. ynet.co.il na podstawie: https://www.ynet.co.il/articles/0,7340,L-3479137,00.html 2020-07-30 | dzień postu tiszá beáw ​ tiszá beáw תשעה באב to jest „dziewiąty [dzień miesiąca] aw” w tym roku wypada właśnie dzisiaj. choć polska wikipedia podaje i czasami słyszymy tu i tam, że to święto, to przecież tego dnia naprawdę nie ma czego świętować. raczej żałować, bo to data związana z długą listą nieszczęść Żydów. babiloński król nabuchodonozor drugi w 586 roku p.n.e. zburzył jerozolimską świątynię i uprowadził żydów do niewoli. w roku 70 n.e. rzymski dowódca tytus zburzył i spalił tego samego dnia dziewiątego aw, świątynię odbudowaną, gdy żydzi z niewoli wrócili. może tytus nieprzypadkowo wybrał tę datę, jak może inni, później, robili tak samo, sprowadzając na żydów nieszczęścia w tym właśnie dniu. a co więcej, żydowscy mędrcy, autorzy miszny [podstawy późniejszego talmudu] dopisali do tej daty także wydarzenia wcześniejsze (!) z okresu, gdy żydzi po wyjściu z egiptu szli przez pustynię. dzisiaj dziewiąty aw, dzień żałoby, ścisłego postu, unikania wszelkich przyjemności, np. wygodnych krzeseł, a nawet nie wolno studiować tory, co jest przecież wielką rozkoszą. istnieją różne zwyczaje w synagogach i w domach. żydzi z maroka i tunezji smarują ręce i stopy czosnkiem, sprowadzającym łzy. ale. wśród wielu legend, jedna mówi, że tego dnia urodził się mesjasz - menachem [pocieszyciel] ben chizkíja, i to jest powód do radości. ma się pojawić wraz z nadejściem dni ostatnich i zbawić świat. póki co mejsasz gdzieś się błąka. a żydzi czekają. poza tymi, którzy uwierzyli w mejsasza jezusa. jezus, jeszúa znaczy zbawiciel. godziny rozpoczęcia i zakończenia postu w głównych miastach izraela dzisiaj. ynet.co.il 2020-07-06 | syjonizm – co to jest ​ izrael jest państwem założonym przez syjonistów, to znaczy przez kogo? rzymianie, podbijając rozległe okolice swego miasta, dotarli między innymi na bliski wschód i zajęli ziemie żydów. zburzyli ich świątynię w jerozolimie, a żydzi rozproszyli się po świecie, w tym po europie. trwanie żydów pośród narodów, znaczone wzajemną niechęcią, doprowadziło do sytuacji, w której żydzi religijni nie chcieli ani asymilować się ani wracać w rodzinne strony (tylko mesjasz może odbudować państwo), a inni żydzi, choć pragnęli asymilacji, zauważyli jednak niechęć otoczenia do nich, zatem w wieku XIX uznali, że właśnie powrót do domu, do syjonu (nazwa od góry syjon w jerozolimie i wspominanych w biblii tą nazwą różnych miejsc), i stworzenie samemu własnego państwa, jest opcją najlepszą. dzisiaj mija 138. rocznica przybycia z rosji do jaffy, pierwszych syjonistów, członków organizacji „bilu” (pierwsze litery słów: בֵּית יַעֲקֹב לְכוּ וְנֵלְכָה bet iaakow lechu w(u)enelcha Iz. 2,5). o drodze syjonizmu i syjonistów do budowy dzisiejszego „państwa izraela”, opowiada telewizyjna seria pod tytułem עמוד האש (amúd haész) „słup ognia”, nawiązującym do słupa ognia, prowadzącego żydów przez pustynię w drodze z egiptu do ziemi obiecanej. premierową emisję izraelczycy obejrzeli w 1981 roku, w dziewiętnastu odcinkach, opowiadających o kolejnych etapach wydarzeń w latach 1896-1948. okładka książki dana omera o powstawaniu serialu. 2020-04-29 | święto niepodległości państwa izraela. deklaracja niepodległości i komentarze ​ to święto odbywa się rokrocznie 5 dnia miesiąca ijar, bo taki był w kalendarzu żydowskim dzień roku 5708, 14 maja 1948, kiedy w tel awiwie ogłoszono deklarację niepodległości powstającego państwa. dzisiaj 72 rocznica wydarzenia. polski przekład hebrajskiego oryginału deklaracji można znaleźć choćby na różnych stronach internetu. hebrajska nazwa dokumentu to megilat haacmaut מגילת העצמאות, zwój niepodległości, nazwa nawiązująca do historycznej formy zwoju, na którym spisane są księgi biblijne. książka, która ukazała się w izraelu w 2019 roku i punkt po punkcie omawia ten dokument pod wszelkimi względami i w różnych kontekstach, jest antologią tekstów różnych autorów i różnych gatunków, od tekstów naukowych, przez publicystyczne po literackie i nosi tytuł „megila’t haacmau’t im talmu’d israeli’, mekoro’t umidraszi’m, sifru’t umechkari’m” מגילת העצמאות עם תלמוד ישראלי. מקורות ומדרשים, ספרות ומחקרים. to jest – zwój niepodległości i talmud izraelski, źródła i przekazy, literatura i badania. nawiązuje tym samym zarówno do biblii (deklaracja), jak jej późniejszych komentarzy wielu autorów (talmudu), istnieją dwa talmudy, zwane od miejsca ich powstania: babiloński oraz jerozolimski, dlatego autorzy antologii komentarzy deklaracji niepodległości nadali jej tytuł talmudu izraelskiego. książka w swojej idei i formie niezwykła i szczególna, a jej charakter jest raczej świecki, w duchu judaizmu kulturowego, społecznego, a wśród autorów są naukowcy i rabini. trzeba pamiętać, że dzisiaj w izraelu większość jego żydowskich obywateli jest świecka i do religii i jej historii odnosi się jak do wartości kulturowej (podobnie jak w polsce osoby świeckie obchodzą święta bożego narodzenia). dodatkowo pamiętajmy, że żydzi religijni w zasadzie dzisiejszego państwa izraela nie uznają. choć w nim żyją, to czekają nadejścia mesjasza, który odbuduje „prawdziwe” państwo izraela, dlatego ogłoszona przez syjonistów deklaracja nie jest przez nich honorowana. to, co w deklaracji najważniejsze, w książce znalazło się w trzydziestu trzech hasłach (słowach i zwrotach) wyjętych z deklaracji i poddanych publicznemu dyskursowi. hebrajski tekst oryginału deklaracji można znaleźć na stronie knesetu, a jej tłumaczenia na polski na stronie sejmu i na stronie szkolnictwo.pl okładka książki o deklaracji niepodległości 2020-04-28 | dzień pamięci poległych w wojnach o izrael ​ w izraelu odbyły się stosowne uroczystości, bez udziału publiczności. zamach. w tym samym czasie 19-letni zamachowiec palestyński zaatakował w kfar sabie (כפר סבא) około 70-letnią kobietę, stojącą na przystanku autobusowym. ofiarę przewieziono w ciężkim stanie do szpitala. przyłączcie się do izraelsko-palestyńskich obchodów pamięci – wzywa żydowski ruch reformowany w usa (judaizm reformowany powstał w xix w. w breslau/wrocław, celem rezygnacji z części praw/nakazów religii i dostosowania judaizmu do współczesnego świata). według artykułu cwiki kleina (צביקה קליין) w „makor riszon” (מקור ראשון) organizacja judaizmu reformowanego w usa zachęca do udziału we wspólnej uroczystości dnia pamięci (יום זיכרון) ofiar palestyńskich i izraelskich (żydowskich). na twitterze: organizacja przyjaciół „walczących o pokój” (לוחמים לשלום) zorganizuje 15. obchody pamięci ofiar po obu stronach. dołączcie do nas – piszą – i do tysięcy na całym świecie, modlących się o pokój. ruch „walczących o pokój” rozpoczęła w 2005 grupa izraelczyków i palestyńczyków, którzy, jak deklarują, w przeszłości brali czynny udział w aktach przemocy w regionie. izraelczycy – żołnierze wojsk cahalu (צה"ל) i palestyńczycy – walczący o zrzucenie jarzma izraelskiej okupacji. wniosek, do jakiego doszli, to przekonanie, że przemoc po każdej ze stron nie prowadzi do rozwiązania konfliktu. w dorocznych obchodach dnia pamięci udział biorą żydowskie i palestyńskie rodziny ofiar, a ich celem jest wspólne wspominanie ofiar przemocy po obu stronach i przypomnienie, że wojna nie jest wyrokiem losu. źródło: https://www.makorrishon.co.il/international/224255/ wspólny dzień pamięci. fot. twitter 2020-04-26 | kandydat na wiceburmistrza działaczem na rzecz zjednoczenia wschodniej Jerozolimy ​ mosze leon, burmistrz jerozolimy, przedłoży radzie miasta kandydaturę ariego kinga (אריה קינג) na stanowisko wiceburmistrza miasta. king znany jest z działań na rzecz społeczności żydowskiej i wysiedlania palestyńskich rodzin z osiedla szejch dżarach (שייח ג'ראח) oraz innych miejsc we wschodniej jerozolimie. king przedłożył, a komisja planowania i budowy zaleciła do dalszego postępowania, powstanie 140 jednostek mieszkalnych dla żydów na osiedlu bet chanina (בית חנינא) na północy jerozolimy. w przeszłości king był kilkakrotnie oskarżony o rasizm. na przykład podczas wyborów wznosił afisze zatytułowane „kukuryku muezin” i obiecał zająć się uciszeniem głosów z meczetów, wzywających na modły. dwa lata temu przed świętem pesach pochwalał zajęcie towaru sprzedawcy bajgli na starym mieście i powiedział, że chodzi o zjednoczenie jerozolimy. hkg: po wojnie arabsko-izraelskiej w 1948 wschodnia część jerozolimy znalazła się pod kontrolą jordanii, a po wojnie 1967 przeszła w ręce izraela. mieszka tam niemal 60% arabów muzułmańskich. są tam miejsca kultu judaizmu, islamu i chrześcijaństwa. | na śpiewy muezina z minaretu narzeka wielu żydów mieszkających w ich pobliżu | bajgle są pieczywem z ciasta zakwaszonego, zabronionego w czasie żydowskiego święta pesach (פסח). źródło: https://www.haaretz.co.il/misc/article-print-page/.premium-1.8799652 fot. flash90. kipa.co.il 2020-04-09 | projekt specjalny: czy nadszedł czas na dzisiejsze „wyjście z egiptu”? ​ pięcioksiąg zbudowany jest na historii wyjścia izraela z egiptu do swego kraju, a diaspora służy jako wielka kara wymierzona narodowi, gdyby zapomniał o bogu, który wyprowadził naród z egiptu, kara spełniona na licznych pokoleniach. dzisiaj również, po pokoleniach sziwat cijon (powrotu syjonu) – więcej niż połowa narodu żydowskiego nie przybyła do kraju wybranego i pozostaje na wygnaniu, widząc w swoim życiu tam, życie całkowicie słuszne. czy dążymy dzisiaj do rzeczywistego współczesnego wyjścia z egiptu? czy jest to marzenie, o którym łatwo mówić, ale niekoniecznie stać po jego stronie? czy nadszedł czas na dzisiejszego mojżesza, który wyprowadzi swój naród z wygnania i przyprowadzi do ziemi obiecanej? źródło: https://www.makorrishon.co.il/judaism/219005/ rys. moran barak. makor riszon 2020-04-08 | święto pesach ​ dzisiaj w izraelu zaczyna się siedmiodniowe święto pesach, na pamiątkę wyjścia żydów z niewoli egipskiej. jest to zatem święto wolności, co podkreśla się również wygodną, półleżącą pozycją w czasie jedzenia tzw. macy i picia wina. zwyczaj jedzenia macy, placka z mąki i wody, bez zakwasu, na pamiątkę wyjścia w pośpiechu. ponieważ opuszczenie egiptu było możliwe właściwie dzięki przychylność boga, który na egipcjan zesłał dziesięć plag, po to by wielu z nich umarło, w tym pierworodne dzieci, i zrobiło wrażenie na faraonie, to obok radości wolności, podczas wigilii pesachowej (sederem zwanej), okazuje się też empatię dla owych ofiar, upuszczając krople wina jako symbol krwi. podczas wieczerzy czyta się opowieść o wyjściu z egiptu (zwaną hagadą) i kultywuje różne zwyczaje. wśród wielu piosenek śpiewa się „chad gadja”, moralitet o nieuchronności śmierci (nagłej i przedwczesnej) dla czyniącego zło. od czasów zburzenia świątyni jerozolimskiej święto ponownie obchodzi się rodzinnie, dlatego wielu na czas wigilii jedzie do swych rodzin. w tym roku jednak jest to niemożliwe. władze izraela ogłosiły zakaz opuszczania własnego domu dzisiaj od godziny 14:00 do 7:00 nazajutrz. drogi izraela foto: haarec 2020-04-03 | rząd potwierdził nowe przepisy stanu wyjątkowego rząd wprowadził nowe przepisy stanu wyjątkowego. bnej brak ogłoszono “obszarem ograniczonego ruchu”. według przepisów, policjantom wolno używać odpowiedniej siły w przypadkach niepodporządkowania się zaleceniom stanu zamknięcia. lekarz rejonowy może polecić mieszkańcom udanie się na kwarantannę z polecenia państwa. wojsko (cahal) przemieści 4500 starszych mieszkańców bnej brak do moteli. podobne zamiary wobec kolejnych miast: elad (אלעד), bet szemesz (בית שמש), modiin ilit (מודיעין עלית). źródło: ariel kahane. https://www.israelhayom.co.il/article/748325 ​ 2020-04-03 | dzisiaj zamknięto miasto bnej brak (בני ברק) ​ wielu mieszkańców podąża do supermarketów, których jest mniej, co zwiększyło niebezpieczeństwo zarażenia”. tysiące policjantów od rana pojawiło się w bnej brak. miasto poddano smutnej akcji. przy każdym wejściu i wyjściu ustawiono bariery blokujące możliwość wchodzenia i wychodzenia mieszkańców i przemieszczania pojazdów, za wyjątkiem przypadków szczególnych. wychodzą ci, co robią zakupy przed szabatem.” długie kolejki ustawiły się przed piekarniami, warzywniakami. ludzie długo czekali w upale, by wejść do środka. nie widać, by przestrzegali odległości dwóch metrów, ale widać, że rozmawiali ze sobą. na ulicach pojawili się policjanci i żołnierze w podwyższonej gotowości, by za pomocą dronów, móc informować, czy zalecenia w stanie wyjątkowym są realizowane. w większości ludzie dostosowują się i realizują zalecenia, ale jest zbyt mało otwartych sklepów, więc nie wszyscy mogą się zaopatrzyć przed szabatem. źródło: mosze kohen "maariw". https://www.maariv.co.il/corona/corona-israel/Article-758066 bnej brak. fot. awszalom sasoni 2020-04-02 | włochy. cwika klein: myśleli że zaniedbujemy halachę. teraz robią tak samo (fragmenty) ​ Kiedy profesor Riccardo Shemuel Di Segni, rabin Rzymu, zdecydował, by zamknąć synagogi w mieście, wielu zareagowało zdziwieniem i złością. To był purimowy poranek, setki Żydów miało właśnie wyjść z domu, aby posłuchać powtórnego czytania zwoju [Księga Estery – red.], i nagle dowiadują się, że wszystkie modlitwy w minjanie [minimum dziesięciu uczestników] są odwołane. „Pytali nas: Jak się ważycie zamykać synagogi?” – mówi rabin Di Segni. „Myśleli, że oszaleliśmy, że lekceważymy halachę. Wielu przyszło do mnie z pretensjami, albo krzyczeli na rabinów w swoich gminach i żądali otworzenia synagog. Ale nie mieliśmy wyboru. Potem już na całym świecie synagogi były zamknięte – w USA, we Francji, w Austrii, w Wielkiej Brytanii i w innych państwach. Niestety, my byliśmy pierwsi. Rabini, którzy w tym czasie traktowali sprawę lekko, teraz robią jak my i zamykają synagogi. Wszyscy powoli zamykają wszystko”. Obok zamknięcia synagog, zażądano od rabina Di Segni dostarczenia natychmiastowego rozwiązania sprawy czytania Megili [Zwoju księgi Estery – red] w żydowskich gminach we Włoszech. „Do tego wieczora uznawaliśmy, tak jak większość rabinów w ostatnich latach, że słuchanie jej przez głośnik, czy telefon, nie spełnia tego przykazania. Ale teraz sprawa się zmieniła, i nie było żadnej możliwości czytania zbiorowego. [...] „Napisałem do gminy, by w synagodze nie całować mezuz, ani tałesów i jego frędzli. Tu we Włoszech ciepła atmosfera jest także u Żydów – wszyscy całują się cały czas i ściskają sobie ręce. Na przykład podczas błogosławieństwa kapłanów, jest zwyczaj wchodzenia pod tałes kogoś innego z dorosłych, niekoniecznie twego ojca, i wtedy jeden drugiego całuje. [...] „Do ceremonii baldachimu [chupa’] potrzebnych jest dziesięciu mężczyzn, ale teraz oni winni stać w odpowiedniej odległości od siebie, także trzeba znaleźć duży dom. Zaproponowałem, by panna młoda nie kręciła się po ulicy w sukni ślubnej, bo policjanci ją zauważą i natychmiast poślą do domu. Lepiej wyjść z domu w ubraniu powszednim i przebrać się na miejscu ślubu”. [...] - Czy w Izraelu też trzeba zdecydowanie zamknąć wszystkie synagogi? „Macie dwóch rabinów naczelnych do takich decyzji, a sprawa nie jest lokalna. Wyprzedziliśmy was w tej kwestii o kilka tygodni, ale nie życzę wam, Boże broń, tej eksplozji, jaka jest tutaj”. - A co jeśli chodzi o modlitwę zbiorową przez internet w dzień powszedni? „W przeciwieństwie do Księgi Estery, póki co nie słyszałem o nikim, kto pozwalałby w pełni modlić się w minjanie wirtualnym”. Ale, lekcje Tory we Włoszech, z drugiej strony, bez trudu dopasowały się do nowej platformy. „Wszyscy nasi rabini opanowali internet i cały czas robią wykłady. Przed tygodniem dałem w internecie półgodzinną lekcję, w której było 2600 uczestników – dużo więcej niż odbiorców lekcji internetowych, jakie nagrałem i udostępniłem w internecie wcześniej. Dla naszej gminy, to ogromne osiągnięcie”. źródło dziennik „makor riszon”. https://www.makorrishon.co.il/magazine/215391/ rzym. synagoga wielka. fot. archiwum 2020-04-01 | dawid grosman: epidemia będzie fundamentalnym zrządzeniem losu. kiedy wygaśnie, pojawią się nowe możliwości Jest od nas większa, ta epidemia, i w pewnym sensie, niepojęta. Silniejsza od wszelkiego spotkanego już wroga realnego, a także od każdego superbohatera, stworzonego w filmach i w wyobraźni. Czasami wkrada się do sedna mrożącej krew w żyłach myśli, że może tym razem, w tej walce, przegramy. Przegramy naprawdę i będzie to porażka światowa. Jak w czasach „hiszpańskiej grypy”. Ale tę myśl natychmiast odrzucamy. No, bo, jak to przegramy? Przecież jesteśmy ludzkością XXI wieku! Jesteśmy doskonali, skomputeryzowani, uzbrojeni w niezliczoną ilość broni i maszyn niszczących, chronieni antybiotykami, zaszczepieni. A mimo to, coś w niej, w tej epidemii, mówi, że tym razem reguły gry są zupełnie inne od tego, do czego przywykliśmy, i to do tego stopnia, iż można powiedzieć, że póki co, ta gra nie ma reguł. Co godzinę ze zgrozą liczymy chorych i zmarłych na wszystkich krańcach świata. I mimo wszystko, u stojącego na wprost nas wroga nie widać żadnych oznak zmęczenia, czy spowolnienia, w czasie gdy bez przeszkód zbiera żniwo. Kiedy używa naszych ciał, żeby się mnożyć. Coś jest w braku twarzy tej epidemii, w braku przemocy, jakby groziła wessaniem całego naszego jestestwa, które nagle wydaje się takie kruche i bezbronne. Nawet bezlik wypowiedzianych o niej w ostatnich miesiącach słów, nie zdołał z niej uczynić trochę bardziej zrozumiałej i przewidywalnej. „Zaraza nie jest na miarę człowieka - pisał Albert Camus w "Dżumie" - więc powiada się sobie, że zaraza jest nierzeczywista, to zły sen, który minie. Ale nie zawsze ów sen mija i, od złego snu do złego snu, to ludzie mijają, a humaniści przede wszystkim, ponieważ nie byli dość ostrożni. Nasi współobywatele nie ponosili większej winy niż inni; zapominali o skromności, tylko tyle, i myśleli, że wszystko jest jeszcze dla nich możliwe, co zakłada, że zarazy są niemożliwe. Nadal robili interesy, planowali podróże, i mieli poglądy. Jak mogli myśleć o dżumie, która przekreślała przyszłość”. (Przekład: Joanna Guze) Wiemy już: Pewien procent społeczności zarazi się wirusem. Pewien procent umrze. W Stanach Zjednoczonych mówi się, że umrze ponad milion. Śmierć jest teraz bardzo namacalna. Ten kto może – wypiera ją. Ale ten, u kogo siła wyobraźni jest bardzo aktywna – jak na przykład u piszącego te słowa, i dlatego należy odnieść się do jego słów z powątpiewaniem – staje się ofiarą wyobraźni i scenariuszy, które się mnożą z prędkością nieustępującą prędkości zarażania wirusa. Niemal każdy kogo spotykam chce zabłysnąć różnymi możliwościami swej przyszłości w rulecie epidemii. Także moim życiem bez niego, jak jego życiem beze mnie. Każde spotkanie, każda rozmowa, mogą być ostatnie. całość fot archiwum

    Zobacz wszystko
    Posty na forum (36)
    • Wielka prośba o pomoc w poszukiwaniach

      Szanowni Państwo, Bardzo proszę o przeczytanie tego listu. Jestem dziennikarzem, reporterem, z zamiłowania historykiem. Mam prośbę o odszukanie we Francji lub Izraelu krewnych i znajomych Pani Salomei Gast, zmarłej w 2008 roku (najpewniej w Paryżu). Pani Gast mieszkała we Francji prawdopodobnie od 1948 roku, po wyjeździe z Polski, gdzie przetrwała Holocaust. Już we Francji wyszła za mąż i urodziła syna. Nie wiem jednak, czym zajmowała się w Paryżu lub innym mieście, gdzie pracowała, w jakiej dzielnicy mieszkała. Nie wiem nic ponad to, że wyszła za mąż za człowieka nazwiskiem Naftali Gast. Sama za panny nazywała się Hanel, urodziła się w 1916 roku i z zawodu (wyuczonego jeszcze w Polsce) była krawcową. Poszukuję od dawna krewnych, znajomych, sąsiadów Pani Salomei Gast – kogoś, kto mógłby opowiedzieć o jej powojennych losach. Na pewno tacy mieszkają we Francji (w Paryżu i być może innych miastach), niewykluczone także, że w Izraelu. Na pewno mieszka w Jerozolimie syn Pani Gast, ale nie mogę liczyć na kontakt z nim, ponieważ kategorycznie odmawia rozmowy o swojej mamie. Bardzo nad tym boleję, gdyż moje zamiary są szczere i poważne. Chodzi o pamięć o Żydach, którzy przetrwali Zagładę, także o pamięć w wymiarze jednostkowym. Chodzi o przekazanie tejże pamięci potomnym w Europie i na całym świecie. Dla mnie to szczególna kwestia, ponieważ urodziłem się i mieszkam w mieście, z którego pochodziła pani Salomea i do 1942 roku wraz z rodzicami mieszkała. Niestety, rodzice zginęli w hitlerowskim obozie zagłady. Zebrane informacje posłużą mi do udokumentowania losów pani Gast oraz innych ocalonych Żydów, które następnie ukażą się drukiem. Jestem gotowy na rozmowę, korespondencję listowną, na spotkanie bezpośrednie. Jeszcze raz bardzo proszę o pomoc. Ważna jest każda, choćby najdrobniejsza informacja. Z poważaniem i nadzieją – Krzysztof Potaczała Mój e-mail: k.pota@vp.pl

    • i kafka i tołstoj

      oni i też wielu innych światłych i wielkich ludzi tego świata, uczyło się hebrajskiego. wiecie kto? i wiecie dlaczego?

    • hebrajski wróci do polski?

      https://www.tvp.info/7905690/hebrajski-drugim-jezykiem-urzedowym-w-polsce

    Zobacz wszystko

© hebrajska kafé projekt | hebrajskakafe@gmail.com

 

563 pne – budda – siddhartha gautama בודהה - סידהארטהה גאוטמה  – inicjator buddyzmu | 100 stary testament תנ"ך – kanon judaizmu | 120 nowy testament ברית החדשה – kanon chrześcijaństwa | 500 talmud תלמוד – komentarz to pięcioksięgu | 1541 wujek – jakub wujek – polski ksiądz, tłumacz biblii | 1700 beszt – światło ogniska - baal szem tow  - israel ben eliezer ישראל בן אליעזר – inicjator chasydyzmu | 1787 kocker rebe – światło prawdy - menachem mendel morgensztern מנחם מנדל מורגנשטרן – rabin w kocku | 1798 mickiewicz – adam mickiewicz – poeta, dramatopisarz polski | 1810 salanter – światło sumienia - israel lipkin misalant ישראל ליפקין מסךנט. inicjator moralno-etycznego ruchu musar | 1810 geiger – światło postępu – awraham geiger, inicjator reformy judaizmu | 1838 chafec chajim – światło słowa - israel meir hakohen ישראל מאיר הכהן - założyciel jeszywy w raduniu, propagator czystej i etycznej mowy |1873 bialik – chaim nachman bialik חיים נחמן ביאליק – poeta hebrajski | 1881 kaplan – światło idei – mordechaj kaplan מרדכי קפלן – inicjator judaizmu rekonstrukcjonistycznego | 1887 agnon światło tory - szmuel josef agnon שמואל יוסף עגנון - pisarz hebrajski | 1904 jeszurun – awot jeszurun אבות ישורון poeta hebrajski | 1910 alterman - natan alterman נתן אלתרמן – poeta i dramatopisarz hebrajski |1924 amichaj – światło lodówki - jehuda amichaj יהודה עמיחי - poeta hebrajski |1928 wine – światło człowieka – sherwin wine - inicjator judaizmu humanistycznego |1938 steinzalc – światło kamienia – adin ewen israel עדין אבן ישראל – rabin. autor wersji talmudu we współczesnym hebrajskim |1939 oz – światło pokoju - amos oz עמוס עוז - pisarz hebrajski i izraelski działacz pokojowy | 1939 einstein – arik einstein אריק איינשטיין – piosenkarz i kompozytor izraelski | 2006 pardes lauder – tu: pięcioksiąg we współczesnym żydowskim przekładzie na język polski.