wyniki wyszukiwania

Znaleziono 296 wyniku

    Posty na blogu (192)
    • moral-etyka co tydzień (20) – pieniądz i dusza

      tora תורה - pięć pierwszych ksiąg biblii. pirkej awot פרקי אבות - traktat miszny (talmudu). jezus ישוע - nowy testament. tora - w tym fragmencie (20) tecawé (wj. 27,20-30,10) – jak w poprzednim, nie ma kwestii moralno-etycznych. pirkej awot פרקי אבות 3,3: rabi chanina ben teradion רַבִּי חֲנִינָא בֶן תְּרַדְיוֹן uczył, że jeśli dwie osoby siedzą i nie studiują tory, to jest to zgromadzenie szyderców בְמוֹשַׁב לֵצִים moszáw lecím. jezus ישוע (mt 16,26 wujek) cóż pomoże człowiekowi, jeźliby wszystek świat zyskał, a na duszy swej szkodę podjął? כִּי מַה־יּוֹעִיל הָאָדָם שֶׁיִּקְנֶה אֶת־כָּל־הָעוֹלָם וְהִשְׁחִית אֶת־נַפְשׁוֹ ki ma-joil haadám, szeikné et-kol-haolám wehiszchít et-nafszó?

    • moral-etyka co tydzień (19) – żywcem by pożarł

      tora תורה - pięć pierwszych ksiąg biblii. pirkej awot פרקי אבות - traktat miszny (talmudu). jezus ישוע - nowy testament. w tym fragmencie tory (19) teruma (wj. 25,1-27,19) - mojżesz i jego ludzie budują świątynię (miszkan), arkę przymierza i robią utensylia (m.in. menorę) dla boga, więc nie ma tu nic o potrzebach człowieka, w tym moralno-etycznych. pirkej awot פרקי אבות 3,2: rabi chanina רַבִּי חֲנִינָא mówi: mitpalél מִתְפַּלֵּל módl się za władzę, bo gdyby nie strach przed nią – isz et reehú chajim blaó אִישׁ אֶת רֵעֵהוּ חַיִּים בְּלָעוֹ człek by człeka żywcem pożarł. jezus ישוע (mt 15,11) do faryzeuszy w sprawie koszernego jedzenia: nie to co wchodzi לֹא הַנִּכְנָס ló hanichnás, lecz to co wychodzi z ust אֶלָּא הַיּוֹצֵא מִן הַפֶּה elá hajocé min hapé – to kala człowieka זֶה מְטַמֵּא אֶת הָאָדָם ze metamé et haisz.

    • urodziny agnona z domu czaczkes, z buczacza

      szmuel josef agnon nie urodził się 8.08.1888, jak sam podawał, lecz 17 lutego 1887 w buczaczu na ukrainie, a zmarł nie w jerozolimie, jak podają, lecz w szpitalu w rechowot, w 1970 roku. rodowego nazwiska czaczkes używał do czasu, gdy w 1908 podpisał opowiadanie „agunot” pseudonimem agnon, który w 1924 przyjął jako nazwisko. od 1966 roku do dzisiaj, jest jedynym izraelskim laureatem literackiej nagrody nobla oraz ikoną współczesnej literatury hebrajskiej, choć całe jego wykształcenie formalne to sześć lat w chederze. znał język jidysz, niemiecki, hebrajski. jego lektury to religijna literatura żydowska i świecka niemiecka oraz francuska czytana w niemieckich przekładach. zaczął pisać w wieku lat 15, w jidysz. gdy opuszczał buczacz miał lat dwadzieścia i był autorem około 70 utworów w jidysz i po hebrajsku. ostatecznie dorobił się pięciu powieści, setek opowiadań oraz innych dzieł. pisał głównie o świecie żydowskim. obracał się w takich miejscach jak buczacz, lwów, kraków, od 1908 jaffa, newe cedek, jerozolima, od 1912 berlin, lipsk, homburg, od 1924 jerozolima. jego poglądy oraz idee to judaizm. na polski pierwsze przekłady jego utworów tłumaczono w polsce jeszcze przed drugą wojną światową. po noblu tygodnik powszechny zamieścił fragmenty jego utworów, a jeszcze kilka innych gazet zamieściło notki i opowiadania. po 1989 roku wydawnictwo dolnośląskie (1992) przypomniało go tomikiem kilku opowiadań, w przekładzie michała friedmana. potem, między innymi, opowiadanie „światło tory” opublikował przegląd powszechny (2008/7-8) w przekładzie tomasza korzeniowskiego. w antologii opowiadań izraelskich (powiedział między innymi…, biblioteka tygla kultury, 2009) znalazło się opowiadanie „ido i ejnam w przekładzie renaty jabłońskiej, a w miesięczniku odra (2011/9) fragment powieści „hachnasat kala” w przekładzie tomasza korzeniowskiego. ostatnio nisza (2016) wydała tom opowiadań w przekładzie piotra pazińskiego.

    Zobacz wszystko
    Strony (61)
    • hebrajska kafé gazeta

      ​ hebrajska kafé gazeta nr 6 1 adar 5781 (13 lutego 2021) ​ czytaj w numerze: ​ ​ 1 kraj i państwo. safed kto nie zwiedził safedu, nie zwiedził izraela. 1 kraj i państwo. talmud izraelski. hasło 4: historia i tradycja naród żydowski dochował wierności ziemi izraela z powodu więzi z historią i tradycją. 2 narody i religie. judaizm i reszta wiary. bogobojni, jerozolimczycy wywołują sympatię i kpinę zarazem. tak jak dla izraelczyków bogobojni to typ starego żyda, tak dla bogobojnych jerozolimczycy to typ starego żyda, któremu przypisuje się wizerunek nadmiernego tradycjonalisty. 3 idee. syjonizm syjonizm. właściwie, co to znaczy? syjonizm to izrael? idea syjonizmu miała wspierać powstanie żydowskiego państwa, nieważne gdzie by to miało być. 4 ludzie i postaci. pod drzewkiem figowym. jeszajahu leibowic jeśli chcecie zrozumieć dzisiejszy izrael albo rozprawiać o jego naturze, a nie słyszeliście o jeszajahu leibowicu, to jesteście w trudnym położeniu, podobnie jak w trudnym położeniu sam leibowic stawiał społeczeństwo izraelskie. 5 sfat ewer. język hebrajski. instytucje języka jak uczyć i jak mówić językiem, który jak mówią „był martwy” blisko dwa tysiące lat? oczywiście potrzebny był tu dobry plan i sprawne instytucje. 6 kultury i obyczaje. purim kiedy trzynastego adar żydzi już mieli zginąć, stało się odwrotnie. krew polała się obficie. 7 życie literackie i artystyczne. kanon hebrajskiej literatury izraelskiej (3) w 2018 radio kan bet opublikowało listę „70 lat 70 książek”, najciekawszych książek wydanych w izraelu od 1948 roku , tworząc rodzaj kanonu, który warto i wypada znać. w tej części lata 70. 8 moral-etyka. awraham ibn ezra: jesod mora wesod tora kwestie moralności są w niej w sumie tylko częścią tematu, bo główny to przykazania. 2021-02-02 | matki boskiej gromnicznej czyli ofiarowanie pańskie ​ czyli ofiarowanie żydowskiego dziecka w świątyni jerozolimskiej. ale o co chodzi z tą gromnicą? co to za święto? dopiero po drugim soborze watykańskim (1962-1965) okazało się skąd się wzięło w polskim katolicyzmie święto matki boskiej gromnicznej. co to jest gromnica? hebrajski nawet nie zna takiego słowa. nazwa חג הנרות chag hanerót mówi, że to święto świec. w słowniku sieraczkowej hasło gromnica ma znaczenia: נר תמיד ner tamíd - wieczne światło (jak w świątyni i w synagodze), נר-שעווה ner szaawá – świeca woskowa, נר נשמה ner neszamá – światło za duszę (na grobie). czyli to nie to. gromnice, czyli świece przeciw gromom, piorunom, już w ix wieku poganie stawiali w oknach, z nadejściem wiosny, pory piorunów, a gdy pojawił się w polsce kościół, to wykorzystał – tak sądzimy - stawianie gromnic na święto matki boskiej gromnicznej i nic nie mówił o jezusie żydzie. i tak to trwało, może historycy kościoła wiedzą coś więcej, jak było dokładnie. w każdym razie, dopiero sobór watykański (1962-1965), zmienił nazwę i charakter święta – bo zgodnie z osiemnastym przykazaniem tory, żydówka maria, matka (i pewnie ojciec) żydowskiego jezusa, po trzydziestu dniach od narodzin przynieśli go do jerozolimskiej świątyni, by go wykupić za parę turkawek albo dwa młode gołębie, co zapisano w ewangelii łukasza. akt ten zwie się פדיון הבן pidion habén (wykup syna). dzisiaj są specjalne monety wartości około 234 szekli/złotych z VAT – stan na lipiec 2020. oto święto ofiarowania pańskiego. hebrajskojęzyczni chrześcijanie (różnych narodowości) zwą ten dzień חג הבאתו של ישוע אל בית המקדש chag hawaató szel jeszúa el bet hamikdász – przyniesienie jezusa do świątyni. obchodzą go również żydzi mesjanistyczni יהודים משיחים jehudim maszichím ; którzy uwierzyli, że jezus to oczekiwany mesjasz. foto: catholic.co.il 2021-01-28 | nowy rok drzew dzisiaj w kalendarzu żydowskim 15 dzień miesiąca szwat – piękny dzień, w którym nie świętuje się niczyjej śmierci, krzywdy, zwycięstwa nad innymi. święto zwane dziś głównie t”u bi szwát – czyli piętnastego szwat. skąd święto pochodzi? kto je ustanowił? nie biblia i nie mojżesz. pochodzi z czasów sprzed spisaniem miszny (220 n.e.) i właśnie z niej właściwie dowiadujemy się o jego istnieniu, bo jest tam zapisana dyskusja, czy święto należy obchodzić pierwszego czy piętnastego dnia szwat i tam też ma nazwę nowy rok drzewa ראש השנה לאילן rosz haszaná lailán. nowy rok, bo wiosną drzewa zaczynają puszczać soki. radosne święto obchodzi się spożywaniem owoców z drzew ziemi świętej, tak kiedyś jak dzisiaj robi się to podczas przyjęcia, sederu tu bi szwat סדר ט"ו בשבט z czterema kieliszkami wina. kabaliści oczywiście mają wiele koncepcji i pięknie tłumaczą naturę owoców z pestkami, bez pestek, i tym podobnie. tego dnia sadzono drzewa, a szczególnie dzisiaj w izraelu sadzenie drzewa, to przyjęty zwyczaj, funkcjonujący dziś nawet bez związku ze świętymi posiłkami i kabalistami. w sumie szkoda, że jezus nie zdążył przekazać żydowskiej tradycji swoim uczniom, a oni jezusa kojarzą z drzewem w osobliwej roli, i może to dobrze, że nie oskarżamy żadnego gatunku o kolaborację z rabinami i rzymianami. nawet jeżeli są dzisiaj jakieś podejrzenia naukowców, to krzyż pozostał anonimowy. stąd dalej nasze myśli idą aż do drzewa w raju i do drzew w innych kulturach, np. w buddyzmie i do teorii ewolucji, w której pewnego dnia człowiek zszedł na ziemię z drzewa, ale go nie porzucił. jednym słowem, człowiek i drzewo są połączeni od początków poprzez dzieje aż do dzisiaj. bardzo lubimy drzewa, ich owoce, przedmioty z drewna. drzewo naprawdę zasługuje na swoje święto i lepsze traktowanie. ​ hebrajska kafé gazeta nr 5 1 szwat 5781 (14 stycznia 2021) ​ czytaj w numerze: ​ ​ 1 kraj i państwo. jerozolima ​nie ma w izraelu miasta ważniejszego niż jerozolima. nie tylko w historii żydów. 1 kraj i państwo. talmud izraelski. hasło 3: dochował wierności naród żydowski po wygnaniu siłą ze swej ziemi dochował jej wierności, nie zaprzestał modlitw, zachował nadzieję na powrót i odtworzenie swej wolności politycznej. 2 narody i religie. judaizm i reszta wiary. bogobojni, litwacy wśród bogobojnych są tak chasydzi jak ich przeciwnicy, litwacy i inni. dzisiaj zatem o litwakach, którzy jak sama nazwa – nie wskazuje – to żydzi rosyjscy, zamieszkujący niegdyś tereny litwy. 3 idee. koszerność i trefność pojęcie koszerności dotyczy głównie żywności, która jest albo koszerna (zdatna) כשר kaszér, albo trefna (niezdatna) טרפה trefá, do spożycia. jest wiele warunków do spełnienia, by uznać żywność za koszerną. 4 ludzie i postaci. pod drzewkiem figowym. israel meir hakohen (chafec chajim) kim był ten wielki człowiek w xix wieku, gdzieś tam na białorusi koło litwy, że o nim piszemy? polska wikipedia nie ma jego hasła, choć jest w dziesięciu innych językach. israel meir hakohen nadał judaizmowi wyraźniejsze oblicze w kwestii moralności. 5 sfat ewer. język hebrajski. język izraelski wszyscy w izraelu znają popularny zwrot: עברית קשה שפה iwrit kaszé safá – trudny hebrajska język. dzisiaj w izraelu, obok odrodzonego hebrajskiego, pojawiła się mowa, zwana przez niektórych językiem izraelskim. 6 kultury i obyczaje. od zaręczyn do rozwodu kiedy bogobojny חרדי charedí żyd i żydówka chcą się pobrać, rozpoczyna się ustalony tradycją i prawem łańcuch wydarzeń, do których należą przede wszystkim swaty. 7 życie literackie i artystyczne. kanon hebrajskiej literatury izraelskiej (2) w 2018 radio kan bet opublikowało listę „70 lat 70 książek”, najciekawszych książek wydanych w izraelu od 1948 roku , tworząc rodzaj kanonu, który warto i wypada znać. w tej części lata 60. 8 moral-etyka. awraham bar chija: logika smutnej duszy awraham bar chija אברהם בר חייא (przełom xi i xii w.), żył w barcelonie, a jego dzieło הגיון הנפש העצובה higajón hanéfesz haacuwá - logika smutnej duszy albo logika duszy strapionej. 9 nostalgie kiedy już dotrzecie do jerozolimy, na starym mieście w dzielnicy żydowskiej, będziecie mogli zwiedzić muzeum podwórka starego iszuwu (społeczności żydowskiej). trochę tam wygląda jak u babci, poza tym, że to bliski wschód. 2021-01-05 | dzień języka hebrajskiego ​ dzień języka hebrajskiego יום העברית jom haiwrít, obchodzi się głównie w izraelu, w dzień urodzin eliezera ben jehudy, oficjalnego wskrzesiciela języka po dwóch tysiącach lat milczenia według kalendarza żydowskiego 21 dnia miesiąca tewet, dlatego w kalendarzu gregoriańskim to święto ruchome. w 2021 roku obchodzone 5 stycznia. w tym roku w konkursie na najpopularniejsze słowo zwyciężyło słowo מטוש matosz – wymazówka, ta pałeczka z watą do pobierania materiału z nosa. o ile język grecki terytorialnie pozostał w grecji z przyległościami morza śródziemnego, język łaciński za sprawą rzymskiego imperium i kościóła dotarł do polski i choć w latach 60. kościół przestał go używać w modlitwach i mszach, to jednak za sprawą choćby terminologii prawniczej, trwa do dzisiaj. język hebrajski do polski przyszedł zarówno z kościołem (tłumaczenia biblii) jak i synagogą, gdzie był (i jest szczątkowo) zarówno językiem modłów, studiów i literatury religijnej. od xix wieku poza judaizmem rozwijała się tu także hebrajska literatura i kultura świecka, ale wciąż niewielkie pojęcie mamy do jakiego stopnia żydowscy intelektualiści zapałali miłością do tego martwego jakoby języka. w polsce ukazała się właśnie właściwie pierwsza książka w tym zakresie, magdy szwabowicz „hebrajskie życie literackie w międzywojennej polsce”. to życie przerwał czas wojny i zagłady. żydowskie masy mówiły oczywiście głównie w języku jidysz, ale te same masy w synagodze i w domu czasu świąt używały hebrajskiego, nawet jeżeli prości ludzie nawet nie znali znaczenia wypowiadanych słów. w kulturze polskiej wczesnymi przejawami (xiii w.) hebrajskiego były bite przez żydów monety z napisami, często błogosławieństwami, zwane brakteatami (od łacińskiego bractea - cienka blaszka, ale samo narzuca się podobieństwo do hebrajskiego brachá ברכה, znaczącego właśnie błogosławieństwo. z drugiej strony – najstarszy znaleziony hebrajski nagrobek ma datę 1203 r. pamiętacie przełom lat 80. i 90. ubiegłego wieku, gdy niemal każda pojawiająca się w polsce książka związana z żydami miała na okładce tak zwaną macewę – żydowski nagrobek z widocznym hebrajskim tekstem? studia hebrajskie i nauczanie języka wśród polaków rozpoczął już w 1520 na uniwersytecie jagiellońskim jerzy liban. dużo później hebrajski pojawił się na wydziałach katolickiej teologii w krakowie, wilnie, lwowie, warszawie i lublinie. już po drugiej wojnie światowej, od 1950 głównym i właściwie jedynym ośrodkiem nauczania była warszawa. gdy w 1966 literackiego nobla otrzymał hebrajski pisarz szmuel josef agnon, w polsce ledwo ten fakt zauważono. rok 1968 zniszczył niemal wszelkie odruchy życia hebrajskiego i zainteresowania językiem w polsce. polscy bibliści (w tym i żydowscy tłumacze na polski), to oczywiście historia bogata i osobna, zaczynająca się symbolicznie księdzem jakubem wujkiem i jego „kultowym” przekładem biblii w xvi w. istnieje też nurt hebraistów literatów z całym legionem tłumaczy księgi psalmów. wspomnijmy romana brandstaettera (nawróconego żyda) i czesława miłosza. z kolei księgę rodzaju przełożył pół wieku temu artur sandauer, a obecnie dołączył do niego z rewolucyjnym przekładem tej księgi młody hebraista marek piela. do hebraistów samotników, jeszcze przed wojną, należy władysław chrapusta i tadeusz zaderecki. jeszcze niedawno hebrajską literaturę tłumaczyliśmy z niemieckiego i angielskiego. wśród powieści amosa oza, dopiero w 1995 przełamała to ewa świderska, absolwentka hebraistyki uniwersytetu warszawskiego, przekładając z hebrajskiego „poznać kobietę”. dzisiaj mamy już sporą grupę młodych hebraistów także z krakowa, wrocławia, czy poznania. to tylko zwięzła notka dotycząca hebrajskiego na polskiej ziemi. tej historii, dzisiejszy przeciętny odbiorca kultury masowej (czyniący gusła z kabały i dziergający hebrajskie tatuaże, których sam nie umie przeczytać) nawet się nie domyśla, nie widzi i nie słyszy w zgiełku euro-amerykańskiej komercji. nie dziw zatem, że dziwi się on na wieść o jakimś święcie języka hebrajskiego i nie wie, po co miałby je obchodzić. (fot. hebrew-academy.org.il) nr 4. 1 tewet 5781 (16 grudnia 2020) ​ czytaj w numerze: 1 kraj i państwo​. tel awiw pierwsze miasto hebrajskie, gdzie żydowscy imigranci zostawiali języki wygnania 1 kraj i państwo​. talmud izraelski w drugim punkcie talmud izraelski omawia stwierdzenie deklaracji niepodległości, że naród żydowski przekazał całemu światu księgę nad księgami. 2 narody i religie. judaizm i reszta wiary​. bogobojni, chasydzi wśród bogobojnych חרדים charedim są tak chasydzi חסידים chasidim, jak ich przeciwnicy מתנגדים mitnagdim, litwacy i inni. 3 idee. dusza pięć emanacji duszy żydowskiej. 4 ludzie. pod drzewkiem figowym. werbermacherówna chana rachela werbermacher חנה רחל ורברמאכר zwana בתולה מלודמיר betulá miludmír (dziewicą z ludmiru (włodzimierza wołyńskiego), gdy przyszedł jej czas (wiek XIX) została pierwszą cadyczką, czyli rabinką chasydzką. 5 sfat ewer. język hebrajski. nowe słowa biblia do naszych czasów przechowała około ośmiu tysięcy słów hebrajskich. w końcu XIX wieku eliezer ben jehuda oraz inni wskrzesiciele hebrajskiego stanęli wobec wyzwania – hebrajski musi zyskać nowe słowa ​ 6 kultury i obyczaje​. bar micwa i bat micwa gdy ma trzynaście lat i jeden dzień młody człowiek dorasta do obowiązków religijnych. 7 życie literackie i artystyczne. wywiad izraelski. ​ kanon hebrajskiej literatury izraelskiej w 2018 radio kan bet opublikowało listę „70 lat 70 książek”, najciekawszych książek wydanych w izraelu od 1948 roku , tworząc rodzaj kanonu, który warto i wypada znać. 8 moral-etyka. ibn pakuda: chowot lewawot (obowiązki serca) napisane po arabsku i przełożone na hebrajski przez jehudę ibn tibona, jest wykładem etyki żydowskiej i należy do literatury nurtu etycznej – מוסר musár. 9 nostalgie​ widokówka z 1921 roku z drukarni s. narinskiego z serii człowiek, krajobraz i miejsca w palestynie. 10 fiszki​ czyli co czytać, by wiedzieć więcej o tym, o czym piszemy. 2020-12-25 | święta bożego narodzenia ​ w hebrajskim izraelskim to חג המולד chag hamolád – święto narodzenia, bez „bożego”. jakkolwiek są żydzi w izraelu i na świecie, uznający jezusa oczekiwanym mesjaszem, to nie są oni chrześcijanami, a jezus nie jest bogiem, tylko właśnie mesjaszem משיח maszijach. chrześcijanie hebrajskojęzyczni natomiast, nie wprowadzili własnej nazwy święta bożego narodzenia i nazywają je, podobnie jak wszyscy posługujący się hebrajskim, po prostu świętem narodzenia. nr 3. 1 kislew 5781 (17 listopada 2020) czytaj w numerze: 1 kraj i państwo​. newe cedek gdy w 1886 zburzono mury okalające jaffę na części terenów na północ od niej wytyczono siatkę prostopadłych ulic. 1 kraj i państwo​. talmud izraelski talmud izraelski w tytule książki, stwarza niby-talmudyczny kanon. 2 narody i religie. judaizm i reszta wiary​. bogobojni bogobojni czyli charedim to judaizm ultraortodoksyjny. 3 idee. trzecia świątynia pierwsza salomona, zburzona. druga ezdrasza i heroda, zburzona. trzecia ezechiela w planach. 4 ludzie. pod drzewkiem figowym. josef klausner zyskał wśród żydów przydomek jezusa. jego książkę o jezusie zdążył przeczytać także eliezer ben jehuda. 5 sfat ewer. język hebrajski. hebraizacja nazwisk dzisiaj już takiego problemu nie ma. każdy nosi nazwisko jakie chce. ​ 6 kultury i obyczaje​. obrzezanie również jezusa, jako dziecko żydowskie, obrzezano: „gdy się spełniło ośm dni obrzezać pacholątko, i nazwano imię jego jesus”. 7 życie literackie i artystyczne. wywiad izraelski. ​ kanon hebrajskiej literatury izraelskiej wraz z napisaną przez abrahama mapu – ahawat cijon i wydaną w 1853, rozpoczęło się zapełnianie hebrajskiej szafy książek 8 moral-etyka​. pirkej awot cały ten utwór w misznie powiedzmy nomen omen – traktatuje o kwestiach etyczno-moralnych. 9 nostalgie​ skarbonka 10 fiszki​ czyli co czytać, by wiedzieć więcej o tym, o czym piszemy. nr 2. 1 cheszwan 5781 (19 października 2020) czytaj w numerze: 1 kraj i państwo​ jaffa rafiego weicherta. miasto, którego początki sięgają XVIII wieku przed naszą erą i przez 38 wieków żyje swoim życiem. 2 narody i religie. judaizm i reszta wiary​ państwo herzla i ben guriona. teodor herzl poruszony antysemityzmem sprawy dreyfussa usiadł i napisał „państwo żydowskie”. 3 idee. w jednym domu kto żyje w izraelu? izraelczycy, jeśli mówimy o obywatelach. wśród nich są żydzi. ​ 4 ludzie. pod drzewkiem figowym każdy człowiek jest wyjątkowy, w sensie swej niepowtarzalności osobistej. każdy ma swój świat. 5 sfat ewer. język hebrajski sfat ewer, inaczej laszon haiwrit, czyli język hebrajski. długą historię ma język hebrajski, ten z biblii i późniejszy, ​ 6 kultury i obyczaje​ w judaizmie nie ma takich świąt jak wszystkich świętych, czy dzień zmarłych. religijni mają swoje zwyczaje, a świeccy halloween. 7 życie literackie i artystyczne. wywiad izraelski​ zanim napiszemy o kanonie hebrajskiej literatury izraelskiej, spójrzmy chwilę wstecz. 8 moral-etyka​ istnieje hebrajskie słowo: מוסר musar. w biblii oznacza karę, chłostę, potem etykę i moralność 9 nostalgie​ nostalgia izraelska to tęsknota za czasem, kiedy kibuce były w rozkwicie, a drzwi na klucz nie trzeba było zamykać. 10 fiszki​ czyli co czytać, by wiedzieć więcej o tym, o czym piszemy. 2020-10-10 | simchát torá ​ dzisiaj w izraelu simchát torá (w diasporze, czyli wszędzie poza izraelem dzień później) święto zakończenia rocznego cyklu czytania tory. my w kafé, idąc rytmem tej lektury, cały miniony rok szukaliśmy w torze 613 przykazań, by spróbować odpowiedzieć, które z nich uznamy dzisiaj za ważne w życiu. oczywiście, wierzący żyd nad tym się nie zastanawia – wszystkie są ważne, ale też oczywiście nie wszystkie są dzisiaj aktualne i możliwe do spełnienia, bo na przykład nie ma świątyni i nie ma arcykapłana itd. ale ci co wierzą w odbudowę świątyni, tych przykazań nie skreślają. nie skreślają nawet tych nakazujących ukamieniować grzeszników albo zgładzić odwiecznego wroga amaleka. i dlatego tora wciąż jest dla nich całością i w całości obowiązuje, choć z egzekwowaniem różnie jest. jest czytana cały rok i dlatego radość tory – simchát torá שמחת תורה z jej czytania, że się skończyło i się zaczyna natychmiast od początku. i tak całe życie. a dzisiaj jeszcze radość i taniec i siedem kółek ze zwojami wokół bimy (podwyższenia, almemoru w synagodze). bogobojnym (ultraortodoksom, charedim) nie przeszkadza nawet koronawirus w tym roku. premier rządu w radio bogobojnych wzywa, by bawili się poza synagogą, bez ścisku, ale radość jest silniejsza. tradycja jest potężna. sięga do czasów gaonów w VI w. p.n.e. simchát torá właściwie odbywa się w ósmym dniu święta sukot, zwanym szmini aceret, który to zwyczaj tłumaczy się różnie, jakkolwiek w sumie chodzi o podkreślenie zakończenia święta sukot. tego dnia czytają ostatni fragment tory z błogosławieństwem mojżesza dla narodu izraela. dlatego zwali go dniem błogosławieństwa - jom habrachá יום הברכה aż do XI wieku. żydzi to lud księgi, którą wielbią. ale ponad emocjami jest to ich racja bytu i nakazane prawo. dzieci robią flagi i powiewają nimi na znak, że tora to flaga narodu żydowskiego. polski słownik judaistyczny | chabad polska | gmina żydowska w poznaniu | polishjewsreviving fot. blog.nli.org.il 2020-10-01 | jesienią w izraelu święto goni święto ​ żydzi, muzułmanie, chrześcijanie, wszyscy mają swoje kalendarze z terminami. w roku 2020, 19 września zaczął się nowy rok żydowski, a z nim najpierw straszne dni (jamím noraím) – kiedy czeka się na boski wyrok (śmierci lub dalszego życia) w dniu jom kipur, dniu przebłagania. kto się trzyma tradycji, ten, w zamian za życie swoje, ofiaruje bogu życie koguta – oto dlaczego, jeśli ktoś pyta, żydzi kręcą kogutem nad głową. 2 października (14 tiszri) wraz z zachodem słońca, w pełnię księżyca (99% widoczności) zaczyna się święto sukot, święto szałasów, w polsce mówiono i mówi się – kuczki. potrwa siedem dni, zakończonych uroczystością hoszana raba (wielka hosanna!), a ósmy dzień to już naprawdę dzień ostatni święta, w którym też obchodzi się simchat tora - radość tory, radość bo zakończono roczny cykl jej cotygodniowego czytania, fragment po fragmencie. i za tydzień, od początku. kolejne znaczące święto w kalendarzu żydowskim – chanuka, zacznie się 10 grudnia wraz z zachodem słońca i potrwa do zachodu słońca 18 grudnia. jak zawsze osiem dni. fot. szałas na święto sukot. (ynet) nr 1. 1 tiszri 5781 (19 września 2020) czytaj w numerze: 1 kraj i państwo​ pierwszy dzień miesiąca tiszri to nowy rok 5781. henry kissinger w 2012 oświadczył, że w ciągu dziesięciu lat nie będzie izraela. 2 narody i religie. judaizm i reszta wiary​ według biblii, od synów jakuba jaakowa syna izaaka icchaka bierze początek dwanaście plemion narodu izraela. 3 idee. trzecia świątynia świątynia w jerozolimie, która dzisiaj nie istnieje, to idea bet hamikdasz בית המקדש, przedstawiona w biblii ​ 4 ludzie. pod drzewkiem figowym każdy człowiek jest wyjątkowy, w sensie swej niepowtarzalności osobistej. każdy ma swój świat. ​ 5 sfat ewer. język hebrajski język hebrajski, używany dzisiaj w izraelu, to ten sam język, którego przestano używać dwa tysiące lat temu. 6 kultury i obyczaje​ minął zman elul, czyli czas ważnego w żydowskim życiu ostatniego miesiąca roku i zaczął się nowy 5781 rok od stworzenia świata. 7 życie literackie i artystyczne. wywiad izraelski​ dzisiaj wspomnijmy poetę (prozaika i scenarzystę), którego 20. rocznica śmierci mija 22 września. jehuda amichaj. 8 moral-etyka​ obok świata zewnętrznego, zajmujemy się światem wewnętrznym. w judaizmie ten obszar moralności i etyki to musar. 9 nostalgie​ świat się zmienia. pisaliśmy, że izrael też się zmienia. w naszych nostalgiach pokażemy trochę tych zmian, czyli izrael, jakiego już nie ma. te zmiany. 10 fiszki​ czyli co czytać, by wiedzieć więcej o tym, o czym piszemy. 2020-09-07 | zman elul ​ zman elul – czyli dni miesiąca elul. w tym roku (gregoriańskim) miesiąc elul zaczął się 21 sierpnia i potrwa do 18 września. w kulturze hebrajskiej znany jest fakt, że wiele zjawisk istnieje podwójnie. na przykład, mówimy o talmudzie, ale są przecież dwa (babiloński i jerozolimski). jest dwóch rabinów głównych w izraelu (aszkenazyjski i sefardyjski), ostatnio jest też dwóch premierów (beniamin netaniahu i beniamin ganc). i podobnie jest z cyklem rocznym – jeden liczony od miesiąca nisan (wyjście z egiptu), drugi od miesiąca tiszri (stworzenie świata) i właśnie ten jest bardziej upowszechniony i obecnie używany częściej. miesiąc elul jest w nim miesiącem ostatnim. po nim, pierwszych dziesięć dni nowego roku to dni pokuty, kończące się dniem sądnym (jom kipúr), gdy bóg zapisuje lub nie zapisuje człowieka na następny rok życia. dlatego jest to czas czytania tekstów i modlitw pokutnych (slichót). oto na przykład ogłoszenie ze strony żydowskiej gminy reformowanej (mają trochę lżej) w warszawie beitpolska.org: „Slichot 2020 w Beit Warszawa. W dniu 12.09.2020 o godzinie 19:00 zapraszamy do Synagogi Beit Warszawa na Slichot, modlitwy o przebaczenie przygotowujące do Wielkich Świąt oraz Hawdalę. Ze względu na ograniczenie ilości uczestników do 15 osób prosimy osoby chętne o rejestrację online: Rejestracja poprzez ankietę Google. Zapraszamy do dołączenia! ”. w gminach ortodoksyjnych, ultraortodoksyjnych, zman elul, czas elul, miesiąc elul spędza się bardziej rygorystycznie. gdy w XIX wieku powstawał ruch musar (moralności i etyki), istniały grupy poświęcające zman elul na pokutę, milczenie i rozmyślania w odosobnieniu. dow elbaum (niegdyś uczeń jeszywy, należący do religijnego świata judaizmu, a dziś znany izraelski autor, publicysta, prelegent i działacz w ruchu judaizmu kulturowego – coś jak obchodzenie bożego narodzenia i wielkiej nocy z powodu tradycji, a nie przynależności do kościoła) w 1997 roku opublikował swoją pierwszą książkę. jej tytuł to „zman elul”. nachman, czternastoletni uczeń ultraortodoksyjnej jeszywy, nakłada na siebie post milczenia w środku miesiąca elul, aż do dnia sądnego. dwa tygodnie cierpień w życiu młodzieńca, trudne odosobnienie w społeczności jeszywy, głęboka tęsknota do oczyszczenia ciała i duszy i poszukiwanie swego własnego boga. równolegle do tej walki, nachman próbuje zmierzyć się z buntem uczniów, jaki właśnie wybuchł w jeszywie. zamknięty i duszący świat jeszywy opisany jest tu całkowicie „od wewnątrz”, z wiernością i starannością, włącznie ze specyficznym językiem i mentalnością tej enklawy. fot.: okładka książki dowa elbauma "zman elul". 2020-08-26 | izrael czyli ​ gdy w roku 70 rzymianie zburzyli żydowską świątynię w jerozolimie, a samych żydów ostatecznie ale i nie wszystkich, wygnali w 135 roku. ci, co zostali i trwali zawsze, choćby tylko garstka, już nie mieli państwa, które istniało w różnych postaciach tysiąc lat. odtąd, przez kolejne dwa tysiące lat, żydów widziano na całym świecie. aż, 14 maja 1948, w tym samym miejscu, ustanowili kolejne państwo. żydowskie, choć mieszkają w nim też inne nacje, i choć istnieją w nim też inne religie, to jest państwo judaizmu. nadali mu nazwę „państwo izraela” (nie państwo izrael), od imienia jaakowa (jakuba), syna icchaka (izaaka), który otrzymał ten przydomek – israél, a jego dwunastu synów to początek narodu i państwa w ziemi owego izraela, obiecanej przez boga, którą żydzi musieli sobie podbić sami. obecne terytorium państwa izraela, to tylko część tych terenów. samo państwo nie jest jednomyślnie uznawane przez opinię światową i ma wrogów w większości państw arabskich, też w swoich sąsiadach-domownikach, którzy rozpoczęli pierwszą wojnę w dzień po ustanowieniu izraela, bo nie przyjęli propozycji onz, aby były obok siebie dwa państwa, żydowskie i arabskie. państwo izraela to narodowa siedziba żydów i dziejowy akt sprawiedliwości. żydzi wrócili do siebie, ale tu już byli arabowie, którzy tej sprawiedliwości nie chcą uznać i stąd problem. czują się krzywdzeni przez żydów i reagują terrorem i walką i stąd kolejny problem. w samym społeczeństwie izraelskim też nie brak konfliktów i stąd następny problem, bo wprawdzie państwo zbudowali świeccy w większości syjoniści, to mieszkają w nim i domagają się dobrego traktowania żydzi, którzy tego państwa nie uznają, bo jako wierzący, czekają, aż przyjdzie mesjasz i on dopiero odbuduje prawdziwy izrael. wśród nich są ekstremiści, którzy nawet walczą przeciw państwu i wspierają arabów. oprócz konfliktu wierzących z niewierzącymi, istnieje szereg dalszych problemów tej mieszanki kulturowej, powstałej ze współdzielenia domu przez ludzi ukształtowanych pośród różnych kultur, od rosji, europy i ameryki, do afryki i azji. prócz kultury, różnią się izraelscy żydzi też ideologiami i światopoglądami. izrael ma siedemdziesiąt twarzy, a może więcej. i na tej twarzy coraz wyraźniej widać grymas bólu społecznej i ekonomicznej nierówności. to wszystko dzieje się w krajobrazie zieleni i pustyni, między morzami, na równinach i w górach, w okolicznościach przyrody często dech zapierających. jest co oglądać, czego słuchać i o czym czytać. jednym z podstawowych fenomenów w kraju, to wspólny język hebrajski, który od czasów, gdy bóg stwarzał nim świat, a żydzi państwo – zamilkł na dwa tysiące lat diaspory. żydzi mówią językami. nawet je tworzą, a jidysz to jeden z nich, języków wygnania. tymczasem świat się zmienił, więc w izraelu językiem biblijnym potrząsnęli, dodali nowe słowa i zaczęli używać go poza modlitwą, w życiu codziennym, w pracy i na ulicy, a także w sztuce, na scenie, w literaturze. już (i tylko) ponad siedemdziesiąt lat żyje nowa kultura i nowy świat języka hebrajskiego, a jednocześnie jego użytkownicy żyją w świecie szerszym, w globalnej wiosce, izrael to nie getto, a raczej getto, w którym jedni zamykają się przed światem, a inni na niego otwierają. zawsze ktoś ciągnie za klamkę, gdy ktoś drzwi domyka. może to nie takie oczywiste, ale nowoczesne państwo izraela nie ma konstytucji, jak ma polska, czy usa. i kiedy ktoś jej chce, to ktoś mówi - przecież mamy torę. ​ 2020-08-15 | wniebowzięcie najświętszej maryi panny ​ o śmierci albo wniebowzięciu marii, matki jezusa, nowy testament nie mówi nic. dopiero w roku 1950 kościół rzymskokatolicki (pius XII) ogłosił dogmat o wstąpieniu do nieba maryi wraz z ciałem i duszą. czy maria umarła? kwestia zostaje otwarta. już w V wieku w kościele czczono fakt odejścia matki bożej poprzez święta zaśnięcia, przejścia, odpocznienia maryi. w polsce i w europie matka boska wniebowzięta jest patronką roślinności (matka boska zielna), a na święto 15 sierpnia wierni najliczniej przybywają z pielgrzymką do klasztoru na jasnej górze w częstochowie. w ziemi świętej wierni zbierają się u podnoża góry oliwnej w ogrodzie oliwnym getsemani גת שמנים, w kościele grobu maryi. ilustracja ze strony facebooka היום בלוח השנה ​ 2020-08-07 | zmarł rabin adin ewen israel (sztainzalc, steinsaltz) ​ dzisiaj w jerozolimie zmarł adin ewen israel, chasydzki rabin, urodzony w jerozolimie w 1937 jako adin steinzaltz, syn komunisty i zarazem prawnuka pierwszego admora (skrót: nasz pan, nauczyciel, rabin) słonimia. adin jako nastolatek nawrócił się na judaizm i oprócz nauki tory, studiował, co nie jest połączeniem tak oczywistym, chemię i fizykę. mając lat 24 został najmłodszym kierownikiem szkoły w izraelu. w 1965 założył „izraelski instytut publikacji talmudycznych”. w 1984 założył wyższą jeszywę „makor chajim”. w 1988 otrzymał „nagrodę izraela”. dopiero w 1991 zmienił nazwisko, hebraizując steinsaltz (sól kamienna) na ewen israel (kamień izraela). w latach 1967-2010 opracował i wydał we współczesnym języku hebrajskim talmud babiloński. praca ta znacznie ułatwia studia talmudu poza placówkami religijnymi. to tylko drobna część jego aktywności i zasług. dla nas adin ewen israel, choć urodził się jako kamień soli, jest światłem kamienia, kamienia delikatnego (adín – delikatny). jest światłem oświetlającym etyczną drogę człowieka nie tylko w judaizmie, ale też poza nim. ewen israel inspirację czerpał między innymi od kocker rebego (menachem mendel morgenstern z kocka, zmarł 1859), który był światłem prawdy, bezlitosnym demaskatorem hipokryzji. adin ewen israel wydał ponad osiemdziesiąt książek, które w języku polskim (według naszej wiedzy) wciąż nie są dostępne, poza publikacją żydowskiego instytutu historycznego w roku 2014, tłumaczonego z angielskiego przez krystynę dąbrowską dzieła „róża o trzynastu płatkach. rozprawa o esencji żydowskiego istnienia i wiary”. na naszym portalu natomiast można przeczytać rozdział „tematy talmudu” z książki „talmud dla każdego” w tłumaczeniu z hebrajskiego tomasza korzeniowskiego. adin ewen israel steinsaltz-center.org.il 2020-07-31 | jak piją kawę w izraelu ​ picie kawy na świecie zaczęło się w XVII wieku właśnie na bliskim wschodzie, w domach prywatnych. pili bogacze, a naczynia i przyrządy były ważnym składnikiem posagu panny. do europy kawa weszła przez turcję i wtedy nastąpiła znacząca zmiana zwyczajów jej picia. kobiety, mieszczańskie i arystokratyczne panny doprowadziły do odsunięcia wina i alkoholu, a kawa i gorąca czekolada zajęły ich miejsce. pojęcie „kawa literacka” zaczęła ustanawiać swoje miejsce na towarzyskich salonach. dwieście lat później salony zniknęły, a kawa wdarła się do wszystkich warstw narodu. co do terenów dzisiejszego izraela, są tacy, co twierdzą, że etiopscy zakonnicy sprowadzili ją do kraju (etiopczycy, nawiasem mówiąc, przyprawiają kawę solą), inni, że imperium ottomańskie wprowadziło kawę do menu wszystkich krajów, które podbiło. jeszcze inni, że to sprawa wędrownych plemion. w każdym razie, droga kawy izraelskiej jest prosta: po turecku, błoto (czyli nasza zalewajka), perkolator, rozpuszczalna, espresso. turcy pili kawę, ale wnieśli w sposób jej przygotowania więcej niż beduini. po turkach przyszli brytyjczycy, ale nie wnieśli nic w kwestii kawy. w opowiadaniu „filiżanka kawy” pisze jaakow jehoszua, ojciec a. b. jehoszuy: „kawę czystą, pili głównie dorośli i starcy. my, mali, poprzestawaliśmy na kawie mieszanej z mielonymi ziarnami zbóż. nasze mamy twierdziły, że kawa czysta może osłabić serce. w czasie pierwszej wojny światowej, kiedy ceny kawy poszybowały w górę, wszyscy mieli zwyczaj, i dorośli i młodzi, zamiast niej pić palone zboża, które na pierwszy rzut oka przypominały kawę... gospodyni mogła zrezygnować z każdej potrawy w ciągu dnia, ale nie z picia filiżanki kawy rano, jako że dzięki filiżance kawy „wzmacniała siły” na wszystkie godziny dnia”. kawa „po turecku” beduini robią super kawę po turecku. rokrocznie w izraelu połyka się około 450 milionów kawy po turecku. każdy dziesięcioletni skaut powie wam, że wyposażenie letniego obozu zawiera oczywiście tygielek i kawę po turecku. harcerskie ognisko przerodziło się w ognisko żołnierskie, a to w siedzenie w gronie na wycieczkach młodzieżowego ruchu. jak robimy kawę po turecku? wsypujemy kawę do tygielka z wodą, gotujemy na małym ogniu, powoli, czekamy aż piana podejdzie, zdejmujemy, znów stawiamy na ogień i znów,aż piana stanie się prawdziwą pianą. wlewamy do szklanki i wtedy widać piękno czerni z kremem. błoto (zalewajka) i czarna to to samo. łyżeczka kawy, łyżeczka cukru i wrzątek w szklance. cała reszta – to zbędna gadanina. ziarna kawy mielone do wielkości takiej jak do espresso i potraktowane jak kawa rozpuszczalna. sposób jej serwowania to nieodłączny element każdej gościny, świadczący o szacunku dla gościa. natomiast u arabów propozycja czarnej kawy w trakcie spotkania świadczy o zamiarze gospodarza uwolnienia się od gościa. twarzą ku ulicy wielki rozkwit kawiarni w izraelu nastąpił w ślad imigracji z europy wschodniej i środkowej w okresie piątej fali, od roku 1933. kawiarnie ukazują model wiedeńskiego mieszczaństwa. setkami kawiarni otwartych do późnych godzin nocnych, szczególnie latem. były ulubionym i dobrym miejscem spotkań młodych żydówek z obcymi żołnierzami i policjantami, a z czasem przekształciły się w scenę, na której dziewczęta z rodzin osiadłych od lat demonstrowały swoją niezależność i wolność. na nowej północy tel awiwu, na jedenastu centralnych ulicach, na allenby, ben jehuda i dizengof, otwarto ponad 400 kawiarni. sto tysięcy brytyjskich, australijskich i innych żołnierzy służących wówczas w palestynie, szukało rozrywki i zabawy w ziemi obiecanej, służącej podczas drugiej wojny światowej jako szerokie zaplecze frontu bliskowschodniego. część kawiarni urządzono w nowoczesnym i eleganckim stylu międzynarodowym, według projektów miejscowych architektów, szczególnie z kręgu imigrantów z niemiec. w jerozolimie na ulicy jaffo otwarto kawiarnię wiedeń, wyrózniającą się pianinem, kawiarnię rawiw na osiedlu bet kerem, kawiarnię ben jehuda i inne z siedzeniem z twarzą ku ulicy, aby widzieć i być widzianym. była muzyka i bale z tańcami salonowymi, z bogatym i wartościowym repertuarem i profesjonalną obsługą kelnerów w specjalnych strojach. europa w tel awiwie – tak to było. kawa otrzymała legitymację i szacunek. co tam pili? kawę po turecku zmieloną z dodatkiem mleka albo kawę z filtra w porcelanowych filiżankach, ulubioną szczególnie przez imigrantów niemieckich. kawa z filtra kawa z filtra i z perkolatora to początek rzeczy poważnych. amerykański sączek zostawiający w filtrze wszystko co dobre w kawie i dający nam brudną wodę w czajniku. kawa zrobiona w perkolatorze jest dość mocna, ale zapomnijcie o piance albo aromacie. dzisiaj można znaleźć w izraelu kawę z filtra w restauracjach absolutnie koszernych [glat-koszer גלאט-כשר] . kiedy prosimy o kawę na koniec posiłku, przychodzi brązowy plastik z sączkiem, który przepuszcza wodę do filiżanki, ale zatrzymuje duszę. powolne kropelkowanie dobre jest może dla amerykanów, ale izraelczyków, przyzwyczajonych do zapachu kawy, pozbawia ważnej części przyjemności. perkolator prowadzi wielkimi krokami ku przyszłości: każdy imigrant z europy, uważający się za wielbiciela kawy, dbał o to, by postawić na honorowym miejscu perkolator, by wszyscy widzieli. imigranci ze wschodu dziwili się perkolatorowi o wiele mniej i nazywali jego produkt „fisze zejde”, to znaczy siki staruszka. rozpuszczalna w połowie lat 50. ubiegłego wieku, wraz z rozstaniem się z okresem życia skromnego, zaczęła się przesączać do izraela kultura amerykańskiego rock-and-rolla, dająca nowemu pokoleniu sabrów cudowne alternatywy, które wstrząsnęły starym pokoleniem iszuwu. do młodzieży przylgnęłą pogardliwa nazwa „pokolenie espresso” od nazwy elektrycznego urządzenia, które przybyło z włoch. biednej kawie doczepili wszystkie dolegliwości pokolenia, to jest otwartość na świat i innowacyjność. pokolenie espresso piło filiżankę kawy i szło na wojnę sześciodniową. wyrażenia „pokolenie espresso” i „ziarno nieszczęść” zniknęły ze sceny, ustępując miejsca pojęciu „dobrzy synowie”. od roku 1956 do niewiadomo kiedy naród postanowił: kawa elite, firmy określającej swój produkt jako „gorący, słuszny, godny, ukochany: pierwszą serię „nes-kafe” [nes=cud, names - rozpuszczalny] wprowadzono w kompaktowym opakowaniu metalowym pojemności 56 gramów. opakowanie było minimalistyczne, proste i poważne. kiedy kończyła się kawa, puszka służyła za pojemnik w kuchni. metalowa puszka stała się nieodłącznym elementem samej kawy rozpuszczalnej, aż do nieudanych prób w latach 70. zastąpienia jej słoikiem, bo społeczeństwo wróciło do opakowania pierwotnego. nawiasem mówiąc nazwę „nes-kafe” utworzono od nazwy firmy nestle. rozpuszczalna stała się napojem pracowników i urzędników państwowych. bez „nes” rano, dzień im się nie uda. również żołnierki cahalu [צה"ל wojska obrony izraela] uczą się od pierwszych godzin służby: biorą kawę rozpuszczalną, cukier, odrobinę wody, mieszają, mieszają i mieszają. dla dzieci i cierpiących na bezsenność, wynaleziono kawę cziko: bez kofeiny, bez wszystkiego. espresso przeskakujemy kilka lat do przodu. najnowocześniejsza i doskonała droga do przyrządzenia kawy to użycie maszyny espresso, powodującej przepływ wrzątku pod ciśnieniem przez odmierzoną ilość kawy. na początku lat 90. izrael zaczął się wyróżniać jako imperium kawy: dokądkolwiek rzucicie kamieniem, traficie na filię „aromy”, „cup o’joe”, „arcafe”, „cafe hillel” albo ilan’s. jeśli w przeszłości starczył łyk kawy rozpuszczalnej albo czarnej w domu, w pracy albo u przyjaciół, to dzisiejsze kawiarnie stały się nieodłącznym elementem życia. kawa na wynos albo kawa na zebranie w pracy, wszystko idzie. przy całym szacunku dla espresso, capuccino stało się napojem narodowym, z jedną trzecią mleka, jedną trzecią espresso i jedną trzecią pianki – większe od espresso, mniejsze od latte-macchiato. kawiarnia w izraelu. ynet.co.il na podstawie: https://www.ynet.co.il/articles/0,7340,L-3479137,00.html 2020-07-30 | dzień postu tiszá beáw ​ tiszá beáw תשעה באב to jest „dziewiąty [dzień miesiąca] aw” w tym roku wypada właśnie dzisiaj. choć polska wikipedia podaje i czasami słyszymy tu i tam, że to święto, to przecież tego dnia naprawdę nie ma czego świętować. raczej żałować, bo to data związana z długą listą nieszczęść Żydów. babiloński król nabuchodonozor drugi w 586 roku p.n.e. zburzył jerozolimską świątynię i uprowadził żydów do niewoli. w roku 70 n.e. rzymski dowódca tytus zburzył i spalił tego samego dnia dziewiątego aw, świątynię odbudowaną, gdy żydzi z niewoli wrócili. może tytus nieprzypadkowo wybrał tę datę, jak może inni, później, robili tak samo, sprowadzając na żydów nieszczęścia w tym właśnie dniu. a co więcej, żydowscy mędrcy, autorzy miszny [podstawy późniejszego talmudu] dopisali do tej daty także wydarzenia wcześniejsze (!) z okresu, gdy żydzi po wyjściu z egiptu szli przez pustynię. dzisiaj dziewiąty aw, dzień żałoby, ścisłego postu, unikania wszelkich przyjemności, np. wygodnych krzeseł, a nawet nie wolno studiować tory, co jest przecież wielką rozkoszą. istnieją różne zwyczaje w synagogach i w domach. żydzi z maroka i tunezji smarują ręce i stopy czosnkiem, sprowadzającym łzy. ale. wśród wielu legend, jedna mówi, że tego dnia urodził się mesjasz - menachem [pocieszyciel] ben chizkíja, i to jest powód do radości. ma się pojawić wraz z nadejściem dni ostatnich i zbawić świat. póki co mejsasz gdzieś się błąka. a żydzi czekają. poza tymi, którzy uwierzyli w mejsasza jezusa. jezus, jeszúa znaczy zbawiciel. godziny rozpoczęcia i zakończenia postu w głównych miastach izraela dzisiaj. ynet.co.il 2020-07-06 | syjonizm – co to jest ​ izrael jest państwem założonym przez syjonistów, to znaczy przez kogo? rzymianie, podbijając rozległe okolice swego miasta, dotarli między innymi na bliski wschód i zajęli ziemie żydów. zburzyli ich świątynię w jerozolimie, a żydzi rozproszyli się po świecie, w tym po europie. trwanie żydów pośród narodów, znaczone wzajemną niechęcią, doprowadziło do sytuacji, w której żydzi religijni nie chcieli ani asymilować się ani wracać w rodzinne strony (tylko mesjasz może odbudować państwo), a inni żydzi, choć pragnęli asymilacji, zauważyli jednak niechęć otoczenia do nich, zatem w wieku XIX uznali, że właśnie powrót do domu, do syjonu (nazwa od góry syjon w jerozolimie i wspominanych w biblii tą nazwą różnych miejsc), i stworzenie samemu własnego państwa, jest opcją najlepszą. dzisiaj mija 138. rocznica przybycia z rosji do jaffy, pierwszych syjonistów, członków organizacji „bilu” (pierwsze litery słów: בֵּית יַעֲקֹב לְכוּ וְנֵלְכָה bet iaakow lechu w(u)enelcha Iz. 2,5). o drodze syjonizmu i syjonistów do budowy dzisiejszego „państwa izraela”, opowiada telewizyjna seria pod tytułem עמוד האש (amúd haész) „słup ognia”, nawiązującym do słupa ognia, prowadzącego żydów przez pustynię w drodze z egiptu do ziemi obiecanej. premierową emisję izraelczycy obejrzeli w 1981 roku, w dziewiętnastu odcinkach, opowiadających o kolejnych etapach wydarzeń w latach 1896-1948. okładka książki dana omera o powstawaniu serialu. 2020-04-29 | święto niepodległości państwa izraela. deklaracja niepodległości i komentarze ​ to święto odbywa się rokrocznie 5 dnia miesiąca ijar, bo taki był w kalendarzu żydowskim dzień roku 5708, 14 maja 1948, kiedy w tel awiwie ogłoszono deklarację niepodległości powstającego państwa. dzisiaj 72 rocznica wydarzenia. polski przekład hebrajskiego oryginału deklaracji można znaleźć choćby na różnych stronach internetu. hebrajska nazwa dokumentu to megilat haacmaut מגילת העצמאות, zwój niepodległości, nazwa nawiązująca do historycznej formy zwoju, na którym spisane są księgi biblijne. książka, która ukazała się w izraelu w 2019 roku i punkt po punkcie omawia ten dokument pod wszelkimi względami i w różnych kontekstach, jest antologią tekstów różnych autorów i różnych gatunków, od tekstów naukowych, przez publicystyczne po literackie i nosi tytuł „megila’t haacmau’t im talmu’d israeli’, mekoro’t umidraszi’m, sifru’t umechkari’m” מגילת העצמאות עם תלמוד ישראלי. מקורות ומדרשים, ספרות ומחקרים. to jest – zwój niepodległości i talmud izraelski, źródła i przekazy, literatura i badania. nawiązuje tym samym zarówno do biblii (deklaracja), jak jej późniejszych komentarzy wielu autorów (talmudu), istnieją dwa talmudy, zwane od miejsca ich powstania: babiloński oraz jerozolimski, dlatego autorzy antologii komentarzy deklaracji niepodległości nadali jej tytuł talmudu izraelskiego. książka w swojej idei i formie niezwykła i szczególna, a jej charakter jest raczej świecki, w duchu judaizmu kulturowego, społecznego, a wśród autorów są naukowcy i rabini. trzeba pamiętać, że dzisiaj w izraelu większość jego żydowskich obywateli jest świecka i do religii i jej historii odnosi się jak do wartości kulturowej (podobnie jak w polsce osoby świeckie obchodzą święta bożego narodzenia). dodatkowo pamiętajmy, że żydzi religijni w zasadzie dzisiejszego państwa izraela nie uznają. choć w nim żyją, to czekają nadejścia mesjasza, który odbuduje „prawdziwe” państwo izraela, dlatego ogłoszona przez syjonistów deklaracja nie jest przez nich honorowana. to, co w deklaracji najważniejsze, w książce znalazło się w trzydziestu trzech hasłach (słowach i zwrotach) wyjętych z deklaracji i poddanych publicznemu dyskursowi. hebrajski tekst oryginału deklaracji można znaleźć na stronie knesetu, a jej tłumaczenia na polski na stronie sejmu i na stronie szkolnictwo.pl okładka książki o deklaracji niepodległości 2020-04-28 | dzień pamięci poległych w wojnach o izrael ​ w izraelu odbyły się stosowne uroczystości, bez udziału publiczności. zamach. w tym samym czasie 19-letni zamachowiec palestyński zaatakował w kfar sabie (כפר סבא) około 70-letnią kobietę, stojącą na przystanku autobusowym. ofiarę przewieziono w ciężkim stanie do szpitala. przyłączcie się do izraelsko-palestyńskich obchodów pamięci – wzywa żydowski ruch reformowany w usa (judaizm reformowany powstał w xix w. w breslau/wrocław, celem rezygnacji z części praw/nakazów religii i dostosowania judaizmu do współczesnego świata). według artykułu cwiki kleina (צביקה קליין) w „makor riszon” (מקור ראשון) organizacja judaizmu reformowanego w usa zachęca do udziału we wspólnej uroczystości dnia pamięci (יום זיכרון) ofiar palestyńskich i izraelskich (żydowskich). na twitterze: organizacja przyjaciół „walczących o pokój” (לוחמים לשלום) zorganizuje 15. obchody pamięci ofiar po obu stronach. dołączcie do nas – piszą – i do tysięcy na całym świecie, modlących się o pokój. ruch „walczących o pokój” rozpoczęła w 2005 grupa izraelczyków i palestyńczyków, którzy, jak deklarują, w przeszłości brali czynny udział w aktach przemocy w regionie. izraelczycy – żołnierze wojsk cahalu (צה"ל) i palestyńczycy – walczący o zrzucenie jarzma izraelskiej okupacji. wniosek, do jakiego doszli, to przekonanie, że przemoc po każdej ze stron nie prowadzi do rozwiązania konfliktu. w dorocznych obchodach dnia pamięci udział biorą żydowskie i palestyńskie rodziny ofiar, a ich celem jest wspólne wspominanie ofiar przemocy po obu stronach i przypomnienie, że wojna nie jest wyrokiem losu. źródło: https://www.makorrishon.co.il/international/224255/ wspólny dzień pamięci. fot. twitter 2020-04-26 | kandydat na wiceburmistrza działaczem na rzecz zjednoczenia wschodniej Jerozolimy ​ mosze leon, burmistrz jerozolimy, przedłoży radzie miasta kandydaturę ariego kinga (אריה קינג) na stanowisko wiceburmistrza miasta. king znany jest z działań na rzecz społeczności żydowskiej i wysiedlania palestyńskich rodzin z osiedla szejch dżarach (שייח ג'ראח) oraz innych miejsc we wschodniej jerozolimie. king przedłożył, a komisja planowania i budowy zaleciła do dalszego postępowania, powstanie 140 jednostek mieszkalnych dla żydów na osiedlu bet chanina (בית חנינא) na północy jerozolimy. w przeszłości king był kilkakrotnie oskarżony o rasizm. na przykład podczas wyborów wznosił afisze zatytułowane „kukuryku muezin” i obiecał zająć się uciszeniem głosów z meczetów, wzywających na modły. dwa lata temu przed świętem pesach pochwalał zajęcie towaru sprzedawcy bajgli na starym mieście i powiedział, że chodzi o zjednoczenie jerozolimy. hkg: po wojnie arabsko-izraelskiej w 1948 wschodnia część jerozolimy znalazła się pod kontrolą jordanii, a po wojnie 1967 przeszła w ręce izraela. mieszka tam niemal 60% arabów muzułmańskich. są tam miejsca kultu judaizmu, islamu i chrześcijaństwa. | na śpiewy muezina z minaretu narzeka wielu żydów mieszkających w ich pobliżu | bajgle są pieczywem z ciasta zakwaszonego, zabronionego w czasie żydowskiego święta pesach (פסח). źródło: https://www.haaretz.co.il/misc/article-print-page/.premium-1.8799652 fot. flash90. kipa.co.il 2020-04-09 | projekt specjalny: czy nadszedł czas na dzisiejsze „wyjście z egiptu”? ​ pięcioksiąg zbudowany jest na historii wyjścia izraela z egiptu do swego kraju, a diaspora służy jako wielka kara wymierzona narodowi, gdyby zapomniał o bogu, który wyprowadził naród z egiptu, kara spełniona na licznych pokoleniach. dzisiaj również, po pokoleniach sziwat cijon (powrotu syjonu) – więcej niż połowa narodu żydowskiego nie przybyła do kraju wybranego i pozostaje na wygnaniu, widząc w swoim życiu tam, życie całkowicie słuszne. czy dążymy dzisiaj do rzeczywistego współczesnego wyjścia z egiptu? czy jest to marzenie, o którym łatwo mówić, ale niekoniecznie stać po jego stronie? czy nadszedł czas na dzisiejszego mojżesza, który wyprowadzi swój naród z wygnania i przyprowadzi do ziemi obiecanej? źródło: https://www.makorrishon.co.il/judaism/219005/ rys. moran barak. makor riszon 2020-04-08 | święto pesach ​ dzisiaj w izraelu zaczyna się siedmiodniowe święto pesach, na pamiątkę wyjścia żydów z niewoli egipskiej. jest to zatem święto wolności, co podkreśla się również wygodną, półleżącą pozycją w czasie jedzenia tzw. macy i picia wina. zwyczaj jedzenia macy, placka z mąki i wody, bez zakwasu, na pamiątkę wyjścia w pośpiechu. ponieważ opuszczenie egiptu było możliwe właściwie dzięki przychylność boga, który na egipcjan zesłał dziesięć plag, po to by wielu z nich umarło, w tym pierworodne dzieci, i zrobiło wrażenie na faraonie, to obok radości wolności, podczas wigilii pesachowej (sederem zwanej), okazuje się też empatię dla owych ofiar, upuszczając krople wina jako symbol krwi. podczas wieczerzy czyta się opowieść o wyjściu z egiptu (zwaną hagadą) i kultywuje różne zwyczaje. wśród wielu piosenek śpiewa się „chad gadja”, moralitet o nieuchronności śmierci (nagłej i przedwczesnej) dla czyniącego zło. od czasów zburzenia świątyni jerozolimskiej święto ponownie obchodzi się rodzinnie, dlatego wielu na czas wigilii jedzie do swych rodzin. w tym roku jednak jest to niemożliwe. władze izraela ogłosiły zakaz opuszczania własnego domu dzisiaj od godziny 14:00 do 7:00 nazajutrz. drogi izraela foto: haarec 2020-04-03 | rząd potwierdził nowe przepisy stanu wyjątkowego rząd wprowadził nowe przepisy stanu wyjątkowego. bnej brak ogłoszono “obszarem ograniczonego ruchu”. według przepisów, policjantom wolno używać odpowiedniej siły w przypadkach niepodporządkowania się zaleceniom stanu zamknięcia. lekarz rejonowy może polecić mieszkańcom udanie się na kwarantannę z polecenia państwa. wojsko (cahal) przemieści 4500 starszych mieszkańców bnej brak do moteli. podobne zamiary wobec kolejnych miast: elad (אלעד), bet szemesz (בית שמש), modiin ilit (מודיעין עלית). źródło: ariel kahane. https://www.israelhayom.co.il/article/748325 ​ 2020-04-03 | dzisiaj zamknięto miasto bnej brak (בני ברק) ​ wielu mieszkańców podąża do supermarketów, których jest mniej, co zwiększyło niebezpieczeństwo zarażenia”. tysiące policjantów od rana pojawiło się w bnej brak. miasto poddano smutnej akcji. przy każdym wejściu i wyjściu ustawiono bariery blokujące możliwość wchodzenia i wychodzenia mieszkańców i przemieszczania pojazdów, za wyjątkiem przypadków szczególnych. wychodzą ci, co robią zakupy przed szabatem.” długie kolejki ustawiły się przed piekarniami, warzywniakami. ludzie długo czekali w upale, by wejść do środka. nie widać, by przestrzegali odległości dwóch metrów, ale widać, że rozmawiali ze sobą. na ulicach pojawili się policjanci i żołnierze w podwyższonej gotowości, by za pomocą dronów, móc informować, czy zalecenia w stanie wyjątkowym są realizowane. w większości ludzie dostosowują się i realizują zalecenia, ale jest zbyt mało otwartych sklepów, więc nie wszyscy mogą się zaopatrzyć przed szabatem. źródło: mosze kohen "maariw". https://www.maariv.co.il/corona/corona-israel/Article-758066 bnej brak. fot. awszalom sasoni 2020-04-02 | włochy. cwika klein: myśleli że zaniedbujemy halachę. teraz robią tak samo (fragmenty) ​ Kiedy profesor Riccardo Shemuel Di Segni, rabin Rzymu, zdecydował, by zamknąć synagogi w mieście, wielu zareagowało zdziwieniem i złością. To był purimowy poranek, setki Żydów miało właśnie wyjść z domu, aby posłuchać powtórnego czytania zwoju [Księga Estery – red.], i nagle dowiadują się, że wszystkie modlitwy w minjanie [minimum dziesięciu uczestników] są odwołane. „Pytali nas: Jak się ważycie zamykać synagogi?” – mówi rabin Di Segni. „Myśleli, że oszaleliśmy, że lekceważymy halachę. Wielu przyszło do mnie z pretensjami, albo krzyczeli na rabinów w swoich gminach i żądali otworzenia synagog. Ale nie mieliśmy wyboru. Potem już na całym świecie synagogi były zamknięte – w USA, we Francji, w Austrii, w Wielkiej Brytanii i w innych państwach. Niestety, my byliśmy pierwsi. Rabini, którzy w tym czasie traktowali sprawę lekko, teraz robią jak my i zamykają synagogi. Wszyscy powoli zamykają wszystko”. Obok zamknięcia synagog, zażądano od rabina Di Segni dostarczenia natychmiastowego rozwiązania sprawy czytania Megili [Zwoju księgi Estery – red] w żydowskich gminach we Włoszech. „Do tego wieczora uznawaliśmy, tak jak większość rabinów w ostatnich latach, że słuchanie jej przez głośnik, czy telefon, nie spełnia tego przykazania. Ale teraz sprawa się zmieniła, i nie było żadnej możliwości czytania zbiorowego. [...] „Napisałem do gminy, by w synagodze nie całować mezuz, ani tałesów i jego frędzli. Tu we Włoszech ciepła atmosfera jest także u Żydów – wszyscy całują się cały czas i ściskają sobie ręce. Na przykład podczas błogosławieństwa kapłanów, jest zwyczaj wchodzenia pod tałes kogoś innego z dorosłych, niekoniecznie twego ojca, i wtedy jeden drugiego całuje. [...] „Do ceremonii baldachimu [chupa’] potrzebnych jest dziesięciu mężczyzn, ale teraz oni winni stać w odpowiedniej odległości od siebie, także trzeba znaleźć duży dom. Zaproponowałem, by panna młoda nie kręciła się po ulicy w sukni ślubnej, bo policjanci ją zauważą i natychmiast poślą do domu. Lepiej wyjść z domu w ubraniu powszednim i przebrać się na miejscu ślubu”. [...] - Czy w Izraelu też trzeba zdecydowanie zamknąć wszystkie synagogi? „Macie dwóch rabinów naczelnych do takich decyzji, a sprawa nie jest lokalna. Wyprzedziliśmy was w tej kwestii o kilka tygodni, ale nie życzę wam, Boże broń, tej eksplozji, jaka jest tutaj”. - A co jeśli chodzi o modlitwę zbiorową przez internet w dzień powszedni? „W przeciwieństwie do Księgi Estery, póki co nie słyszałem o nikim, kto pozwalałby w pełni modlić się w minjanie wirtualnym”. Ale, lekcje Tory we Włoszech, z drugiej strony, bez trudu dopasowały się do nowej platformy. „Wszyscy nasi rabini opanowali internet i cały czas robią wykłady. Przed tygodniem dałem w internecie półgodzinną lekcję, w której było 2600 uczestników – dużo więcej niż odbiorców lekcji internetowych, jakie nagrałem i udostępniłem w internecie wcześniej. Dla naszej gminy, to ogromne osiągnięcie”. źródło dziennik „makor riszon”. https://www.makorrishon.co.il/magazine/215391/ rzym. synagoga wielka. fot. archiwum 2020-04-01 | dawid grosman: epidemia będzie fundamentalnym zrządzeniem losu. kiedy wygaśnie, pojawią się nowe możliwości Jest od nas większa, ta epidemia, i w pewnym sensie, niepojęta. Silniejsza od wszelkiego spotkanego już wroga realnego, a także od każdego superbohatera, stworzonego w filmach i w wyobraźni. Czasami wkrada się do sedna mrożącej krew w żyłach myśli, że może tym razem, w tej walce, przegramy. Przegramy naprawdę i będzie to porażka światowa. Jak w czasach „hiszpańskiej grypy”. Ale tę myśl natychmiast odrzucamy. No, bo, jak to przegramy? Przecież jesteśmy ludzkością XXI wieku! Jesteśmy doskonali, skomputeryzowani, uzbrojeni w niezliczoną ilość broni i maszyn niszczących, chronieni antybiotykami, zaszczepieni. A mimo to, coś w niej, w tej epidemii, mówi, że tym razem reguły gry są zupełnie inne od tego, do czego przywykliśmy, i to do tego stopnia, iż można powiedzieć, że póki co, ta gra nie ma reguł. Co godzinę ze zgrozą liczymy chorych i zmarłych na wszystkich krańcach świata. I mimo wszystko, u stojącego na wprost nas wroga nie widać żadnych oznak zmęczenia, czy spowolnienia, w czasie gdy bez przeszkód zbiera żniwo. Kiedy używa naszych ciał, żeby się mnożyć. Coś jest w braku twarzy tej epidemii, w braku przemocy, jakby groziła wessaniem całego naszego jestestwa, które nagle wydaje się takie kruche i bezbronne. Nawet bezlik wypowiedzianych o niej w ostatnich miesiącach słów, nie zdołał z niej uczynić trochę bardziej zrozumiałej i przewidywalnej. „Zaraza nie jest na miarę człowieka - pisał Albert Camus w "Dżumie" - więc powiada się sobie, że zaraza jest nierzeczywista, to zły sen, który minie. Ale nie zawsze ów sen mija i, od złego snu do złego snu, to ludzie mijają, a humaniści przede wszystkim, ponieważ nie byli dość ostrożni. Nasi współobywatele nie ponosili większej winy niż inni; zapominali o skromności, tylko tyle, i myśleli, że wszystko jest jeszcze dla nich możliwe, co zakłada, że zarazy są niemożliwe. Nadal robili interesy, planowali podróże, i mieli poglądy. Jak mogli myśleć o dżumie, która przekreślała przyszłość”. (Przekład: Joanna Guze) Wiemy już: Pewien procent społeczności zarazi się wirusem. Pewien procent umrze. W Stanach Zjednoczonych mówi się, że umrze ponad milion. Śmierć jest teraz bardzo namacalna. Ten kto może – wypiera ją. Ale ten, u kogo siła wyobraźni jest bardzo aktywna – jak na przykład u piszącego te słowa, i dlatego należy odnieść się do jego słów z powątpiewaniem – staje się ofiarą wyobraźni i scenariuszy, które się mnożą z prędkością nieustępującą prędkości zarażania wirusa. Niemal każdy kogo spotykam chce zabłysnąć różnymi możliwościami swej przyszłości w rulecie epidemii. Także moim życiem bez niego, jak jego życiem beze mnie. Każde spotkanie, każda rozmowa, mogą być ostatnie. całość fot archiwum

    • ביקור בפולין | מדריך בעברית ורשה קרקוב ורוצלב

      טיולי פולין טיולי פולין עם מדריך דובר עברית ופולנית פעיל בתחום משנת 2011 ​ | whatsapp +972559467657 metayelim@gmail.com השכרת רכב בוורוצלב whatsapp 972559467657 +48798866952 | metayelim@gmail.com וורשה קרקוב פוזנן וורוצלב - תזמין סיור וטיול בעיר ובאזור עם מדריך פולין דובר עברית whatsapp 972559467657 | +48798866952 | metayelim@gmail.com וורוצלב חורף 2019 פגישה עם גמד של בית הכלא וורוצלב חורף 2019 שוק מקורה וורוצלב חורף 2019 פורום לאומי למוזיקה אושוויץ דצמבר 2019 אושוויץ דצמבר 2019 טורון מוזיאון להיסטוריה, נובמבר 2019 טורון, העיר העתיקה, נובמבר 2019 טורון, העיר העתיקה, נובמבר 2019 טורון, העיר העתיקה, נובמבר 2019 טורון, חנות עם צמר, נובמבר 2019 טורון, חנות עם צמר, נובמבר 2019 תצפית אי הקטדרלה וורוצלב יוני 2019 עוד לודז' לובלין פוזנן קרקוב וורשה וורוצלב זקופנה גדנסק טורון אגמים ושאר פולין שורשים שואה היסטוריה תרבות קונצרטים טבע ספא ילדים כיף אוכל קניות - בדקו לאתר תיירות ישראלים בפולין עם מדריך דובר עברית ומתמצא ביהדות ברוכים הבאים מחכים לכם בוורוצלב בית הקברות בקולומיאה באוקראינה תיירות בתקופת קורונה פולין טיול ברחבי פולין ברכב עם מדריך\נהג דובר עברית ופולנית טיולי פולין, כל הנושאים ניתן לשלב בטיול אחד לפי בחירתכם ולבנות יחד את התכנית ואת מסלול. אתם יכולים גם לשכור את הרכב בלי נהג בוורוצלב. ראו המחירים למעלה. טיסות עם חברה לוט וורוצלב ימי ו', א' בשעה 00:25 ביקור בעיר ומגוון טיולים באזור ורחבי פולין (קרקוב, זקופנה, וורשה, לודז, פוזנן, לובלין וכ') עם טיסת חזור לבחירה בוורוצלב, קרקוב, קטוביץ, וורשה, פוזנן. | whatsapp +972 559 467 657 metayelim@gmail.com טיול ברחבי פולין ברכב עם מדריך\נהג דובר עברית ופולנית כל האתרים, כל המסלולים, לפי בקשתכם : קרקוב, זקופנה, וורשה, לובלין, לודז', פוזנן, וורוצלב, שלזיה התחתית, גדנסק, אגמים וכ' לבחירתכם 240 € סה"כ עד 4 מטיילים | כל נוסף 10 € עד 8 מטיילים. | whatsapp +972 559 467 657 metayelim@gmail.com סיור בוורוצלב ברגל 4 שעות 80 € סה"כ עד 4 מטיילים, כל נוסף 5 €. סיור ברכב 7 שעות עד 4 מטיילים 120 € סה"כ, כל נוסף 10 € עד 8 מטיילים| לסיור ברכב - הסעה משדה התעופה 10 €. | whatsapp +972 559 467 657 metayelim@gmail.com טיול באזור ברכב 7 שעות שבידניצה כנסית השלום | טירה קסיונז' | שצ'בנו זדרוי | עד 2 מטיילים 120 €, עד 4 מטיילים 140 € סה"כ, כל נוסף 10 € עד 8 מטיילים. בחבילה - הסעה משדה התעופה - חינם ביום הטיול. | whatsapp +972 559 467 657 metayelim@gmail.com טיול באזור ברכב 10 שעות מגוון אפשרויות. לדוגמה: קרפצ' | שקלרסקה פורמבה | דז'רז'וניוב וכ' | כיף | ילדים | טבע | מכרה זהב | התקשרו לבחור את האופציה הכי טובה לכם. 170 € סה"כ ל 4 מטיילים, כל נוסף 10 € עד 8 מטיילים. בחבילה - הסעה משדה התעופה - חינם ביום הטיול. | whatsapp +972 559 467 657 metayelim@gmail.com ​ הזמנת סיור | טיול שם משפחה שם פרטי כתובת אמייל השאר הודעה תודה על פנייתכם שלח

    • hebrajska kafé gazeta

      hebrajska kafé gazeta nr 1 1 tiszri 5781 (19 września 2020) ​ foto: okładka biografii jehudy amichaja. ​ 1 kraj i państwo ​ pierwszy dzień miesiąca tiszri to nowy rok 5781. henry kissinger w 2012 oświadczył, że w ciągu dziesięciu lat nie będzie izraela, nie będzie kwestii izraela na bliskim wschodzie. czas pokaże dlaczego arabowie w zjednoczonych emiratach arabskich i bahrajnie, mimo istniejącej umowy ligi arabskiej w kwestii nieuznawania żydowskiego państwa w palestynie, deklarują pokój z izraelem. od powstania państwa izraela 14 maja 1948 do 19 września 2020 minęły 26426 dni. dużo czy mało? piszący te słowa istnieje 23717. 2709 dni krócej. niewiele, prawda? według kalendarza żydowskiego świat istnieje ledwo 5781 lat. nie dużo, prawda? gdy narodził się jezus w betlejem (bet lechem), świat miał ledwo 3761 lat. w porównaniu ze wszechświatem niewiele, prawda? a gdy zacząć liczyć pokolenia, jakie nas dzielą od tego dnia, okaże się, że jest ich niewiele. to wszystko potwierdza, że czas nie ma żadnego znaczenia. nawet nie wiadomo ile go minęło od działalności mojżesza. jeśli mojżesz w ogóle istniał i działał, to może XXXIV wieki. i tak nie rozumiemy czasu. ale wiemy, że starczy jedno pokolenie na widoczne i znaczące przemiany. państwo izraela odrodzone po dwóch tysiącach lat, zmieniło się znacząco od chwili narodzin. od upadku państwa żydowskiego po zburzeniu świątyni w jerozolimie w 70 r. n. e. i znalezieniu się żydów poza obiecaną przez boga w biblii ziemią izraela, żydzi, aby powrócić do domu, mieli dwie opcje i tymi opcjami się podzielili: jedni (religijni) czekali na mesjasza, który odbuduje państwo. drudzy nazwali się syjonistami (od mitycznej góry syjon) wśród nich byli tak religijni jak świeccy. razem wzięli sprawy w swoje ręce. państwo powstało, ale już od dawna gospodarzami tej ziemi czuli się arabowie. właściwie, w 1948 miały powstać dwa państwa dla dwóch narodów. arabowie jednak nie przyjęli oferty i wytoczyli wojnę przeciw państwu żydów. potem były kolejne wojny, żydzi nie tylko nie oddali państwa, ale jeszcze zajęli dodatkowe tereny. po latach mamy więc w izraelu konflikty wokół kwestii państwa żydowskiego – są żydzi i arabowie i za i przeciw, wokół koncepcji państwa palestyńskiego – arabowie za, żydzi za i przeciw. powstało pytanie: dwa państwa czy jedno wspólne. konflikt terenów (tzw. zajętych, okupowanych) – część żydów chce je utrzymać, ale część chce oddać. problemom tym towarzyszą dziesiątki kwestii społecznych, politycznych, religijnych i innych, wśród samych żydów. rozziew ekonomiczny społeczeństwa, przywileje dla obywateli religijnych. podziały kulturowe i międzykulturowe żydów świeckich z europy zachodniej (jekim) i wschodniej (rosja), krajów basenu morza śródziemnego, żydów religijnych z kręgu aszkenazyjskiego (pogardliwie wuswusim, mają swojego rabina głównego) i sefardyjskiego (pogardliwie czachczachim, też mają swojego rabina głównego), że już nie wspomnimy o dziesiątkach ugrupowań niechasydzkich i chasydzkich, ich rabinów i podwórek (rebustw, tego ciekawego terminu użyła anka grupińska). rozdzierające podziały polityczne doprowadziły do tego, że po ostatnich wyborach w izraelu jest dwóch premierów (do rządzenia na zmianę). obrazu dopełniają kłopoty zdrowotno-społeczno-ekonomiczne z pandemią koronawirusa, które do czego doprowadzą, nie wiadomo. w pięknym geograficznie, topograficznie i historycznie kraju jest wszystko – jak mówią ich dumni żydowscy mieszkańcy. zanim państwo powstało, długo dyskutowano jakie ono ma być, ale także gdzie ma być. były różne koncepcje. ideały społeczne włącznie ze wspólnotami kibucowymi życie zastąpiło tym co jest tu i teraz. izrael zmienił się w ciągu 72 lat. ale to wciąż własny dom. 2 narody i religie. judaizm i reszta wiary ​ według biblii, od synów jakuba jaakowa syna izaaka icchaka bierze początek dwanaście plemion narodu izraela, z których dziesięć w VIII w. p.n.e. zaginęło po uprowadzeniu do niewoli babilońskiej i do dziś nie wiadomo gdzie są. potomkowie wygnanych na początku naszej ery rozproszyli się po świecie. od końca XIX w. zaczęli wracać i dziś w izraelu stanowią wielką kulturową mozaikę jednego żydowskiego narodu, w którym są żydzi z obu ameryk, afryki, australii, eurazji, każdy inny. w państwie izraela spotkali się z żydami miejscowymi, zasiedziałymi od pokoleń, z arabami, beduinami, druzami, samarytanami, czerkiesami, z białoskórymi i czarnoskórymi. będziemy o tym pisać więcej. w państwie izraela ponad 75%, to wyznawcy judaizmu. sam judaizm to obszerna mozaika poglądów, zwyczajów, mentalności i świadomości. od ultraortodoksyjnych, kurczowo trzymających się praw świata dawno już nieistniejącego, przez grupy reformujących się nieustannie, do niewierzących, ale podtrzymujących tradycję religijną. jest judaizm między innymi: talmudyczny, rabiniczny, chasydyzm (z konkurującymi podwórkami cadyków), ortodoksyjny, konserwatywny, postępowy (reformowany), izraelski, humanistyczny, społeczny i prywatny. w ziemi świętej, w kraju jezusa, chrześcijan jest ledwie 2%, druzów odrobinę mniej. około 17% to muzułmanie. są buddyści, a także godni zauważenia bahajowie, bowiem izraelska hajfa to ich światowe centrum z domem sprawiedliwości i ogrodami ze zbocza spadającymi ku morzu śródziemnemu. 3 idee. trzecia świątynia ​ świątynia w jerozolimie, która dzisiaj nie istnieje, to idea bet hamikdasz בית המקדש, przedstawiona w biblii, gdzie jest jej szczegółowy opis. po wyjściu żydów z egiptu i przekazaniu przez boga mojżeszowi tablic dekalogu, które złożone w arce przymierza wędrowały z żydami czterdzieści lat przez pustynię, po podbiciu przez żydów obiecanej przez boga ziemi (bóg obiecał i pomagał), po zdobyciu przez dawida jerozolimy, w końcu jego syn salomon buduje na wzgórzu świątynię, która trwała 372 lata, a po 72 latach pustki zastąpiła ją w tym samym miejscu druga świątynia, która trwała 585 lat. po zburzeniu w roku 70, w tym samym miejscu, dopiero w roku 691 pojawiły się muzułmańska kopuła na skale oraz meczet al-aksa, stojące do dziś. zapowiedziana w księdze ezechiela trzecia świątynia ma powstać, kiedy nadejdzie mesjasz, co może stać się w każdej chwili, dlatego istnieje dzisiaj ruch na rzecz trzeciej świątyni, jest instytut, szkoła (np. przygotowująca młodych chłopców do składania ofiar ze zwierząt), jest muzeum, sklep, portal w internecie itd. świątynne wzgórze zwie się har habaít הר הבית, a poniżej tego wzniesienia znajdują się rzekome resztki drugiej świątyni, zwane ścianą płaczu (rzekome, bo ostatnie badania wykazują, że to nie ściany świątyni, tylko mur wokół niej). w latach 80. z podwórza meczetu na tym wzniesieniu, arabowie rzucali na żydów kamienie. problem załatwiono, kamienie nie spadają, ale żydom nie wolno wchodzić na podwórze meczetu. o życiu wokół idei trzeciej świątyni będziemy pisać więcej. 4 ludzie. pod drzewkiem figowym ​ każdy człowiek jest wyjątkowy, w sensie swej niepowtarzalności osobistej. każdy ma swój świat, ale nie do każdego z nich chcielibyśmy wejść. z dwóch popędów istniejących w człowieku: do dobra יצר הטוב jecer hatów i do zła יצר הרע jecer hará, ten drugi jest najwyraźniej popularniejszy, biblia (rdz. 8,21) twierdzi יֵ֣צֶר לֵ֧ב הָאָדָ֛ם רַ֖ע מִנְּעֻרָ֑יו, jecer lew haadám ra mineuráw, jak to ujął ksiądz jakub wujek w swym przekładzie „zmysł bowiem i myśl serca człowieczego skłonne są do złego od młodzieństwa swego”. wydaje się, że w tej sytuacji najlepiej jest, gdy człowiek mimo wszystko szuka własnej drogi do popędu do dobra i swój raj znajduje pod drzewkiem figowym. wśród wielu prozaicznych, tak pożytecznych jak i zbędnych zawodów, są nazwijmy je świeckie, jak i święte profesje, np. mohel dokonujący obrzezania, rzezak zabijający zwierzęta na sposób koszerny, czyli zgodny z zasadami religii, jest sofer przepisujący święte teksty, jest wielu innych, jest nauczyciel, są zawody świeckie jak żołnierz i urzędnik. są filozofowie i pisarze i redakcyjni plotkarze. będziemy tu o nich pisać więcej. 5 sfat ewer. język hebrajski ​ język hebrajski, używany dzisiaj w izraelu, to ten sam język, którego przestano używać dwa tysiące lat temu i dawno uznano go za umarły. ale oto, od końca XIX wieku, równolegle do początków idei syjonizmu, czyli powrotu żydów do kraju izraela, to jest biblijnej ziemi obiecanej i świętej, z której zostali wygnani i języka używali tylko do liturgii, tak się mniej więcej uważa, językiem potrząśnięto, bowiem jeśli wracać do ojczyzny, to z hebrajskim oczywiście, nie z jidysz, nie z ladino, nie z żadnym innym żydowskim ani nie z nieżydowskim językiem. wokół idei ożywienia i przystosowania języka biblijnego do potrzeb czasów zaczęto się organizować. tymczasem czytaj o tym na naszym portalu: za postać kluczową uznano eliezera ben jehudę. jego tuning okazał się skuteczny. będziemy o tym i o samym języku pisać. . krótka historia hebrajskiego 6 kultury i obyczaje ​ minął zman elul, czyli czas ważnego w żydowskim życiu ostatniego miesiąca starego roku i zaczął się nowy 5781 rok od stworzenia świata. dzień nowego roku to po hebrajsku rosz haszaná ראש השנה, czyli dosłownie głowa roku. gdzieś tam trwa dyskusja, czy może właściwie to jest pierwszy dzień miesiąca nissan (okolice kwietnia), czy właśnie pierwszy dzień miesiąca tiszri (okolice września), który niezależnie od dyskusji, od dłuższego czasu i obecnie jest obchodzony. podobnie jak miesiąc ostatni, elul, tak i pierwszy, tiszri, bogaty jest w wydarzenia. pierwszych dziesięć dni miesiąca to tak zwane straszne dni ימים נוראים jamím noraím, czas skuchy i oczekiwania na dzień sądu יום כיפור jom kipúr, którego wyrok zdecyduje, czy przeżyjemy i dożyjemy kolejnego roku. kilka dni później zacznie się ośmiodniowe święto sukot סוכות zwane po polsku świętem szałasów, albo kuczki. w tym roku od 2 października po zachodzie słońca, dlatego o nim napiszemy więcej w następnym wydaniu, w którym też o święcie simchát torá שמחת תורה radość tory, z powodu zakończenia rocznego cyklu czytania 54 fragmentów tory, tak zwanego pięcioksięgu mojżeszowego. 7 życie literackie i artystyczne. wywiad izraelski ​ dzisiaj wspomnijmy poetę (prozaika i scenarzystę), którego 20. rocznica śmierci mija 22 września. urodził się w würzburgu (niemcy) i tam nazywał się ludwig pfeufer. w izraelu zmienił nazwisko na jehuda amichaj i został poetą, żyjącym pod swoim drzewkiem figowym i tam zmienił hebrajską poezję i powiedział, co myśli o swoim życiu, o innych ludziach, o tym i tamtym świecie. to wszystko można przeczytać w blisko tysiącu wierszy po hebrajsku, w wielu ich przekładach na czterdzieści języków świata i trochę tłumaczeń na język polski, między innymi w przekładzie tomasza korzeniowskiego w tomach „koniec sezonu pomarańczy” (świat literacki, 2000) i „otwarte zamknięte otwarte” (atut, 2017). wkrótce zrobimy wywiad izraelski i zajrzymy też pod drzewko szmuela josefa agnona, amosa oza i innych ludzi świata języka hebrajskiego, wartych uwagi. 8 moral-etyka ​ obok opisu świata zewnętrznego, namacalnego, zajmujemy się światem wewnętrznym człowieka. w judaizmie cały ten obszar moralności i etyki zawiera się w pojęciu musar. istnieje wiele dzieł zajmujących się ludzkim sumieniem, wśród nich powstałych już w okresie talmudycznym (np. jego traktat pirkej awot פרקי אבות tłumaczony m.in. jako sentencje, pouczenia ojców). po narodzinach chasydyzmu w europie pod koniec XVIII wieku, kierującego uwagę na duchowość życia religijnego w odróżnieniu od jego „uczoności”, która miałaby zbawić człowieka, pojawiła się wkrótce tamże grupa musarników, zajmujących się przede wszystkim aspektem moralności w życiu człowieka, choć w ostatecznym rachunku do dzisiaj nie trafiła na czoło najpopularniejszych zajęć religijnych i wydaje się, że człowiek bardziej niż własną moralnością, własnym sumieniem, bardziej zajmuje się choćby tajemnicami kabały. 9 nostalgie ​ świat się zmienia. pisaliśmy, że izrael też się zmienia. w naszych nostalgiach pokażemy trochę tych zmian, czyli izrael, jakiego już nie ma. te zmiany, oczywiście obok specyficznie miejscowych, mają też charakter globalny, międzynarodowy. w polsce też pamiętamy czasy, kiedy w sklepie kupował się na przykład חצי לחם chací lechem, pół bochenka. czy w polsce istniało zjawisko podobne do izraelskiego kowa tembel כובע טמבל, czyli czapka głupka? będziemy wspominać. 10 fiszki ​ czyli co czytać, by wiedzieć więcej o tym, o czym tu piszemy. nasze propozycje od następnego numeru.

    Zobacz wszystko
    Posty na forum (39)
    • Wielka prośba o pomoc w poszukiwaniach

      Szanowni Państwo, Bardzo proszę o przeczytanie tego listu. Jestem dziennikarzem, reporterem, z zamiłowania historykiem. Mam prośbę o odszukanie we Francji lub Izraelu krewnych i znajomych Pani Salomei Gast, zmarłej w 2008 roku (najpewniej w Paryżu). Pani Gast mieszkała we Francji prawdopodobnie od 1948 roku, po wyjeździe z Polski, gdzie przetrwała Holocaust. Już we Francji wyszła za mąż i urodziła syna. Nie wiem jednak, czym zajmowała się w Paryżu lub innym mieście, gdzie pracowała, w jakiej dzielnicy mieszkała. Nie wiem nic ponad to, że wyszła za mąż za człowieka nazwiskiem Naftali Gast. Sama za panny nazywała się Hanel, urodziła się w 1916 roku i z zawodu (wyuczonego jeszcze w Polsce) była krawcową. Poszukuję od dawna krewnych, znajomych, sąsiadów Pani Salomei Gast – kogoś, kto mógłby opowiedzieć o jej powojennych losach. Na pewno tacy mieszkają we Francji (w Paryżu i być może innych miastach), niewykluczone także, że w Izraelu. Na pewno mieszka w Jerozolimie syn Pani Gast, ale nie mogę liczyć na kontakt z nim, ponieważ kategorycznie odmawia rozmowy o swojej mamie. Bardzo nad tym boleję, gdyż moje zamiary są szczere i poważne. Chodzi o pamięć o Żydach, którzy przetrwali Zagładę, także o pamięć w wymiarze jednostkowym. Chodzi o przekazanie tejże pamięci potomnym w Europie i na całym świecie. Dla mnie to szczególna kwestia, ponieważ urodziłem się i mieszkam w mieście, z którego pochodziła pani Salomea i do 1942 roku wraz z rodzicami mieszkała. Niestety, rodzice zginęli w hitlerowskim obozie zagłady. Zebrane informacje posłużą mi do udokumentowania losów pani Gast oraz innych ocalonych Żydów, które następnie ukażą się drukiem. Jestem gotowy na rozmowę, korespondencję listowną, na spotkanie bezpośrednie. Jeszcze raz bardzo proszę o pomoc. Ważna jest każda, choćby najdrobniejsza informacja. Z poważaniem i nadzieją – Krzysztof Potaczała Mój e-mail: k.pota@vp.pl

    • i kafka i tołstoj

      oni i też wielu innych światłych i wielkich ludzi tego świata, uczyło się hebrajskiego. wiecie kto? i wiecie dlaczego?

    • hebrajski wróci do polski?

      https://www.tvp.info/7905690/hebrajski-drugim-jezykiem-urzedowym-w-polsce

    Zobacz wszystko

© hebrajska kafé projekt | hebrajskakafe@gmail.com

 

563 pne – budda – siddhartha gautama בודהה - סידהארטהה גאוטמה  – inicjator buddyzmu | 100 stary testament תנ"ך – kanon judaizmu | 120 nowy testament ברית החדשה – kanon chrześcijaństwa | 500 talmud תלמוד – komentarz to pięcioksięgu | 1541 wujek – jakub wujek – polski ksiądz, tłumacz biblii | 1700 beszt – światło ogniska - baal szem tow  - israel ben eliezer ישראל בן אליעזר – inicjator chasydyzmu | 1787 kocker rebe – światło prawdy - menachem mendel morgensztern מנחם מנדל מורגנשטרן – rabin w kocku | 1798 mickiewicz – adam mickiewicz – poeta, dramatopisarz polski | 1810 salanter – światło sumienia - israel lipkin misalant ישראל ליפקין מסךנט. inicjator moralno-etycznego ruchu musar | 1810 geiger – światło postępu – awraham geiger, inicjator reformy judaizmu | 1838 chafec chajim – światło słowa - israel meir hakohen ישראל מאיר הכהן - założyciel jeszywy w raduniu, propagator czystej i etycznej mowy |1873 bialik – chaim nachman bialik חיים נחמן ביאליק – poeta hebrajski | 1881 kaplan – światło idei – mordechaj kaplan מרדכי קפלן – inicjator judaizmu rekonstrukcjonistycznego | 1887 agnon światło tory - szmuel josef agnon שמואל יוסף עגנון - pisarz hebrajski | 1904 jeszurun – awot jeszurun אבות ישורון poeta hebrajski | 1910 alterman - natan alterman נתן אלתרמן – poeta i dramatopisarz hebrajski |1924 amichaj – światło lodówki - jehuda amichaj יהודה עמיחי - poeta hebrajski |1928 wine – światło człowieka – sherwin wine - inicjator judaizmu humanistycznego |1938 steinzalc – światło kamienia – adin ewen israel עדין אבן ישראל – rabin. autor wersji talmudu we współczesnym hebrajskim |1939 oz – światło pokoju - amos oz עמוס עוז - pisarz hebrajski i izraelski działacz pokojowy | 1939 einstein – arik einstein אריק איינשטיין – piosenkarz i kompozytor izraelski | 2006 pardes lauder – tu: pięcioksiąg we współczesnym żydowskim przekładzie na język polski.