wyniki wyszukiwania

Znaleziono 430 elementów

Posty na blogu (328)

  • komentarz do tory (10) józef gnębiciel oraz intrygant

    mikéc מִקֵּ֖ץ na koniec (בראשית bereszit, rdz. 41,1-44,17) faraon פַרְעֹ֣ה faró miał dwa sny חֲלֹמ֔וֹת chalomót, których nikt nie umiał objaśnić poza józefem, za co faraon uczynił józefa pierwszym po królu, zwąc go awrech אַבְרֵ֑ךְ (słowo występujące w biblii tylko jeden raz, a jego znaczenie i pochodzenie jest niejasne, czy dwuznaczne. dzisiaj w izraelu zwą tak młodego, żonatego studenta jeszywy). sny przepowiadały głód, a józef, mając nieograniczone uprawnienia, prowadzi politykę skupowania zboża, a potem sprzedawania go ludowi, a gdy ludowi zabrakło pieniędzy, szedł w niewolę za chleb. józef sprzedaje zboże także całemu światu, przyjeżdżają też jego bracia, którzy wcześniej chcieli go zabić, ale w końcu sprzedany trafił józef do egiptu. i teraz józef, zanim się im ujawni, robi całą intrygę, by ich nastraszyć, 42,16 bierze brata jako zakładnika, 42,35 podrzuca braciom ich pieniądze, potem 43,18 zaprasza braci do swego domu, a ci boją się, że staną się niewolnikami. potem 44,1 podrzuca puchar i pieniądze biniaminowi, najmłodszemu z braci (którego podczas uczty józef 43,34 faworyzował), a gdy byli w drodze, człowiek józefa ich zatrzymał, mówiąc 44,4 לָ֛מָּה שִׁלַּמְתֶּ֥ם רָעָ֖ה תַּ֥חַת טוֹבָֽה lama szilamtém raá tachat towá? – (piela): czemuście odpłacili złem za dobro? 44,9 bracia się wystraszyli, że któryś z nich umrze, ale człowiek ów powiedział, że 44,10 ten u kogo znajdą, będzie niewolnikiem. 44,12 znaleziono u biniamina. reszta wróciła do domu. intryga i rzucenie strachu na braci, udały się. jak to komentuje judaizm dzisiaj? czego uczy tora w tym fragmencie? może przestrogi – nigdy tak nie postępujcie, nie wywyższajcie się i nie bierzcie odwetu?

  • tora na językach : wajera (4)

    sara שָׂרָ֜ה była stara, zatem 18,11 (s): przestało się dziać sarze jak bywa u kobiet, na co (p): ustała już słabość miesięczna, a (pl) skończyło się u sary, to co jest zwykle u kobiet. natomiast 18,12 אַחֲרֵ֤י בְלֹתִי֙ הָֽיְתָה־לִּ֣י עֶדְנָ֔ה acharei bilti haita-li edná – oddaje (pl): po tym jak wyschłam będę miała znów piękną skórę (albo: przyjemności), ale (s): iza, kiedym przywiędła, rozkoszy zażywać będę, oraz (p): mamy się oddawać chuciom? poza tym, fragment ten nie obfituje w ciekawsze passusy, ale widać że (s) konsekwentnie archaizuje (19,9 pozbytkujemy, 19,14 kpinkuje, 19,31 by wszedł), tam gdzie (p) 19,9 zrobimy ci coś gorszego, 19,14 żartuje, 19,31 dzielić łoże. i jeszcze - izaak יִצְחָ֣ק icchak prowadzony na rzeź, zwraca się u (s) – ojcze, a u (p) ładnie – tato, co tylko przydaje grozy tej sytuacji, gdy 22,10 awraham ma zamiar tylko (pl) zabić swojego syna, to (s) oraz (p) bez ogródek – zarżnąć, jak w oryginale לִשְׁחֹ֖ט liszchot – czasownik od którego dzisiaj nazywa się zarzynanie zwierząt w celach konsumpcyjnych. (p) marek piela, (pl) pardes lauder, (s) artur sandauer.

  • komentarz do tory (9) oszustwa i molestujące kobiety

    wajeszéw וַיֵּ֣שֶׁב i osiadł (בראשית bereszit, rdz. 37,1-40,23) józef יוֹסֵ֞ף josef 37,2 był zwyczajnym skarżypytą i donosicielem na swych braci, 37,4 za co bracia go nienawidzieli וַֽיִּשְׂנְא֖וּ waisneú. nienawiść wzrosła, gdy józef 37,6 opowiedział im o swoim śnie הַחֲל֥וֹם hachalóm, w którym wszyscy razem wiązali snopki אֲלֻמִּים֙ alumím w polu, a potem snopki braci otoczyły snopek józefa i mu się pokłoniły. w kolejnym śnie kłaniają się józefowi słońce הַשֶּׁ֣מֶשׁ haszémesz, księżyc הַיָּרֵ֗חַ hajaréach i jedenaście gwiazd כּֽוֹכָבִ֔ים kochawím, niby rodzice i bracia. na to wszystko bracia przy pierwszej okazji postanowili 37,18 zabić לַהֲמִיתֽוֹ lahamitó 37,27 że lepiej jak sprzedamy וְנִמְכְּרֶ֣נּוּ go kupcom, ale nie zdążyli, bo już midianici sprzedali go izmaelitom. tymczasem bracia 37,31 zamoczoną we krwi kozła szatę כְּתֹ֣נֶת któnet józefa posłali do ojca, jakuba, z komentarzem, że oto co zrobił józefowi dziki zwierz חַיָּ֥ה רָעָ֖ה chajá raá. tymczasem 37,36 józef został sprzedany putyfarowi – eunuchowi סְרִ֣יס serís faraona, kuchmistrzowi שַׂ֖ר הַטַּבָּחִֽים sar hatabachím. kolejny wątek: juda miał trzech synów: era עֵֽר, onana אוֹנָֽן i szelę שֵׁלָ֑ה. 38,6 er ożenił się z tamar תָּמָֽר, ale 38,7 rzecz niesłychana, bóg po prostu go zabił וַיְמִתֵ֖הוּ wajemitéhu, bo mu się nie spodobał (!). wtedy juda 38,8 każe onanowi spać z wdową po bracie, tamar, w celu prokreacji. onan owszem odbywał stosunek, ale przerywany, 38,9 tracąc nasienie זֶ֖רַע zera, na ziemię. 38,10 bogu to się nie podoba, więc zabija też onana. według prawa 38,11 juda powinien pożenić szelę z tamar, ale boi się o życie syna. kiedy minął jakiś czas i żona judy zmarła, wtedy tamar 38,14 zaczyna działać. podstępem 38,18 zaszła z judą w ciążę וַתַּ֥הַר לֽו watahar lo. juda ze zmartwienia, by nie stać się pośmiewiskiem, kazał ją, z jego dzieckiem w jej łonie, po prostu spalić וְתִשָּׂרֵֽף wetisaréf, ale kiedy dowiaduje się, że dziecko jest jego, 38,26 przyznał jej rację, że dziecko jej się należało, a to on sam jest winny. józefa zabrali do egiptu מִצְרָ֑יְמָה micrájma i bardzo mu się tam powodziło, aż do chwili, gdy 39,7 zachciała go uwieść żona putyfara, aż 39,14 oskarżyła go publicznie, że to on dobierał się do niej. mąż 39,20 posłał józefa do więzienia בֵּ֣ית הַסֹּ֔הַר bet hasóhar. tam, inny więzień, podczaszy faraona, choć obiecał pomóc józefowi, to 39,23 gdy wyszedł z więzienia, po prostu o józefie zapomniał.

Zobacz wszystko

Strony (68)

  • ביקור בפולין | מדריך בעברית ורשה קרקוב ורוצלב

    טיולי פולין טיולי פולין עם מדריך דובר עברית ופולנית פעיל בתחום משנת 2011 ​ metayelim@gmail.com | whatsapp +48798866952 Poza galerią קרקוב וורשה וורוצלב לודז' לובלין פוזנן זקופנה גדנסק טורון אגמים ושאר פולין שורשים שואה היסטוריה תרבות קונצרטים טבע ספא ילדים כיף אוכל קניות - בדקו ברוכים הבאים לאתר תיירות ישראלים בפולין עם מדריך דובר עברית ומתמצא ביהדות ורשה ספטמבר 2021 סבתא ונכד קונים שוקולד בחנות של וֶדֶל ורשה ספטמבר 2021 סבתא ונכד מבקרים בארמון וילנוב ורוצלב 2021 בחדר מדרגות, האוניברסיטה של ורוצלב ורוצלב 2021 עלינו על מגדל של בניין אוניברסיטה של ורומלב ורוצלב 2021 בית קפה בשוק עירוני גו קארטינג אוגוסט 2021 ורוצלב גו קארטינג אוגוסט 2021 ורוצלב Swiebodzice אוגוסט 2021 Swiebodzice אוגוסט 2021 Swiebodzice במקום יש מסעדה עם דגים מהאגם שלהם אוגוסט 2021 Swiebodzice אגם עם דגים ומסעדה אוגוסט 2021 טירה קסיונז אוגוסט 2021 טירה קסיונז אוגוסט 2021 וורוצלב חורף 2019 פגישה עם גמד של בית הכלא וורוצלב חורף 2019 שוק מקורה וורוצלב חורף 2019 פורום לאומי למוזיקה אושוויץ דצמבר 2019 אושוויץ דצמבר 2019 עוד ורשה ראיתם? קרקוב ראיתם? ואת זה ראיתם? לחצו כאן וראו את Fall in Love with Poland מחכים לכם בוורוצלב - מצב הקורונה שהיה התמונה מאינטרנט - כיכר ורוצלב 13 בספטמבר 2021 טיול ברחבי פולין ברכב עם מדריך\נהג דובר עברית ופולנית טיולי פולין, כל הנושאים ניתן לשלב בטיול אחד לפי בחירתכם ולבנות יחד את התכנית ואת מסלול. ביקור בעיר ומגוון טיולים באזור ורחבי פולין (קרקוב, זקופנה, וורשה, לודז, פוזנן, לובלין וכ') עם טיסת חזור לבחירה בוורוצלב, קרקוב, קטוביץ, וורשה, פוזנן. המצלמה בורוצלב ושאר פולין כאן. metayelim@gmail.com | whatsapp +48 798866952 טיול ברחבי פולין ברכב עם מדריך\נהג דובר עברית ופולנית כל האתרים, כל המסלולים, לפי בקשתכם : קרקוב , זקופנה, וורשה , לובלין, לודז', פוזנן, וורוצלב, שלזיה התחתית, גדנסק, אגמים וכ' לבחירתכם 240 € סה"כ עד 4 מטיילים | כל נוסף 10 € עד 8 מטיילים. metayelim@gmail.com | whatsapp +48 798866952 סיור בוורוצלב ברגל 4 שעות 80 € סה"כ עד 4 מטיילים, כל נוסף 5 €. סיור ברכב 7 שעות עד 4 מטיילים 120 € סה"כ, כל נוסף 10 € עד 8 מטיילים| לסיור ברכב - הסעה משדה התעופה 10 €. metayelim@gmail.com | whatsapp +48 798866952 טיול באזור ברכב 7 שעות שבידניצה כנסית השלום | טירה קסיונז' | שצ'בנו זדרוי | עד 2 מטיילים 120 €, עד 4 מטיילים 140 € סה"כ, כל נוסף 10 € עד 8 מטיילים. בחבילה - הסעה משדה התעופה - חינם ביום הטיול. metayelim@gmail.com | whatsapp +48 798866952 טיול באזור ברכב 10 שעות מגוון אפשרויות. לדוגמה: קרפצ' | שקלרסקה פורמבה | דז'רז'וניוב וכ' | כיף | ילדים | טבע | מכרה זהב | התקשרו לבחור את האופציה הכי טובה לכם. 170 € סה"כ ל 4 מטיילים, כל נוסף 10 € עד 8 מטיילים. בחבילה - הסעה משדה התעופה - חינם ביום הטיול. metayelim@gmail.com | whatsapp +48 798866952 הזמנת סיור | טיול שם משפחה שם פרטי כתובת אמייל השאר הודעה תודה על פנייתכם שלח

  • hebrajska kafé gazeta

    ​​2021-12-03 | judaizm świecko-humanistyczny | judaizm i reszta wiary (13) ​ bo jest judaizmów wiele. żyd religijny, to w pierwszym skojarzeniu brodacz w kapeluszu z tałesem, frędzlami i tefilin (filakteriami, tymi pudełeczkami na czole i ramieniu) – co dotyczy żydów bogobojnych, dochowujących wierności mojżeszowi, jego prawom i tradycji rodzącej się w łonie tego szacownego nurtu. ale świat idzie dalej, prawa i tradycja w oczach większości bledną, zwyczaje się zmieniają, scenografia, charakteryzacja, choreografia i środki wyrazu wciąż i wciąż podlegają erozji i stają się bardziej light. w naszej gazecie pojawili się dotąd: bogobojni (3), bogobojni, chasydzi (4), bogobojni, litwacy (5), bogobojni, jerozolimczycy (6), bogobojni, neturej karta (7), bogobojni, sefardyjczycy (8), bogobojni – chasydzi toldot aharon i toldot awraham-icchak (9), kipot srugot, religijni narodowi (10), reformowani (11) i konserwatywni (12). dzisiaj kolejna frakcja: judaizm świecko-humanistyczny יהדות חילונית-הומניסטית jahadút chilonít-humanístit. jako tradycja niereligijna, można rzec bezbożna. ważne są tu wartości świata człowieka i utożsamianie się z żydowską historią i kulturą, a nie wiarą i religijną działalnością. nie ma tu żadnego boga, nawet idei boga jak u rekonstrukcjonistów, o których jeszcze napiszemy. tutaj szabat to odpoczynek מנוחה menuchá i jedność rodzinna משפחתית miszpachtit. nowy rok ראש השנה rosz haszaná to dobry czas na nowe decyzje, a w jom kipúr יום כיפור można zrobić rachunek sumienia i pomyśleć o etyce. w sukot סוכות posiedzieć w szałasie i zjednać się z przyrodą. no i tak dalej. wciąż jednak czlonkowie tego judaizmu uważają go za religię, ale nie religię boga, lecz systemu społecznego. ten, kto to wymyślił, zwał się sherwin wine i był wcześniej rabinem reformowanym. w 1963 roku w birmingham razem z ośmioma rodzinami otworzył samodzielną synagogę, która początkowo była reformowana, ale po kilku miesiącach wykreśliła z modlitewników słowo bóg. dzisiaj istnieje już międzynarodowa federacja (the international federation for secular and humanistic judaism, ifshj.net ), a ruch wszczepił się także w izrael i rozwija działalność pod szyldem יהדות חילנית – תמורה הומניסטית ביהדות (jahadút chilonít – tmurá humanistit bejahadut), to jest judaizm świecki – humanistyczny ekwiwalent w judaizmie. chociaż nie ma tam boga, to wciąż są rabini (zwykle bez bród, kapeluszy i oporządzenia), a nawet rabinki (zamiast peruk mają ekwiwalent – własne włosy), którzy na swym portalu (israeli-judaism.org.il ) piszą po hebrajsku, co się tłumaczy: większość żydów na świecie i w izraelu nie jest „religijna”: nie przestrzegają oni przykazań halachicznych, nie należą do synagogi, nie są kierowani przez rabinów i nie posyłają dzieci do szkół religijnych. w państwie izraela, religia ortodoksyjna znów jest wpływową siłą, dzieląc judaizm niereligijny na dwa konkurujące obozy w ich stosunku do arabów, do pokoju i wojny, gdzie oba te obozy potrzebują religijnej mniejszości do rządzenia izraelską demokracją. ale w izraelu końca XX wieku, członków religijnych gmin jest około dwudziestu procent, tak jak to było, kiedy państwo powstało. (foto: logo judaizmu świecko-humanistycznego) 2021-11-26| wycieczki izraelskiej młodzieży do polski ​ dudi szokef דודי שוקף z izraelskiego ministerstwa edukacji, w piśmie datowanym najwyraźniej błędnie: 22 września 2022, a skierowanym do kierownictwa wycieczek i szkół w sprawie otwarcia w październiku 2021 systemu zarządzania wycieczkami, pisze, że z powodu wybuchu epidemii koronawirusa, zostały anulowane w lutym 2020 wszystkie wycieczki młodzieży do polski w trosce o zdrowie ich uczestników. wraz z postępami trzeciej serii szczepień, pojawia się wiele pytań o możliwość przywrócenia tych wycieczek, kierownik informuje, że aż do odwołania nie będzie żadnych zapisów na takie wycieczki, jakkolwiek wszyscy pozostają w pogotowiu w razie pojawienia się możliwości ich przywrócenia i organizowania kursów przygotowawczych tak dla organizatorów, jak samych uczniów, którym przed wyjazdem do polski poświęca się około pięćdziesięciu godzin zajęć. tymczasem przeprowadza się przygotowania wirtualne, na przykład pod hasłem „pamięci zagłady” זכרון השואה zichron haszóa. można też dopytywać w kwestii wycieczek „od zagłady do istnienia” משואה לתקומה meszoá letkumá. tyle pismo. jednocześnie przypomnijmy, że istnieje obecnie w izraelu wiele sprzeciwów wobec tego programu z wielu powodów, wśród nich negatywne skutki wśród samej młodzieży. także w polsce słychać wiele głosów krytycznych, a to ze strony usługodawców (na przykład hotelarzy), a to społeczeństwa w ogóle, i głosów zdziwienia takimi faktami jak zakaz kontaktowania się młodzieży izrelskiej z ludnością miejscową, jak program wycieczki obejmujący jedynie takie miejsca jak obozy zagłady i koncentracyjne bez zwiedzania i poznawania polski. idan jaron, izraelski socjolog, opublikował książkę opisującą świat tych wycieczek – artykuł o niej tutaj . (foto: auschwitz) 2021-11-12 | enzo mały dom kultury jael יעל wyjechała z dużego miasta, tel awiwu, i zamieszkała z mężem janiwem fridlerem יניב פרידלר, czyli jakoby uciekli z dużego miasta do moszawu (zob. foto i definicję pojęcia według sieraczków i zaproponuj przekład polski) כפר ורבורג zwanego kfar warburg, pięćdziesiąt kilometrów na południe od telawiwu תל אביב, koło kirjat malachi קרית מלאכי i założyli tam אנזו בית קטן לתרבות enzo bait katán letarbút – enzo mały dom (dla) kultury, to jest taki ośrodek z warsztatami סדנאות sadnaót, buddyzmem בודהיזם budhizm, wieczorami czytania ערבי קריאה i muzyką. piszą oni, że enzo po japońsku to koło, które malują mnisi zen. jael i janiw rozpalają krąg ogniska, w blasku którego uczą się wraz z innymi świata i samych siebie. oferują seminaria z wiedzy o wschodzie, sztuk plastycznych, literatury, różnych kultur. wydarzenia są płatne. można się na nie zapisać na witrynie ensoculture.com . co tydzień jael i janiw przysyłają na whatsapp w piątek rano wiersz na szabat, różnych autorów. tu można zobaczyć kilka minut o seminarium poświęconym wisławie szymborskiej, w którym brał udział między innymi rafi weichert רפי וייכרט doskonały tłumacz z polskiego na hebrajski wierszy poetki: ensoculture.com/szymborska-1 (foto: jael i janiw fridlerowie, logo ich firmy i słownik sieraczków) 2021-11-14 | synagoga v. kościół - kościół v. synagoga ​ kiedy zaczął się spór? jezus nie chciał zakładać kościoła tylko głosić jego słowo, które miało zmienić/naprawić judaizm. w roku 90. n.e. w jawne יבנה podczas zgromadzenia mędrców חכמים chachamím - doszło do odejścia judaizmu od tego, co później stało się chrześcijaństwem i kościołem. ponieważ świątynia jerozolimska była zburzona, co umniejszyło rolę kapłanów społeczności, zaczęli pojawiać się rabini רבנים – rabaním. oni to doprowadzili do odejścia od braci chrześcijan, a w roku 100. do stworzenia kanonu tanachu תנ"ך – biblii hebrajskiej. na stronie polskiej rady chrześcijan i żydów widnieje hasło: "oto jak dobrze i miło, gdy bracia mieszkają razem" (psalm 133), które miałoby cementować związek kościoła i synagogi poprzez dialog. skądinąd wiadomo, że taki dialog nie jest możliwy z każdym odłamem judaizmu, który jest przekonany, że słowo z psalmu אַחִ֣ים achím – bracia – odnosi się do żydów. wśród żydów wciąż rozwijają się nowe trendy, postępuje zeświecczenie społeczności, pojawia się judaizm społeczny i może kiedyś żydzi uznają innych za swych braci. póki co, historia wciąż jest trudna, ale chrześcijaństwo w ziemi świętej trwa. watykan nie odwraca się, czeka. i właściwie działa, robi co może. istnieje hebrajska strona wiadomości watykańskich: vaticannews.va/he.html i ciągle coś się dzieje na stronie i w życiu hebrajskojęzycznych katolików w izraelu: catholic.co.il (foto: catholic.co.il) 2021-11-07 | ​szatan w judaizmie ​ dom agnona בית עגנון beit agnon. dom pisarza zamieniony na jego muzeum. prowadzi działalność kulturalno-oświatową. jachil caban יחיל צבן, wykład o szatanie השטן hasatán w literaturze mędrców. jakie są tam jego zadania. pojawia się wielokrotnie w midraszach i hagadach. czasem jako anioł śmierci מלאך המוות malách hamáwet, czasem jako dręczyciel czlowieka. caban mówi o konfliktach moralnych המוסריים hamusariim i egzystencjalnych הקיומיים hakijumiim w tej literaturze, o napięciu między dobrem a złem, o próbie dotrzymania przykazań wobec pokusy grzechu, o pożądaniu życia i strachu przed śmiercią. organizatorzy chcą także zapytać dlaczego szatanowi nie wolno otwierać ust, i porozmawiać o pojęciu złego oka עין הרע ajn hará. na zoomie, za 20 szekli. (foto: agnonhouse org il) 2021-11-01 | ​brakuje nam świętych? szukamy dzisiaj w google חג כל הקדושים chag kol hakdoszím święto wszystkich świętych. pierwsze wyniki to głównie halloween. w haarec przepis na ciasteczka wszystkich świętych w hiszpanii ספרד sfarád, akurat. na portalu hidabroot org, pan janon magal ostro sprzeciwił się halloween i powiedział też: w ciągu tysięcy lat żydzi umierali uświęcając imię boga קידוש השם kidusz haszem i nie zgadzali się na zwyczaje chrześcijańskie. a teraz, tu w kraju izraela, ich potomkowie świętują noc wszystkich świętych (halloween האלווין). bez honoru חסרי כבוד chasrej kawód, bez kultury חסרי תרבות chasrej tarbút. profanacja חלולים chilulím. o obchodach święta wszystkich świętych nie znajdujemy nic. żydzi nie poszli z braćmi chrześcijanami נוצרים nocrim, na cmentarze. za to jak wiemy, chrześcijanie w polsce chodzą porządkować cmentarze בתי קברות batej kwarót żydowskie. natomiast jest kolejny artykuł (bhol co il): rodzina chrześcijańska zaaklimatyzowała się na jerozolimskim osiedlu: משפחה נוצרית התאקלמה בשכונה הירושלמית miszpachá nocrít hitaklemá beszchuná hajeruszálmit. śledztwo (sic! אכן achén) wykazało, że to argentyńczycy, podający się za żydów. nasz komentarz: otóż żydzi religijni (na pewno ci bardzo religijni) nie chcą wśród siebie żadnych gojów גויים gojím, zatem nie będzie końca izolacji i niechęci do gojów, będzie za to ciąg dalszy, obawiamy się, niechęci gojów do żydów, w tym antysemityzmu אנטישמיות antiszémiut. a to brzmi jak niedobra przepowiednia. (foto: purim to żydowski halloween? religionnews com) 2021-09-15 | koszerne to dozwolone prawem ​ właściciel restauracji: certyfikat koszerności do rabinatu, to dużo polityki i pieniędzy בעל מסעדה: "תעודת כשרות מהרבנות זה הרבה פוליטיקה וכסף" (ynet). dodajmy, że obecnie w izraelu trwają działania w zakresie zreformowania prawnej kwestii koszerności i jej certyfikatów. (foto: dzismis com) 2021-09-15 | porozumienia abrahamowe​​ ​ 15 września 2020 w USA, za rządów donalda trumpa, doszło do podpisania porozumienia abrahamowego הסכמי אברהם heskemei awraham, między izraelem a zjednoczonymi emiratami arabskimi, bahrainem (potem dołączył sudan), to jest religiami, które łączy postać biblijnego abrahama. dziennik maariw מעריב: לאחר שלא חלה התקדמות: ארה"ב לוחצת על סודן לקדם את הסכמי אברהם wobec braku postępów: usa naciska na sudan, by realizować porozumienie abrahama, to jest rozwiązać kwestie, które pozostają otwarte. w czerwcu izrael otworzył ambasadę w abu dabi (abu zabi), we wrześniu meir lapid rozmawiał w maroko o normalizacji stosunków tego państwa z izraelem (maariw). w 2012 henry kissinger oświadczył i nie skomentował, że w ciągu dziesięciu lat nie będzie problemu izraela na bliskim wschodzie. nawiasem mówiąc jutro w synagogach rozpocznie się czytanie fragmentu tory o przymierzu między abramem (który otrzymał imię abrahama – ojca narodów). (foto: maariw, msz izraela) 2021-09-06 | święto trąbek יום התרוע jom hat'rua ​ chociaż pierwszego dnia miesiąca tiszri תשרי jest święto trąbek, i rzeczywiście dmą w róg barani, zwany szofar שופר, to w obecnym kalendarzu żydowskim zaznaczono ten dzień jako nowy rok ראש השנה rosz haszaná – i dlatego dzisiaj , 6 września po zachodzie słońca, zaczął się rok ה'תשפ"ב 5782. ale nigdzie (także w biblii) nie ma dowodów, że tego dnia bóg zaczął stwarzać świat. w całej biblii nie ma obchodów nowego roku, a w judaizmie jest nawet więcej innych nowych roków, bo jest dla bydła i jest dla drzew. a nawet, poza tiszri (jesienią), także miesiąc nisan ניסן (wiosną) chciał być nowym rokiem. kłócili się o ten początek stwarzania świata dwaj tanaici תנאים (ci od miszny משנה, która zapoczątkowała talmud תלמוד) – rabi eliezer אליעזר i rabi jehuszua יהושע. i początkowo głową (czyli początkiem) miesięcy ראש החדשים rosz hachodaszím był istotnie nisan, bo wtedy żydzi wyszli z egiptu i wtedy rozpoczęli budowę świątyni. ale w końcu wygrał tiszri, bo ludzie jesienią, po pracy w polu, mają więcej czasu, a poza tym zbierali się wtedy w jerozolimie, bo fetowali budowę świątyni בית המקדש beit hamikdász w jerozolimie, a także obchodzili ważne święta. pierwszego dnia tiszri, według biblii dęli w róg barani – שופר szofar, stąd w polsce mówiło się o święcie trąbek. dęli na rozpoczęcie dziesięciu strasznych dni ימים נוראים jamím noraim. żałosny dźwięk baraniego rogu wzywa do skruchy, pokory, pokuty, refleksji nad swoimi uczynkami i człowiek żyje przerażony nadchodzącym dnia dziesiątego boskim sądem יום הדין jom hadín w dzień przebłagania יום הכיפורים jom kipur(im). i tak dzisiaj pojmuje to judaizm mesjaniczy (mesjanistyczny). okoliczność nowego roku nie była tak ważna. w judaizmie rabinicznym dzisiaj dominuje idea początku nowego roku i jak każde święto, nowy rok też ma swoje zwyczaje. jedzenie miodu, życzenie szaná metuká שנה מתוקה słodkiego roku, jakkolwiek wiadomo dziś, że słodkie to niezdrowe. poza tym jedzą owoce granatu na okoliczność obfitości, a niektórzy głowę barana, ryby, bo nazwa nowy rok to rosz haszaná ראש השנה, zatem trzeba być na czele, a nie w ogonie. ale, dlaczego komuś, kto zje głowę, miałoby by być lepiej? hebrajska kafé gazeta nr 12 1 elul 5781 (09 sierpnia 2021)​ ​ czytaj w numerze: 1 kraj i państwo. kirjat arba miasto kirjat arba קריית ארבע znane już w biblii, w obecnym izraelu powstawało w latach 1968-1971 na terenie, które już w biblii znane było jako kirjat arba, potem chebron. 1 kraj i państwo. talmud izraelski. hasło 9: מגן על עצמו sam się broni książka מגילת העצמאות עם תלמוד ישראלי „megilat haacmaut im talmud israeli” deklaracja niepodległości i talmud izraelski – hasło dziewiąte: מגן על עצמו magén al acmó – sam się broni. 2 narody i religie. judaizm i reszta wiary. konserwatywni na judaizm konserwatywny przyszedł czas, gdy wrocławski (breslau) rabin zachariasz frankel w 1854 uznał, że ruch reformowany idzie za daleko w swych reformach. 3 idee. masz pojęcie. szechina szechina שכינה to obecność boga w świecie, jeden z jego przymiotów. szechina jako przebywanie oznacza, że bóg przebywa pośród swego ludu. 4 ludzie i postaci. pod drzewkiem figowym. rachela, żona rachela powiedziała mu (rabbiemu akiwie), że wyszła za niego, ale pod warunkiem, że akiwa pójdzie się uczyć. 5 sfat ewer. język hebrajski. słownik sieraczków jest to pierwszy i jedyny dotąd hebrasko-polski słownik, który zawiera słownictwo z wszystkich okresów rozwoju języka, włącznie z terminologią aramejską. 6 kultury i obyczaje. simchat tora simchat torá שמחת תורה to dosłownie radość tory – radość tych, którzy właśnie skończyli lekturę pięciu ksiąg mojżeszowych. 7 życie literackie i artystyczne. kanon hebrajskiej literatury izraelskiej (9) w 2018 radio kan bet opublikowało listę „70 lat 70 książek”, najciekawszych książek wydanych w izraelu od 1948 roku, tworząc rodzaj kanonu, który warto i wypada znać i który tu publikujemy. oto pierwsza część części lat 2000. publikacje przekładów polskich książek z listy zaznaczamy. 8 moral-etyka. kajdanower kaw hajaszar pełno tam demonów i diabłów, a kajdanower pokazuje jak z nimi walczyć. 2021-08-04 | nie obejmować i nie całować się ​ rząd izraelski apeluje קורא koré do obywateli לאזרחים leezrachím, by przestali להפסיק lehafsík obejmować się להתחבק lehitchabék i całować się ולהתנשק ulehitnaszék. 2021-08-02 | polska sprzymierzeńcem ​ amnon lord אמנון לורד znany izraelski publicysta w dzisiejszym israel hajom ישראל היום w tekście o polsce פולין היא בעלת ברית, אסור לפגוע ביחסים עימה - polska jest sprzymierzeńcem, nie wolno psuć relacji z nią – napisał między innymi, że pomimo swego narodowościowego לאומנית leumanít charakteru i pomimo, że niszczą tam nagrobki מצבות macewót żydowskie, to jednak bezpieczniej żydom mieszkać tam, i pomimo, że swoim prawem blokuje odzyskanie żydom mienia רכוש rchusz, to jednak polacy kupują od izraela broń נשק neszék i inny sprzęt bojowy i jest potencjalnym sprzymierzeńcem w walce z postawami anty-izraelskimi w zachodniej europie. 2021-08-01 | powstanie warszawskie – 77. rocznica wybuchu wśród żydów na świecie generalnie istniała dotąd wiedza, że było jedno powstanie warszawskie מרד ורשה mered warsza, kiedy w kwietniu 1943 żydzi w getcie zaczęli strzelać do niemców nie robiąc rozróżnienia, kto jest nazistą נאצי naci, a kto nie. dopiero ostatnio przebija się świadomość, że w sierpniu 1944 wybuchło powstanie poza gettem i należy rozróżniać (lehawdíl להבדיל) oba: powstanie w getcie warszawskim מרד גטו ורשה mered geto warsza (było też w białymstoku) i polskie powstanie warszawskie מרד ורשה הפולני mered warsza hapolani. inną sprawą jest kwestia wiedzy o tym powstaniu i udziału w nim żydów oraz stosunku do nich samych polaków. izraelska strona jad waszem יד ושם (miejsce oraz imię) podaje, że brali w nim udział także żydzi – z żydowskiej organizacji bojowej (żob) ארגון היהודי הלוחם irgún hajehudí halochém i że żydzi uwolnili שיחררו szichrerú 4 sierpnia żydów z grecji יוון jawán i węgier הונדריה hungária, więzionych w obozie gęsiówka, którzy do powstania dołączyli. kilka tysięcy żydów zginęło zamordowanych po powstaniu razem z ludnością polską, wśród której się ukrywali הסתתרו histatrú. portal milczy na temat rzekomych zabójstw żydów dokonywanych przez żołnierzy armii krajowej.​​​​​ 2021-07-29 | wiadomości חדשות chadaszót zespół ekspertów צֶוֶות המומחים cewét mumchím (do spraw) pandemii למגֵפות lemagefót zaleca ממליץ mamlíc podanie לתת trzeciej dawki szczepienia מְנת חיסון שְלישית mnat chisún szliszít dla dorosłych למבוגרים lemewugarím. (foto: viacheslaw lopatin, shutterstock) ​​​​​ 2021-07-26 | wiadomości חדשות chadaszót ​ od 8 sierpnia w izraelu niezaszczepieni zapłacą z własnej kieszeni מִכִּיסָם mikisám za badanie na koronę. izraelczyk, który bez pozwolenia ללא אישור lelo iszúr poleci do czerwonej strefy zapłaci mandat קְנָס knas 5000 szekli. (foto: ynet co il) 2021-07-24 | dzień miłości w izraelu ​ dzisiaj dzień piętnasty miesiąca aw, czyli ט"ו באב tu beaw. w jerozolimie współcześnie ochodzony jako dzień miłości, bowiem w czasach starożytnych był taki zwyczaj (małe święto), że dziewczęta ubrane na biało w pożyczonych sukniach (żeby nie zawstydzać swym posiadaniem dziewcząt ubogich) wychodziły do winnic, gdzie tańczyły, oferując się chłopcom do zamążpójścia. opowiada o tym talmudyczny traktat מסכת masechet zwany taanit תענית i zaznacza, że do chłopców zwracały się, mówiąc - dziewczęta piękne: podnieście oczy na piękno, bo kobieta to właśnie piękno יופי jofi. dziewczęta z dobrych rodzin: zwróćcie uwagę na naszą rodzinę משפחה miszpachá, bo kobieta to synowie (oni też będą z dobrych rodzin). dziewczęta ani piękne ani ustosunkowane: zwróćcie na nas uwagę ze względu na niebo שמים szamajim, a kiedy nas okryjecie złotem זהב zaháw, też będziemy piękne. dzisiaj w izraelu tego dnia zakochani mają inne zmartwienia: co kupić na prezent מתנה mataná. tego roku jest preferencja dla prezentów, cieszących oboje, jego i ją. poza tym, wyroby jubilerskie – już kilka miesięcy wcześniej firmy חברות chewrót, sklepy חנויות chanujót, zacierają ręce. kwiaciarze dołączają do kwiatów פרחים prachím różne gadżety, książeczkę z przepisami ספרון מתכונים sifron matkoním, albo karty prezentowe do spa גיפט קארד לספא gift kard lespá. a zamiast winnic כרמים kramím – nie brakuje ofert wydarzeń אירועים eruím, przedstawień הופעות hofaót, koncertów קונצרטים koncertím, i czego tam nie. (fot. ramonmedia com) hebrajska kafé gazeta nr 11 1 aw 5781 (10 lipca 2021) ​ ​ czytaj w numerze: ​ 1 kraj i państwo. beer szewa beer szewa באר שבע to miasto biblijne, którego nazwa wbrew niesprawdzonym pogłoskom nie oznacza siedem studni (nawet jeśli wielkimi literami przy wjeździe miasto reklamuje się cyfrą 7). owszem beer to studnia. książka מגילת העצמאות עם תלמוד ישראלי „megilat haacmaut im talmud israeli” deklaracja niepodległości i talmud izraelski – hasło ósme: החיו שפתם העברית hechejú sfatám haiwrít – ożywili język hebrajski. 1 kraj i państwo. talmud izraelski. hasło 8: ożywili własny język hebrajski książka מגילת העצמאות עם תלמוד ישראלי „megilat haacmaut im talmud israeli” deklaracja niepodległości i talmud izraelski – hasło ósme: החיו שפתם העברית hechejú sfatám haiwrít – ożywili język hebrajski. 2 narody i religie. judaizm i reszta wiary. reformowani jeden z trzech wielkich nurtów dzisiejszego świata judaizmu (obok ortodoksyjnego i konserwatywnego). zwany też liberalnym, progresywnym. można powiedzieć, że judaizm reformowany jest dla tych, którzy narzekają na żydów bogobojnych w judaizmie rabinicznym. 3 idee. nawróceni-odwróceni w polsce ci, którzy w dorosłym życiu dołączają do kościoła i ci, którzy go opuszczają, nie budzą aż tyle emocji co w izraelu nawróceni חוזרים בתשובה chozrím betszuwá (powracający w skrusze) i odwróceni יוצאים לשאלה jocím leszeelá (wychodzący ku pytaniu). 4 ludzie i postaci. pod drzewkiem figowym. chaim nachman bialik jak pisaliśmy w naszym blogu chaim nachman bialik 87. rocznica śmierci - chaim nachman bialik חיים נחמן ביאליק , urodzony na wołyniu, zmarły w wiedniu, od 1924 zamieszkały w tel awiwie, wielkim poetą był, choć już w tel awiwie nie tworzył poezji. 5 sfat ewer. język hebrajski. słownik slangu ruwika rosentala w numerach 9 i 10 wspominaliśmy o tym słowniku i teraz po słownikach slangu dan ben amoca i natiwy ben jehudy oraz rafaela safana, przejdźmy do słownika ruwika rosentala. 6 kultury i obyczaje (masz pojęcie). dodatkowa dusza. neszama jetera נשמה יתרה – to dodatkowa dusza, którą żyd otrzymuje na czas szabatu. taka jest legenda, a praktyce, gdy kończy się szabat i dusza wraca do stworzyciela, żyd dla uspokojenia wącha wonności בשמים besamím, trzymane w naczyniu, znanym w polsce jako balsaminka. 7 życie literackie i artystyczne. kanon hebrajskiej literatury izraelskiej (7) w 2018 radio kan bet opublikowało listę „70 lat 70 książek”, najciekawszych książek wydanych w izraelu od 1948 roku, tworząc rodzaj kanonu, który warto i wypada znać i który tu publikujemy. oto trzecia część części lat 90. publikacje przekładów polskich książek z listy zaznaczamy. 8 moral-etyka. sefer charedim księgę pobożnych ספר חרדים sefer charedim napisał w XVI wieku eleazar azkari אלעזר אזכרי żyjąc w safedzie צפת cfat i wpadając na pomysł, że przecież każde z 613 przykazań tory תרי"ג מצוות tarjag micwót, odnosi się do jakiegoś członka ciała. hebrajska kafé gazeta nr 10 1 tamuz 5781 (11 czerwca 2021) ​ ​ czytaj w numerze: ​ 1 kraj i państwo. kfar chasidim moszaw מושב (osada) niedaleko hajfy, założony w 1924 przez chasydów z polski, którzy kupili tam ziemie, między innymi w intencji ich uprawy, ale okazało się, że ziemia tam bagnista אדמת ביצה admat bicá, niezdatna do uprawy, a wokół panuje malaria, jest problem z budową osady, założyciele nie dostali narodowych dotacji, przekazy z polski stanęły, a oszczędności skończyły się. 1 kraj i państwo. talmud izraelski. hasło 7: חיפריחו נשמות książka מגילת העצמאות עם תלמוד ישראלי „megilat haacmaut im talmud israeli” deklaracja niepodległości i talmud izraelski – w numerze 9 hkg pojawiło się hasło nie siódme, lecz trzynaste, dlatego teraz będzie właściwe hasło siódme: הפריחו נשמות hifríchu sprawili, że dusze zakwitły. 2 narody i religie. judaizm i reszta wiary. kipot srugot kipot srugot כיפות סרוגות czyli dziergane mycki, włóczkowe jarmułki, to nurt religijno narodowy דתי לאומי datí leumí (nie mylić z religijnym syjonizmem הציונות הדתית hacijonút hadatít), czyli około dziesięciu procent żydowskiej społeczności izraela. 3 idee. or lagoim prorok izajasz (42,6) powiedział żydom, chcąc ich pocieszyć, że są לגוים אור dla narodów światłem – i tak to na razie zostało. oczywiście różni żydzi różnie na to patrzą. 4 ludzie i postaci. pod drzewkiem figowym. rafi weichert rafi weichert רפי וייכרט urodził się (1964) w jaffie i zdaje się od razu zaczął mówić po polsku. chociaż samej polski do dzisiaj nie odwiedził, ale język polski na pewno słyszał w izraelskim, rodzinnym domu. obok wielu odznaczeń izraelskich, jest też złoty krzyż zasługi (2008) wręczony przez prezydenta lecha kaczyńskiego. 5 sfat ewer. język hebrajski. światowy i zajebisty słownik slangu dan ben amoc דן בן אמוץ pisarz, dziennikarz, satyryk, tłumacz, oraz natiwa ben jehuda נתיבה בן יהודה pisarka, dziennikarka i leksykografka hebrajskiego slangu, stworzyli słownik zwany מלון עולמי לעברית מדוברת milón olamí leiwrít meduberet (światowy słownik hebrajskiego mówionego). 6 kultury i obyczaje. sziwa źródeł tej żałoby doszukujemy się w biblii (tanách תנ"ך): józef יוסף josef odsiadywał siedmiodniową żałobę po ojcu jakubie יעקב jaakow. również hiob איוב ijow siedem dni siedział, otrzymawszy złe wieści. polska wikipedia podaje między innymi, że sziwa שבעה, w słowniku doroszewskiego zwana też bosiny, to tygodniowa (od pogrzebu) żałoba po zmarłym. 7 życie literackie i artystyczne. kanon hebrajskiej literatury izraelskiej (7) w 2018 radio kan bet opublikowało listę „70 lat 70 książek”, najciekawszych książek wydanych w izraelu od 1948 roku, tworząc rodzaj kanonu, który warto i wypada znać i który tu publikujemy. oto druga część części lat 90. publikacje przekładów polskich książek z listy zaznaczamy. 8 moral-etyka. menachem mendel lefin cheszbon hanefesz lefin לפין, zwany satanowerem סטנובר (1749 satanow na podolu - 1826 tarnopol) był żydowskim genialnym dzieckiem i zapowiadał się na wielkiego uczonego. napisał חשבון הנפש cheszbon hanefesz (rachunek sumienia), dzieło powstało pod wpływem benjamina franklina żywota własnego (the autobiography of benjamin franklin) z opisami drogi rozwoju i doskonalenia się autora, gdzie znajdujemy ogromną zbieżność z ideami judaizmu w zakresie doskonalenia się etyczno-moralnego. hebrajska kafé gazeta nr 9 1 siwan 5781 (12 maja 2021) foto: chasyd toldot aharon (wikipedia) ​ czytaj w numerze: ​ 1 kraj i państwo. akka ​ portowe, na północ od hajfy, miasto akka עכו akko, w biblii wymienione tylko raz (Sdz 1,31), ma bogatą historię i znajduje się na liście światowego dziedzictwa unesco (od 2001), wraz z tutejszą świątynią bahaizmu (od 2008). było stolicą królestwa jerozomskiego, założonego przez krzyżowców, a z polską łączą ją choćby krzyżacy. chaim mosze luzzato, o którego dziele piszemy w tym numerze (ścieżka sprawiedliwych) przybył do akki w 1743, a trzy lata później umarł tu od zarazy. ​ 1 kraj i państwo. talmud izraelski. hasło 13: resztka uchodźców ​ książka מגילת העצמאות עם תלמוד ישראלי „megilat haacmaut im talmud israeli” deklaracja niepodległości i talmud izraelski – siódme hasło: שארית הפליטה שנצלה מהטבח הנאצי האיום באירופה ויהודי ארצות אחרות resztka uchodźców. ​ 2 narody i religie. judaizm i reszta wiary. bogobojni – chasydzi toldot aharon i toldot awraham-icchak ​ jedna z dwóch największych grup bogobojnych w izraelu, należąca do antysyjonistycznej organizacji haeda hecharedit העדה החרדית. pilnie strzegą swego religijnego życia, dbając o lokalną tradycję, ubierają się dość odrębnie w jasne kapoty w paski, żyją głównie na obrzeżach sławnej dzielnicy mea szearim מאה שערים na osiedlu domów węgierskich שכונה בתי אונגרין i w częściowo w bet szemesz בית שמש (a nawet już poza izraelem). ​ 3 idee. giur i ger cedek potocki ​ giur גיור to przejście na judaizm albo po prostu wstąpienie w szeregi wyznawców judaizmu. generalnie, wielkie problemy nastręcza wszystkim kwestia kto jest żydem, po pierwsze urodzony z matki żydówki, a po drugie choćby właśnie ten, kto zgodnie z prawem żydowskim (halachą הלכה) żydem się stał, czyli zjudaizował התייהד hitjahed. podobno walentyn potocki, którego chrześcijanie w wilnie 1749 spalili na stosie za to, co zrobił (choć nie wiadomo do końca, że w ogóle istniał), to jedyny polski arystokrata, który dokonał takiej konwersji i przyjął imię abraham ben abraham (abraham syn abrahama). ​ 4 ludzie i postaci. pod drzewkiem figowym. lewi icchak z berdyczowa ​ jezus chasydów ישוע של חסידים (jeszúa szel chasidím). inny przydomek: סנגורם של ישראל (sanegoram szel israel) adwokat izraela, bo wielce miłował naród izraela i bronił każdego żyda, nawet grzesznika חוטא (choté) i przestępcę פושע (poszea), bo u wszystkich szukał dobrych stron. za to boga oskarżał za udręki żydów. lewi icchak z berdyczowa לוי יצחק מברדיצ'ב urodził się 1740 w hoszakowie/hussakowie, zmarł 5 października 1809 (25 tiszri 5570) w berdyczowie, gdzie jest pochowany. ​ 5 sfat ewer. język hebrajski. słownik ben jehudy i słowniki inne ​ po tak zwanym odrodzeniu języka hebrajskiego, kiedy żydzi znów zaczęli rozmawiać po hebrajsku w życiu codziennym od końca XIX wieku, musiały się pojawić nowe słowniki hebrajsko-hebrajskie i pierwszym był oczywiście słownik samego wskrzesiciela języka eliezera ben jehudy אליעזר בן-יהודה. jego opus magnum liczy tomów 16, a cały tom 17. to tak zwany duży wstęp המבוא הגדול ha mawó hagadól. pierwsze tomy ukazały się w roku 1908, a po śmierci ben jehudy (1922) kolejne, redagowane przez innych, wydawano do roku 1959. 6 kultury i obyczaje. rosz chodesz ​ hebrajska nazwa początku miesiąca to ראש חודש rosz chodesz, czyli głowa miesiąca. judaizm używa kalendarza księżycowego, więc pierwszy dzień miesiąca to pierwszy dzień nowego cyklu, kiedy nów ma 1% widoczności księżyca. sobota przed nowiem zwie się szabat mewarechin שבת מברכין, bowiem wtedy błogosławi się nadchodzący miesiąc, zmawia modlitwę קידוש לבנה kidúsz lewaná. błogosławi się boga, za to że odnawia miesiące i zaklina rzeczywistość, żeby tak jak my nie możemy dosięgnąć księżyca, nasi wrogowie nie dosięgnęli nas, chcąc uczynić nam zło, za co spadnie na nich przerażenie i strach. a potem wyraża się przekonanie, że król izraela dawid żyje i życzy się swym sąsiadom życia w pokoju i dobrego losu dla całego izraela: osé szalóm bimromáw hu jaasé szalóm aléjnu weal kol israél weimrú amén עושה שלום במרומיו הוא יעשה שלום עלינו ועל כל ישראל ואמרו אמן czyniący pokój na wysokościach, uczyni pokój nam i całemu izraelowi i powiedzcie amen. ​ 7 życie literackie i artystyczne. kanon hebrajskiej literatury izraelskiej (6) ​ w 2018 radio kan bet opublikowało listę „70 lat 70 książek”, najciekawszych książek wydanych w izraelu od 1948 roku, tworząc rodzaj kanonu, który warto i wypada znać i który tu publikujemy. oto część części lat 90. publikacje przekładów polskich książek z listy zaznaczamy. 8 moral-etyka. mosze chaim luzzato: ścieżka sprawiedliwych ​ rabin mosze chaim luzzato, zwany ramchal (1707-1746) wydał ścieżkę sprawiedliwych מסילת ישרים mesilat jeszarim w 1740, wyjechał do ziemi świętej w 1743 i trzy lata później zmarł w akce (akko) podczas epidemii. ​ 2021-04-24 | czytajcie hadshon.edu.gov.il ​ to gazeta izraelska dla początkujących hebrajskojęzycznych czytelników. jak wynika z adresu, tworzy ją rząd izraela. słówko חדשון zapisane tu jest w transkrypcji angielskiej, a polskojęzyczni zapiszą je sobie chadszon, bowiem rozróżniamy litery: ה h (delikatne jak w przedwojennej herbacie) i כ ch (jak chleb). to bardzo ważne w wymowie, bowiem niestosowanie tego rozróżnienia (wraz z literą כ wymawianą ch) może prowadzić do niezrozumienia i przykrych konsekwencji, jak na przykład pomylenie rodziców (הורים horim) z dziurami (חורים chorim), albo pieniądze wasze (שלכם szelachem) staną się ich (שלהם szelahem). sh jako sz dla litery ש – nie wymaga komentarza. chadasz חדש znaczy nowy, chadaszot חדשות to wiadomości, a chadszon חדשון przetłumaczmy jako nowiniarz. portal gazety jest bardzo rozbudowany i oprócz doniesień z izraela i ze świata zawiera dużo materiałów językowych i słownikowo-encyklopedycznych. wiadomości są z pierwszej ręki, a poziom językowy i edukacyjny rządem gwarantowany. hebrajska kafé gazeta nr 8 1 ijar 5781 (13 kwietnia 2021) ​ ​ czytaj w numerze: ​ 1 kraj i państwo. hajfa hajfa, trzecie co do wielkości miasto izraela (ponad 250 tysięcy mieszkańców), nie jest szarym i smutnym, przemysłowym i robotniczym miastem. hajfa ma morskie wybrzeże z plażami i piękny górzysty łańcuch karmelu. ma biedniejsze dzielnice na dole i zamożne na górze. ma historyczną dzielnicę niemiecką i światowe cetrum bahaitów ze światynią i ogrodami. 1 kraj i państwo. talmud izraelski. hasło 6: ostatnie pokolenia deklaracja niepodległości i talmud izraelski – szóste hasło: ostatnie pokolenia wracają na swą ziemię tłumnie, (jako) pionierzy, nielegalni imigranci i obrońcy. 2 narody i religie. judaizm i reszta wiary. bogobojni, sefardyjczycy sefardyjczycy bogobojnymi w naszym rozumieniu stali się właśnie dopiero w izraelu. zachowali swą częściową, orientalną, odmienność kulturową, włącznie ze zwyczajami, nawykami i przekonaniami religijnymi. 3 idee. sitra achra druga strona – świat demonów, grzechu i zła. bóg wypełniający sobą cały wszechświat, gdy chciał stworzyć nasz, ludzki świat, musiał się trochę skurczyć, co demon wykorzystał, anektując trochę przestrzeni. 4 ludzie i postaci. pod drzewkiem figowym. israel juwal juwal bada skąd się wzięli na świecie rabini jako profesja i jak zyskali uznanie i posłuch wśród żydów. w swych artykułach pisał też, że żydzi bardzo się cieszyli na wieść o husytach i tym rozłamie w kościele, a także obala mit o ataku krzyżowców na żydach. 5 sfat ewer. język hebrajski. styl jerozolimski ben jehuda rozumiał, że nie wystarczą nowe słowa, by uzupełnić biblijny teazurus i że potrzebne jest tworzenie nowych tekstów publicystycznych i literackich, by pokazać, że po hebrajsku można pisać stylem żywym i naturalnym. 6 kultury i obyczaje. dzień niepodległości mijają 73 lata istnienia żydowskiej siedziby narodowej, w której mieszka ponad sześć milionów żydów (ponad osiem milionów wciąż poza izraelem) i wciąż nierozwiązany został główny problem. 7 życie literackie i artystyczne. kanon hebrajskiej literatury izraelskiej (5) w 2018 radio kan bet opublikowało listę „70 lat 70 książek”, najciekawszych książek wydanych w izraelu od 1948 roku, tworząc rodzaj kanonu, który warto i wypada znać i który tu publikujemy. oto część druga lat 80. publikacje przekładów polskich książek z listy zaznaczamy. 8 moral-etyka. kalonimus ben kalonimus: ewen bochen satyryczna proza rymowana, krytykująca niemoralność i niereligijne zachowania współczesnych autora. w rozdziale dobry los kobiety מה טוב גורלה של אשה mężczyzna narzeka do boga, że nie uczynił go kobietą. hebrajska kafé gazeta nr 7 1 nisan 5781 (14 marca 2021) ​ ​ czytaj w numerze: ​ 1 kraj i państwo. tyberiada leży nad brzegiem jeziora genezaret כנרת kineret i na oczach jezusa zbudował je herod antypas, ten sam, z którym łączy się ewangeliczną historię rzezi niewiniątek. wśród obiektów – XII-wieczny kościół św. piotra. na dziedzińcu stoi pomnik – polski ołtarz ojczyzny z herbami polskich miast – ufundowany przez żołnierzy armii andersa w 1945 roku. 1 kraj i państwo. talmud izraelski. hasło 5: dążyli by się uchwycić naród żydowski dążył, by trzymać się starej ojczyzny מולדת העתיקה molédet haatiká. kwestie te omawiają cztery obszerniejsze teksty. 2 narody i religie. judaizm i reszta wiary. bogobojni, neturej karta po aramejsku to strażnicy miasta. najbardziej ekstremistyczna grupa bogobojnych. walcząca z państwem izraela, antysyjonistyczna, do której należą także antysyjoniści chasydzcy i sefardyjscy. uważają, że państwo izraela to fortel szatana. 3 idee. tag mechir tag m(e)chir to metka z ceną. tego pojęcia używają żydowscy ekstremiści do określenia swej idei niszczenia mienia i zastraszania tamtejszych arabów przez podpalanie aut, obraźliwe graffiti, rzucanie kamieniami i granatami gazowymi, niszczenie meczetów i mienia, podpalanie pól i gajów. to cena nienawiści arabów do żydów i państwa żydowskiego. 4 ludzie i postaci. pod drzewkiem figowym. profesje. mełamed. skoro żydzi to naród księgi, który nie zna analfabetyzmu, to dlaczego statut nauczyciela – małameda – wśród żydów polskich XIX wieku – jak pisze zofia borzymińska (szkolnictwo żydowskie…) – „na ogół nie był zbyt wysoki”? 5 sfat ewer. język hebrajski. język mówiony i slang izraelczycy używają slangu i to niemal we wszystkich grupach społecznego życia: żołnierze, bogobojni, internauci, jerozolimczycy. 6 kultury i obyczaje. pesach, przaśniki, jezus święto pesach פסח. właściwie tylko pierwszy dzień to święto pesach, a kolejnych siedem dni to święto przaśników חג המצות chag hamacót. istnieje dziś państwowy prawny zakaz wypiekania pieczywa w czasie święta. ale można je kupić u arabów. 7 życie literackie i artystyczne. kanon hebrajskiej literatury izraelskiej (4) „70 lat 70 książek”, rodzaj kanonu, który warto i wypada znać. oto część pierwsza lat 80. 8 moral-etyka. rambam księga wiedzy (część miszne tora) zwał się mosze ben majmon i należy do grona największych myślicieli judaizmu i filozofów średniowiecza. w księdze miszne tora משנה תורה czternasty rozdział omawia między innymi kwestie moralności i etyki. hebrajska kafé gazeta nr 6 1 adar 5781 (13 lutego 2021) ​ ​ czytaj w numerze: ​ ​1 kraj i państwo. safed kto nie zwiedził safedu, nie zwiedził izraela. 1 kraj i państwo. talmud izraelski. hasło 4: historia i tradycja naród żydowski dochował wierności ziemi izraela z powodu więzi z historią i tradycją. 2 narody i religie. judaizm i reszta wiary. bogobojni, jerozolimczycy wywołują sympatię i kpinę zarazem. tak jak dla izraelczyków bogobojni to typ starego żyda, tak dla bogobojnych jerozolimczycy to typ starego żyda, któremu przypisuje się wizerunek nadmiernego tradycjonalisty. 3 idee. syjonizm syjonizm. właściwie, co to znaczy? syjonizm to izrael? idea syjonizmu miała wspierać powstanie żydowskiego państwa, nieważne gdzie by to miało być. 4 ludzie i postaci. pod drzewkiem figowym. jeszajahu leibowic jeśli chcecie zrozumieć dzisiejszy izrael albo rozprawiać o jego naturze, a nie słyszeliście o jeszajahu leibowicu, to jesteście w trudnym położeniu, podobnie jak w trudnym położeniu sam leibowic stawiał społeczeństwo izraelskie. 5 sfat ewer. język hebrajski. instytucje języka jak uczyć i jak mówić językiem, który jak mówią „był martwy” blisko dwa tysiące lat? oczywiście potrzebny był tu dobry plan i sprawne instytucje. 6 kultury i obyczaje. purim kiedy trzynastego adar żydzi już mieli zginąć, stało się odwrotnie. krew polała się obficie. 7 życie literackie i artystyczne. kanon hebrajskiej literatury izraelskiej (3) w 2018 radio kan bet opublikowało listę „70 lat 70 książek”, najciekawszych książek wydanych w izraelu od 1948 roku , tworząc rodzaj kanonu, który warto i wypada znać. w tej części lata 70. 8 moral-etyka. awraham ibn ezra: jesod mora wesod tora kwestie moralności są w niej w sumie tylko częścią tematu, bo główny to przykazania. 2021-02-02 | matki boskiej gromnicznej czyli ofiarowanie pańskie ​ czyli ofiarowanie żydowskiego dziecka w świątyni jerozolimskiej. ale o co chodzi z tą gromnicą? co to za święto? dopiero po drugim soborze watykańskim (1962-1965) okazało się skąd się wzięło w polskim katolicyzmie święto matki boskiej gromnicznej. co to jest gromnica? hebrajski nawet nie zna takiego słowa. nazwa חג הנרות chag hanerót mówi, że to święto świec. w słowniku sieraczkowej hasło gromnica ma znaczenia: נר תמיד ner tamíd - wieczne światło (jak w świątyni i w synagodze), נר-שעווה ner szaawá – świeca woskowa, נר נשמה ner neszamá – światło za duszę (na grobie). czyli to nie to. gromnice, czyli świece przeciw gromom, piorunom, już w ix wieku poganie stawiali w oknach, z nadejściem wiosny, pory piorunów, a gdy pojawił się w polsce kościół, to wykorzystał – tak sądzimy - stawianie gromnic na święto matki boskiej gromnicznej i nic nie mówił o jezusie żydzie. i tak to trwało, może historycy kościoła wiedzą coś więcej, jak było dokładnie. w każdym razie, dopiero sobór watykański (1962-1965), zmienił nazwę i charakter święta – bo zgodnie z osiemnastym przykazaniem tory, żydówka maria, matka (i pewnie ojciec) żydowskiego jezusa, po trzydziestu dniach od narodzin przynieśli go do jerozolimskiej świątyni, by go wykupić za parę turkawek albo dwa młode gołębie, co zapisano w ewangelii łukasza. akt ten zwie się פדיון הבן pidion habén (wykup syna). dzisiaj są specjalne monety wartości około 234 szekli/złotych z VAT – stan na lipiec 2020. oto święto ofiarowania pańskiego. hebrajskojęzyczni chrześcijanie (różnych narodowości) zwą ten dzień חג הבאתו של ישוע אל בית המקדש chag hawaató szel jeszúa el bet hamikdász – przyniesienie jezusa do świątyni. obchodzą go również żydzi mesjanistyczni יהודים משיחים jehudim maszichím ; którzy uwierzyli, że jezus to oczekiwany mesjasz. foto: catholic.co.il 2021-01-28 | nowy rok drzew dzisiaj w kalendarzu żydowskim 15 dzień miesiąca szwat – piękny dzień, w którym nie świętuje się niczyjej śmierci, krzywdy, zwycięstwa nad innymi. święto zwane dziś głównie t”u bi szwát – czyli piętnastego szwat. skąd święto pochodzi? kto je ustanowił? nie biblia i nie mojżesz. pochodzi z czasów sprzed spisaniem miszny (220 n.e.) i właśnie z niej właściwie dowiadujemy się o jego istnieniu, bo jest tam zapisana dyskusja, czy święto należy obchodzić pierwszego czy piętnastego dnia szwat i tam też ma nazwę nowy rok drzewa ראש השנה לאילן rosz haszaná lailán. nowy rok, bo wiosną drzewa zaczynają puszczać soki. radosne święto obchodzi się spożywaniem owoców z drzew ziemi świętej, tak kiedyś jak dzisiaj robi się to podczas przyjęcia, sederu tu bi szwat סדר ט"ו בשבט z czterema kieliszkami wina. kabaliści oczywiście mają wiele koncepcji i pięknie tłumaczą naturę owoców z pestkami, bez pestek, i tym podobnie. tego dnia sadzono drzewa, a szczególnie dzisiaj w izraelu sadzenie drzewa, to przyjęty zwyczaj, funkcjonujący dziś nawet bez związku ze świętymi posiłkami i kabalistami. w sumie szkoda, że jezus nie zdążył przekazać żydowskiej tradycji swoim uczniom, a oni jezusa kojarzą z drzewem w osobliwej roli, i może to dobrze, że nie oskarżamy żadnego gatunku o kolaborację z rabinami i rzymianami. nawet jeżeli są dzisiaj jakieś podejrzenia naukowców, to krzyż pozostał anonimowy. stąd dalej nasze myśli idą aż do drzewa w raju i do drzew w innych kulturach, np. w buddyzmie i do teorii ewolucji, w której pewnego dnia człowiek zszedł na ziemię z drzewa, ale go nie porzucił. jednym słowem, człowiek i drzewo są połączeni od początków poprzez dzieje aż do dzisiaj. bardzo lubimy drzewa, ich owoce, przedmioty z drewna. drzewo naprawdę zasługuje na swoje święto i lepsze traktowanie. hebrajska kafé gazeta nr 5 1 szwat 5781 (14 stycznia 2021) ​ ​ czytaj w numerze: ​ ​1 kraj i państwo. jerozolima ​nie ma w izraelu miasta ważniejszego niż jerozolima. nie tylko w historii żydów. 1 kraj i państwo. talmud izraelski. hasło 3: dochował wierności naród żydowski po wygnaniu siłą ze swej ziemi dochował jej wierności, nie zaprzestał modlitw, zachował nadzieję na powrót i odtworzenie swej wolności politycznej. 2 narody i religie. judaizm i reszta wiary. bogobojni, litwacy wśród bogobojnych są tak chasydzi jak ich przeciwnicy, litwacy i inni. dzisiaj zatem o litwakach, którzy jak sama nazwa – nie wskazuje – to żydzi rosyjscy, zamieszkujący niegdyś tereny litwy. 3 idee. koszerność i trefność pojęcie koszerności dotyczy głównie żywności, która jest albo koszerna (zdatna) כשר kaszér, albo trefna (niezdatna) טרפה trefá, do spożycia. jest wiele warunków do spełnienia, by uznać żywność za koszerną. 4 ludzie i postaci. pod drzewkiem figowym. israel meir hakohen (chafec chajim) kim był ten wielki człowiek w xix wieku, gdzieś tam na białorusi koło litwy, że o nim piszemy? polska wikipedia nie ma jego hasła, choć jest w dziesięciu innych językach. israel meir hakohen nadał judaizmowi wyraźniejsze oblicze w kwestii moralności. 5 sfat ewer. język hebrajski. język izraelski wszyscy w izraelu znają popularny zwrot: עברית קשה שפה iwrit kaszé safá – trudny hebrajska język. dzisiaj w izraelu, obok odrodzonego hebrajskiego, pojawiła się mowa, zwana przez niektórych językiem izraelskim. 6 kultury i obyczaje. od zaręczyn do rozwodu kiedy bogobojny חרדי charedí żyd i żydówka chcą się pobrać, rozpoczyna się ustalony tradycją i prawem łańcuch wydarzeń, do których należą przede wszystkim swaty. 7 życie literackie i artystyczne. kanon hebrajskiej literatury izraelskiej (2) w 2018 radio kan bet opublikowało listę „70 lat 70 książek”, najciekawszych książek wydanych w izraelu od 1948 roku , tworząc rodzaj kanonu, który warto i wypada znać. w tej części lata 60. 8 moral-etyka. awraham bar chija: logika smutnej duszy awraham bar chija אברהם בר חייא (przełom xi i xii w.), żył w barcelonie, a jego dzieło הגיון הנפש העצובה higajón hanéfesz haacuwá - logika smutnej duszy albo logika duszy strapionej. 9 nostalgie kiedy już dotrzecie do jerozolimy, na starym mieście w dzielnicy żydowskiej, będziecie mogli zwiedzić muzeum podwórka starego iszuwu (społeczności żydowskiej). trochę tam wygląda jak u babci, poza tym, że to bliski wschód. nr 3. 1 kislew 5781 (17 listopada 2020) czytaj w numerze: 1 kraj i państwo​. newe cedek gdy w 1886 zburzono mury okalające jaffę na części terenów na północ od niej wytyczono siatkę prostopadłych ulic. 1 kraj i państwo​. talmud izraelski talmud izraelski w tytule książki, stwarza niby-talmudyczny kanon. 2 narody i religie. judaizm i reszta wiary​. bogobojni bogobojni czyli charedim to judaizm ultraortodoksyjny. 3 idee. trzecia świątynia pierwsza salomona, zburzona. druga ezdrasza i heroda, zburzona. trzecia ezechiela w planach. 4 ludzie. pod drzewkiem figowym. josef klausner zyskał wśród żydów przydomek jezusa. jego książkę o jezusie zdążył przeczytać także eliezer ben jehuda. 5 sfat ewer. język hebrajski. hebraizacja nazwisk dzisiaj już takiego problemu nie ma. każdy nosi nazwisko jakie chce. ​6 kultury i obyczaje​. obrzezanie również jezusa, jako dziecko żydowskie, obrzezano: „gdy się spełniło ośm dni obrzezać pacholątko, i nazwano imię jego jesus”. 7 życie literackie i artystyczne. wywiad izraelski. kanon hebrajskiej literatury izraelskiej ​ wraz z napisaną przez abrahama mapu – ahawat cijon i wydaną w 1853, rozpoczęło się zapełnianie hebrajskiej szafy książek 8 moral-etyka​. pirkej awot cały ten utwór w misznie powiedzmy nomen omen – traktatuje o kwestiach etyczno-moralnych. 9 nostalgie​ skarbonka 10 fiszki​ czyli co czytać, by wiedzieć więcej o tym, o czym piszemy. 2021-01-05 | dzień języka hebrajskiego ​ dzień języka hebrajskiego יום העברית jom haiwrít, obchodzi się głównie w izraelu, w dzień urodzin eliezera ben jehudy, oficjalnego wskrzesiciela języka po dwóch tysiącach lat milczenia według kalendarza żydowskiego 21 dnia miesiąca tewet, dlatego w kalendarzu gregoriańskim to święto ruchome. w 2021 roku obchodzone 5 stycznia. w tym roku w konkursie na najpopularniejsze słowo zwyciężyło słowo מטוש matosz – wymazówka, ta pałeczka z watą do pobierania materiału z nosa. o ile język grecki terytorialnie pozostał w grecji z przyległościami morza śródziemnego, język łaciński za sprawą rzymskiego imperium i kościóła dotarł do polski i choć w latach 60. kościół przestał go używać w modlitwach i mszach, to jednak za sprawą choćby terminologii prawniczej, trwa do dzisiaj. język hebrajski do polski przyszedł zarówno z kościołem (tłumaczenia biblii) jak i synagogą, gdzie był (i jest szczątkowo) zarówno językiem modłów, studiów i literatury religijnej. od xix wieku poza judaizmem rozwijała się tu także hebrajska literatura i kultura świecka, ale wciąż niewielkie pojęcie mamy do jakiego stopnia żydowscy intelektualiści zapałali miłością do tego martwego jakoby języka. w polsce ukazała się właśnie właściwie pierwsza książka w tym zakresie, magdy szwabowicz „hebrajskie życie literackie w międzywojennej polsce”. to życie przerwał czas wojny i zagłady. żydowskie masy mówiły oczywiście głównie w języku jidysz, ale te same masy w synagodze i w domu czasu świąt używały hebrajskiego, nawet jeżeli prości ludzie nawet nie znali znaczenia wypowiadanych słów. w kulturze polskiej wczesnymi przejawami (xiii w.) hebrajskiego były bite przez żydów monety z napisami, często błogosławieństwami, zwane brakteatami (od łacińskiego bractea - cienka blaszka, ale samo narzuca się podobieństwo do hebrajskiego brachá ברכה, znaczącego właśnie błogosławieństwo. z drugiej strony – najstarszy znaleziony hebrajski nagrobek ma datę 1203 r. pamiętacie przełom lat 80. i 90. ubiegłego wieku, gdy niemal każda pojawiająca się w polsce książka związana z żydami miała na okładce tak zwaną macewę – żydowski nagrobek z widocznym hebrajskim tekstem? studia hebrajskie i nauczanie języka wśród polaków rozpoczął już w 1520 na uniwersytecie jagiellońskim jerzy liban. dużo później hebrajski pojawił się na wydziałach katolickiej teologii w krakowie, wilnie, lwowie, warszawie i lublinie. już po drugiej wojnie światowej, od 1950 głównym i właściwie jedynym ośrodkiem nauczania była warszawa. gdy w 1966 literackiego nobla otrzymał hebrajski pisarz szmuel josef agnon, w polsce ledwo ten fakt zauważono. rok 1968 zniszczył niemal wszelkie odruchy życia hebrajskiego i zainteresowania językiem w polsce. polscy bibliści (w tym i żydowscy tłumacze na polski), to oczywiście historia bogata i osobna, zaczynająca się symbolicznie księdzem jakubem wujkiem i jego „kultowym” przekładem biblii w xvi w. istnieje też nurt hebraistów literatów z całym legionem tłumaczy księgi psalmów. wspomnijmy romana brandstaettera (nawróconego żyda) i czesława miłosza. z kolei księgę rodzaju przełożył pół wieku temu artur sandauer, a obecnie dołączył do niego z rewolucyjnym przekładem tej księgi młody hebraista marek piela. do hebraistów samotników, jeszcze przed wojną, należy władysław chrapusta i tadeusz zaderecki. jeszcze niedawno hebrajską literaturę tłumaczyliśmy z niemieckiego i angielskiego. wśród powieści amosa oza, dopiero w 1995 przełamała to ewa świderska, absolwentka hebraistyki uniwersytetu warszawskiego, przekładając z hebrajskiego „poznać kobietę”. dzisiaj mamy już sporą grupę młodych hebraistów także z krakowa, wrocławia, czy poznania. to tylko zwięzła notka dotycząca hebrajskiego na polskiej ziemi. tej historii, dzisiejszy przeciętny odbiorca kultury masowej (czyniący gusła z kabały i dziergający hebrajskie tatuaże, których sam nie umie przeczytać) nawet się nie domyśla, nie widzi i nie słyszy w zgiełku euro-amerykańskiej komercji. nie dziw zatem, że dziwi się on na wieść o jakimś święcie języka hebrajskiego i nie wie, po co miałby je obchodzić. (fot. hebrew-academy.org.il) 2020-12-25 | święta bożego narodzenia ​ w hebrajskim izraelskim to חג המולד chag hamolád – święto narodzenia, bez „bożego”. jakkolwiek są żydzi w izraelu i na świecie, uznający jezusa oczekiwanym mesjaszem, to nie są oni chrześcijanami, a jezus nie jest bogiem, tylko właśnie mesjaszem משיח maszijach. chrześcijanie hebrajskojęzyczni natomiast, nie wprowadzili własnej nazwy święta bożego narodzenia i nazywają je, podobnie jak wszyscy posługujący się hebrajskim, po prostu świętem narodzenia. nr 4. 1 tewet 5781 (16 grudnia 2020) ​ czytaj w numerze: 1 kraj i państwo​. tel awiw pierwsze miasto hebrajskie, gdzie żydowscy imigranci zostawiali języki wygnania 1 kraj i państwo​. talmud izraelski w drugim punkcie talmud izraelski omawia stwierdzenie deklaracji niepodległości, że naród żydowski przekazał całemu światu księgę nad księgami. 2 narody i religie. judaizm i reszta wiary​. bogobojni, chasydzi wśród bogobojnych חרדים charedim są tak chasydzi חסידים chasidim, jak ich przeciwnicy מתנגדים mitnagdim, litwacy i inni. 3 idee. dusza pięć emanacji duszy żydowskiej. 4 ludzie. pod drzewkiem figowym. werbermacherówna chana rachela werbermacher חנה רחל ורברמאכר zwana בתולה מלודמיר betulá miludmír (dziewicą z ludmiru (włodzimierza wołyńskiego), gdy przyszedł jej czas (wiek XIX) została pierwszą cadyczką, czyli rabinką chasydzką. 5 sfat ewer. język hebrajski. nowe słowa biblia do naszych czasów przechowała około ośmiu tysięcy słów hebrajskich. w końcu XIX wieku eliezer ben jehuda oraz inni wskrzesiciele hebrajskiego stanęli wobec wyzwania – hebrajski musi zyskać nowe słowa ​6 kultury i obyczaje​. bar micwa i bat micwa gdy ma trzynaście lat i jeden dzień młody człowiek dorasta do obowiązków religijnych. 7 życie literackie i artystyczne. wywiad izraelski. kanon hebrajskiej literatury izraelskiej ​ w 2018 radio kan bet opublikowało listę „70 lat 70 książek”, najciekawszych książek wydanych w izraelu od 1948 roku , tworząc rodzaj kanonu, który warto i wypada znać. 8 moral-etyka. ibn pakuda: chowot lewawot (obowiązki serca) napisane po arabsku i przełożone na hebrajski przez jehudę ibn tibona, jest wykładem etyki żydowskiej i należy do literatury nurtu etycznej – מוסר musár. 9 nostalgie​ widokówka z 1921 roku z drukarni s. narinskiego z serii człowiek, krajobraz i miejsca w palestynie. 10 fiszki​ czyli co czytać, by wiedzieć więcej o tym, o czym piszemy. nr 2. 1 cheszwan 5781 (19 października 2020) czytaj w numerze: 1 kraj i państwo​ jaffa rafiego weicherta. miasto, którego początki sięgają XVIII wieku przed naszą erą i przez 38 wieków żyje swoim życiem. 2 narody i religie. judaizm i reszta wiary​ państwo herzla i ben guriona. teodor herzl poruszony antysemityzmem sprawy dreyfussa usiadł i napisał „państwo żydowskie”. 3 idee. w jednym domu kto żyje w izraelu? izraelczycy, jeśli mówimy o obywatelach. wśród nich są żydzi. 4 ludzie. pod drzewkiem figowym ​ każdy człowiek jest wyjątkowy, w sensie swej niepowtarzalności osobistej. każdy ma swój świat. 5 sfat ewer. język hebrajski sfat ewer, inaczej laszon haiwrit, czyli język hebrajski. długą historię ma język hebrajski, ten z biblii i późniejszy, ​6 kultury i obyczaje​ w judaizmie nie ma takich świąt jak wszystkich świętych, czy dzień zmarłych. religijni mają swoje zwyczaje, a świeccy halloween. 7 życie literackie i artystyczne. wywiad izraelski​ zanim napiszemy o kanonie hebrajskiej literatury izraelskiej, spójrzmy chwilę wstecz. 8 moral-etyka​ istnieje hebrajskie słowo: מוסר musar. w biblii oznacza karę, chłostę, potem etykę i moralność 9 nostalgie​ nostalgia izraelska to tęsknota za czasem, kiedy kibuce były w rozkwicie, a drzwi na klucz nie trzeba było zamykać. 10 fiszki​ czyli co czytać, by wiedzieć więcej o tym, o czym piszemy. 2020-10-10 | simchát torá ​ dzisiaj w izraelu simchát torá (w diasporze, czyli wszędzie poza izraelem dzień później) święto zakończenia rocznego cyklu czytania tory. my w kafé, idąc rytmem tej lektury, cały miniony rok szukaliśmy w torze 613 przykazań, by spróbować odpowiedzieć, które z nich uznamy dzisiaj za ważne w życiu. oczywiście, wierzący żyd nad tym się nie zastanawia – wszystkie są ważne, ale też oczywiście nie wszystkie są dzisiaj aktualne i możliwe do spełnienia, bo na przykład nie ma świątyni i nie ma arcykapłana itd. ale ci co wierzą w odbudowę świątyni, tych przykazań nie skreślają. nie skreślają nawet tych nakazujących ukamieniować grzeszników albo zgładzić odwiecznego wroga amaleka. i dlatego tora wciąż jest dla nich całością i w całości obowiązuje, choć z egzekwowaniem różnie jest. jest czytana cały rok i dlatego radość tory – simchát torá שמחת תורה z jej czytania, że się skończyło i się zaczyna natychmiast od początku. i tak całe życie. a dzisiaj jeszcze radość i taniec i siedem kółek ze zwojami wokół bimy (podwyższenia, almemoru w synagodze). bogobojnym (ultraortodoksom, charedim) nie przeszkadza nawet koronawirus w tym roku. premier rządu w radio bogobojnych wzywa, by bawili się poza synagogą, bez ścisku, ale radość jest silniejsza. tradycja jest potężna. sięga do czasów gaonów w VI w. p.n.e. simchát torá właściwie odbywa się w ósmym dniu święta sukot, zwanym szmini aceret, który to zwyczaj tłumaczy się różnie, jakkolwiek w sumie chodzi o podkreślenie zakończenia święta sukot. tego dnia czytają ostatni fragment tory z błogosławieństwem mojżesza dla narodu izraela. dlatego zwali go dniem błogosławieństwa - jom habrachá יום הברכה aż do XI wieku. żydzi to lud księgi, którą wielbią. ale ponad emocjami jest to ich racja bytu i nakazane prawo. dzieci robią flagi i powiewają nimi na znak, że tora to flaga narodu żydowskiego. polski słownik judaistyczny | chabad polska | gmina żydowska w poznaniu | polishjewsreviving fot. blog.nli.org.il 2020-10-01 | jesienią w izraelu święto goni święto ​ żydzi, muzułmanie, chrześcijanie, wszyscy mają swoje kalendarze z terminami. w roku 2020, 19 września zaczął się nowy rok żydowski, a z nim najpierw straszne dni (jamím noraím) – kiedy czeka się na boski wyrok (śmierci lub dalszego życia) w dniu jom kipur, dniu przebłagania. kto się trzyma tradycji, ten, w zamian za życie swoje, ofiaruje bogu życie koguta – oto dlaczego, jeśli ktoś pyta, żydzi kręcą kogutem nad głową. 2 października (14 tiszri) wraz z zachodem słońca, w pełnię księżyca (99% widoczności) zaczyna się święto sukot, święto szałasów, w polsce mówiono i mówi się – kuczki. potrwa siedem dni, zakończonych uroczystością hoszana raba (wielka hosanna!), a ósmy dzień to już naprawdę dzień ostatni święta, w którym też obchodzi się simchat tora - radość tory, radość bo zakończono roczny cykl jej cotygodniowego czytania, fragment po fragmencie. i za tydzień, od początku. kolejne znaczące święto w kalendarzu żydowskim – chanuka, zacznie się 10 grudnia wraz z zachodem słońca i potrwa do zachodu słońca 18 grudnia. jak zawsze osiem dni. fot. szałas na święto sukot. (ynet) nr 1. 1 tiszri 5781 (19 września 2020) czytaj w numerze: 1 kraj i państwo​ pierwszy dzień miesiąca tiszri to nowy rok 5781. henry kissinger w 2012 oświadczył, że w ciągu dziesięciu lat nie będzie izraela. 2 narody i religie. judaizm i reszta wiary​ według biblii, od synów jakuba jaakowa syna izaaka icchaka bierze początek dwanaście plemion narodu izraela. 3 idee. trzecia świątynia świątynia w jerozolimie, która dzisiaj nie istnieje, to idea bet hamikdasz בית המקדש, przedstawiona w biblii 4 ludzie. pod drzewkiem figowym ​ każdy człowiek jest wyjątkowy, w sensie swej niepowtarzalności osobistej. każdy ma swój świat. 5 sfat ewer. język hebrajski ​ język hebrajski, używany dzisiaj w izraelu, to ten sam język, którego przestano używać dwa tysiące lat temu. 6 kultury i obyczaje​ minął zman elul, czyli czas ważnego w żydowskim życiu ostatniego miesiąca roku i zaczął się nowy 5781 rok od stworzenia świata. 7 życie literackie i artystyczne. wywiad izraelski​ dzisiaj wspomnijmy poetę (prozaika i scenarzystę), którego 20. rocznica śmierci mija 22 września. jehuda amichaj. 8 moral-etyka​ obok świata zewnętrznego, zajmujemy się światem wewnętrznym. w judaizmie ten obszar moralności i etyki to musar. 9 nostalgie​ świat się zmienia. pisaliśmy, że izrael też się zmienia. w naszych nostalgiach pokażemy trochę tych zmian, czyli izrael, jakiego już nie ma. te zmiany. 10 fiszki​ czyli co czytać, by wiedzieć więcej o tym, o czym piszemy. 2020-09-07 | zman elul ​ zman elul – czyli dni miesiąca elul. w tym roku (gregoriańskim) miesiąc elul zaczął się 21 sierpnia i potrwa do 18 września. w kulturze hebrajskiej znany jest fakt, że wiele zjawisk istnieje podwójnie. na przykład, mówimy o talmudzie, ale są przecież dwa (babiloński i jerozolimski). jest dwóch rabinów głównych w izraelu (aszkenazyjski i sefardyjski), ostatnio jest też dwóch premierów (beniamin netaniahu i beniamin ganc). i podobnie jest z cyklem rocznym – jeden liczony od miesiąca nisan (wyjście z egiptu), drugi od miesiąca tiszri (stworzenie świata) i właśnie ten jest bardziej upowszechniony i obecnie używany częściej. miesiąc elul jest w nim miesiącem ostatnim. po nim, pierwszych dziesięć dni nowego roku to dni pokuty, kończące się dniem sądnym (jom kipúr), gdy bóg zapisuje lub nie zapisuje człowieka na następny rok życia. dlatego jest to czas czytania tekstów i modlitw pokutnych (slichót). oto na przykład ogłoszenie ze strony żydowskiej gminy reformowanej (mają trochę lżej) w warszawie beitpolska.org: „Slichot 2020 w Beit Warszawa. W dniu 12.09.2020 o godzinie 19:00 zapraszamy do Synagogi Beit Warszawa na Slichot, modlitwy o przebaczenie przygotowujące do Wielkich Świąt oraz Hawdalę. Ze względu na ograniczenie ilości uczestników do 15 osób prosimy osoby chętne o rejestrację online: Rejestracja poprzez ankietę Google. Zapraszamy do dołączenia! ”. w gminach ortodoksyjnych, ultraortodoksyjnych, zman elul, czas elul, miesiąc elul spędza się bardziej rygorystycznie. gdy w XIX wieku powstawał ruch musar (moralności i etyki), istniały grupy poświęcające zman elul na pokutę, milczenie i rozmyślania w odosobnieniu. dow elbaum (niegdyś uczeń jeszywy, należący do religijnego świata judaizmu, a dziś znany izraelski autor, publicysta, prelegent i działacz w ruchu judaizmu kulturowego – coś jak obchodzenie bożego narodzenia i wielkiej nocy z powodu tradycji, a nie przynależności do kościoła) w 1997 roku opublikował swoją pierwszą książkę. jej tytuł to „zman elul”. nachman, czternastoletni uczeń ultraortodoksyjnej jeszywy, nakłada na siebie post milczenia w środku miesiąca elul, aż do dnia sądnego. dwa tygodnie cierpień w życiu młodzieńca, trudne odosobnienie w społeczności jeszywy, głęboka tęsknota do oczyszczenia ciała i duszy i poszukiwanie swego własnego boga. równolegle do tej walki, nachman próbuje zmierzyć się z buntem uczniów, jaki właśnie wybuchł w jeszywie. zamknięty i duszący świat jeszywy opisany jest tu całkowicie „od wewnątrz”, z wiernością i starannością, włącznie ze specyficznym językiem i mentalnością tej enklawy. fot.: okładka książki dowa elbauma "zman elul". 2020-08-26 | izrael czyli ​ gdy w roku 70 rzymianie zburzyli żydowską świątynię w jerozolimie, a samych żydów ostatecznie ale i nie wszystkich, wygnali w 135 roku. ci, co zostali i trwali zawsze, choćby tylko garstka, już nie mieli państwa, które istniało w różnych postaciach tysiąc lat. odtąd, przez kolejne dwa tysiące lat, żydów widziano na całym świecie. aż, 14 maja 1948, w tym samym miejscu, ustanowili kolejne państwo. żydowskie, choć mieszkają w nim też inne nacje, i choć istnieją w nim też inne religie, to jest państwo judaizmu. nadali mu nazwę „państwo izraela” (nie państwo izrael), od imienia jaakowa (jakuba), syna icchaka (izaaka), który otrzymał ten przydomek – israél, a jego dwunastu synów to początek narodu i państwa w ziemi owego izraela, obiecanej przez boga, którą żydzi musieli sobie podbić sami. obecne terytorium państwa izraela, to tylko część tych terenów. samo państwo nie jest jednomyślnie uznawane przez opinię światową i ma wrogów w większości państw arabskich, też w swoich sąsiadach-domownikach, którzy rozpoczęli pierwszą wojnę w dzień po ustanowieniu izraela, bo nie przyjęli propozycji onz, aby były obok siebie dwa państwa, żydowskie i arabskie. państwo izraela to narodowa siedziba żydów i dziejowy akt sprawiedliwości. żydzi wrócili do siebie, ale tu już byli arabowie, którzy tej sprawiedliwości nie chcą uznać i stąd problem. czują się krzywdzeni przez żydów i reagują terrorem i walką i stąd kolejny problem. w samym społeczeństwie izraelskim też nie brak konfliktów i stąd następny problem, bo wprawdzie państwo zbudowali świeccy w większości syjoniści, to mieszkają w nim i domagają się dobrego traktowania żydzi, którzy tego państwa nie uznają, bo jako wierzący, czekają, aż przyjdzie mesjasz i on dopiero odbuduje prawdziwy izrael. wśród nich są ekstremiści, którzy nawet walczą przeciw państwu i wspierają arabów. oprócz konfliktu wierzących z niewierzącymi, istnieje szereg dalszych problemów tej mieszanki kulturowej, powstałej ze współdzielenia domu przez ludzi ukształtowanych pośród różnych kultur, od rosji, europy i ameryki, do afryki i azji. prócz kultury, różnią się izraelscy żydzi też ideologiami i światopoglądami. izrael ma siedemdziesiąt twarzy, a może więcej. i na tej twarzy coraz wyraźniej widać grymas bólu społecznej i ekonomicznej nierówności. to wszystko dzieje się w krajobrazie zieleni i pustyni, między morzami, na równinach i w górach, w okolicznościach przyrody często dech zapierających. jest co oglądać, czego słuchać i o czym czytać. jednym z podstawowych fenomenów w kraju, to wspólny język hebrajski, który od czasów, gdy bóg stwarzał nim świat, a żydzi państwo – zamilkł na dwa tysiące lat diaspory. żydzi mówią językami. nawet je tworzą, a jidysz to jeden z nich, języków wygnania. tymczasem świat się zmienił, więc w izraelu językiem biblijnym potrząsnęli, dodali nowe słowa i zaczęli używać go poza modlitwą, w życiu codziennym, w pracy i na ulicy, a także w sztuce, na scenie, w literaturze. już (i tylko) ponad siedemdziesiąt lat żyje nowa kultura i nowy świat języka hebrajskiego, a jednocześnie jego użytkownicy żyją w świecie szerszym, w globalnej wiosce, izrael to nie getto, a raczej getto, w którym jedni zamykają się przed światem, a inni na niego otwierają. zawsze ktoś ciągnie za klamkę, gdy ktoś drzwi domyka. może to nie takie oczywiste, ale nowoczesne państwo izraela nie ma konstytucji, jak ma polska, czy usa. i kiedy ktoś jej chce, to ktoś mówi - przecież mamy torę. ​ 2020-08-15 | wniebowzięcie najświętszej maryi panny ​ o śmierci albo wniebowzięciu marii, matki jezusa, nowy testament nie mówi nic. dopiero w roku 1950 kościół rzymskokatolicki (pius XII) ogłosił dogmat o wstąpieniu do nieba maryi wraz z ciałem i duszą. czy maria umarła? kwestia zostaje otwarta. już w V wieku w kościele czczono fakt odejścia matki bożej poprzez święta zaśnięcia, przejścia, odpocznienia maryi. w polsce i w europie matka boska wniebowzięta jest patronką roślinności (matka boska zielna), a na święto 15 sierpnia wierni najliczniej przybywają z pielgrzymką do klasztoru na jasnej górze w częstochowie. w ziemi świętej wierni zbierają się u podnoża góry oliwnej w ogrodzie oliwnym getsemani גת שמנים, w kościele grobu maryi. ilustracja ze strony facebooka היום בלוח השנה ​ 2020-08-07 | zmarł rabin adin ewen israel (sztainzalc, steinsaltz) ​ dzisiaj w jerozolimie zmarł adin ewen israel, chasydzki rabin, urodzony w jerozolimie w 1937 jako adin steinzaltz, syn komunisty i zarazem prawnuka pierwszego admora (skrót: nasz pan, nauczyciel, rabin) słonimia. adin jako nastolatek nawrócił się na judaizm i oprócz nauki tory, studiował, co nie jest połączeniem tak oczywistym, chemię i fizykę. mając lat 24 został najmłodszym kierownikiem szkoły w izraelu. w 1965 założył „izraelski instytut publikacji talmudycznych”. w 1984 założył wyższą jeszywę „makor chajim”. w 1988 otrzymał „nagrodę izraela”. dopiero w 1991 zmienił nazwisko, hebraizując steinsaltz (sól kamienna) na ewen israel (kamień izraela). w latach 1967-2010 opracował i wydał we współczesnym języku hebrajskim talmud babiloński. praca ta znacznie ułatwia studia talmudu poza placówkami religijnymi. to tylko drobna część jego aktywności i zasług. dla nas adin ewen israel, choć urodził się jako kamień soli, jest światłem kamienia, kamienia delikatnego (adín – delikatny). jest światłem oświetlającym etyczną drogę człowieka nie tylko w judaizmie, ale też poza nim. ewen israel inspirację czerpał między innymi od kocker rebego (menachem mendel morgenstern z kocka, zmarł 1859), który był światłem prawdy, bezlitosnym demaskatorem hipokryzji. adin ewen israel wydał ponad osiemdziesiąt książek, które w języku polskim (według naszej wiedzy) wciąż nie są dostępne, poza publikacją żydowskiego instytutu historycznego w roku 2014, tłumaczonego z angielskiego przez krystynę dąbrowską dzieła „róża o trzynastu płatkach. rozprawa o esencji żydowskiego istnienia i wiary”. na naszym portalu natomiast można przeczytać rozdział „tematy talmudu” z książki „talmud dla każdego” w tłumaczeniu z hebrajskiego tomasza korzeniowskiego. adin ewen israel steinsaltz-center.org.il 2020-07-31 | jak piją kawę w izraelu ​ picie kawy na świecie zaczęło się w XVII wieku właśnie na bliskim wschodzie, w domach prywatnych. pili bogacze, a naczynia i przyrządy były ważnym składnikiem posagu panny. do europy kawa weszła przez turcję i wtedy nastąpiła znacząca zmiana zwyczajów jej picia. kobiety, mieszczańskie i arystokratyczne panny doprowadziły do odsunięcia wina i alkoholu, a kawa i gorąca czekolada zajęły ich miejsce. pojęcie „kawa literacka” zaczęła ustanawiać swoje miejsce na towarzyskich salonach. dwieście lat później salony zniknęły, a kawa wdarła się do wszystkich warstw narodu. co do terenów dzisiejszego izraela, są tacy, co twierdzą, że etiopscy zakonnicy sprowadzili ją do kraju (etiopczycy, nawiasem mówiąc, przyprawiają kawę solą), inni, że imperium ottomańskie wprowadziło kawę do menu wszystkich krajów, które podbiło. jeszcze inni, że to sprawa wędrownych plemion. w każdym razie, droga kawy izraelskiej jest prosta: po turecku, błoto (czyli nasza zalewajka), perkolator, rozpuszczalna, espresso. turcy pili kawę, ale wnieśli w sposób jej przygotowania więcej niż beduini. po turkach przyszli brytyjczycy, ale nie wnieśli nic w kwestii kawy. w opowiadaniu „filiżanka kawy” pisze jaakow jehoszua, ojciec a. b. jehoszuy: „kawę czystą, pili głównie dorośli i starcy. my, mali, poprzestawaliśmy na kawie mieszanej z mielonymi ziarnami zbóż. nasze mamy twierdziły, że kawa czysta może osłabić serce. w czasie pierwszej wojny światowej, kiedy ceny kawy poszybowały w górę, wszyscy mieli zwyczaj, i dorośli i młodzi, zamiast niej pić palone zboża, które na pierwszy rzut oka przypominały kawę... gospodyni mogła zrezygnować z każdej potrawy w ciągu dnia, ale nie z picia filiżanki kawy rano, jako że dzięki filiżance kawy „wzmacniała siły” na wszystkie godziny dnia”. kawa „po turecku” beduini robią super kawę po turecku. rokrocznie w izraelu połyka się około 450 milionów kawy po turecku. każdy dziesięcioletni skaut powie wam, że wyposażenie letniego obozu zawiera oczywiście tygielek i kawę po turecku. harcerskie ognisko przerodziło się w ognisko żołnierskie, a to w siedzenie w gronie na wycieczkach młodzieżowego ruchu. jak robimy kawę po turecku? wsypujemy kawę do tygielka z wodą, gotujemy na małym ogniu, powoli, czekamy aż piana podejdzie, zdejmujemy, znów stawiamy na ogień i znów,aż piana stanie się prawdziwą pianą. wlewamy do szklanki i wtedy widać piękno czerni z kremem. błoto (zalewajka) i czarna to to samo. łyżeczka kawy, łyżeczka cukru i wrzątek w szklance. cała reszta – to zbędna gadanina. ziarna kawy mielone do wielkości takiej jak do espresso i potraktowane jak kawa rozpuszczalna. sposób jej serwowania to nieodłączny element każdej gościny, świadczący o szacunku dla gościa. natomiast u arabów propozycja czarnej kawy w trakcie spotkania świadczy o zamiarze gospodarza uwolnienia się od gościa. twarzą ku ulicy wielki rozkwit kawiarni w izraelu nastąpił w ślad imigracji z europy wschodniej i środkowej w okresie piątej fali, od roku 1933. kawiarnie ukazują model wiedeńskiego mieszczaństwa. setkami kawiarni otwartych do późnych godzin nocnych, szczególnie latem. były ulubionym i dobrym miejscem spotkań młodych żydówek z obcymi żołnierzami i policjantami, a z czasem przekształciły się w scenę, na której dziewczęta z rodzin osiadłych od lat demonstrowały swoją niezależność i wolność. na nowej północy tel awiwu, na jedenastu centralnych ulicach, na allenby, ben jehuda i dizengof, otwarto ponad 400 kawiarni. sto tysięcy brytyjskich, australijskich i innych żołnierzy służących wówczas w palestynie, szukało rozrywki i zabawy w ziemi obiecanej, służącej podczas drugiej wojny światowej jako szerokie zaplecze frontu bliskowschodniego. część kawiarni urządzono w nowoczesnym i eleganckim stylu międzynarodowym, według projektów miejscowych architektów, szczególnie z kręgu imigrantów z niemiec. w jerozolimie na ulicy jaffo otwarto kawiarnię wiedeń, wyrózniającą się pianinem, kawiarnię rawiw na osiedlu bet kerem, kawiarnię ben jehuda i inne z siedzeniem z twarzą ku ulicy, aby widzieć i być widzianym. była muzyka i bale z tańcami salonowymi, z bogatym i wartościowym repertuarem i profesjonalną obsługą kelnerów w specjalnych strojach. europa w tel awiwie – tak to było. kawa otrzymała legitymację i szacunek. co tam pili? kawę po turecku zmieloną z dodatkiem mleka albo kawę z filtra w porcelanowych filiżankach, ulubioną szczególnie przez imigrantów niemieckich. kawa z filtra kawa z filtra i z perkolatora to początek rzeczy poważnych. amerykański sączek zostawiający w filtrze wszystko co dobre w kawie i dający nam brudną wodę w czajniku. kawa zrobiona w perkolatorze jest dość mocna, ale zapomnijcie o piance albo aromacie. dzisiaj można znaleźć w izraelu kawę z filtra w restauracjach absolutnie koszernych [glat-koszer גלאט-כשר] . kiedy prosimy o kawę na koniec posiłku, przychodzi brązowy plastik z sączkiem, który przepuszcza wodę do filiżanki, ale zatrzymuje duszę. powolne kropelkowanie dobre jest może dla amerykanów, ale izraelczyków, przyzwyczajonych do zapachu kawy, pozbawia ważnej części przyjemności. perkolator prowadzi wielkimi krokami ku przyszłości: każdy imigrant z europy, uważający się za wielbiciela kawy, dbał o to, by postawić na honorowym miejscu perkolator, by wszyscy widzieli. imigranci ze wschodu dziwili się perkolatorowi o wiele mniej i nazywali jego produkt „fisze zejde”, to znaczy siki staruszka. rozpuszczalna w połowie lat 50. ubiegłego wieku, wraz z rozstaniem się z okresem życia skromnego, zaczęła się przesączać do izraela kultura amerykańskiego rock-and-rolla, dająca nowemu pokoleniu sabrów cudowne alternatywy, które wstrząsnęły starym pokoleniem iszuwu. do młodzieży przylgnęłą pogardliwa nazwa „pokolenie espresso” od nazwy elektrycznego urządzenia, które przybyło z włoch. biednej kawie doczepili wszystkie dolegliwości pokolenia, to jest otwartość na świat i innowacyjność. pokolenie espresso piło filiżankę kawy i szło na wojnę sześciodniową. wyrażenia „pokolenie espresso” i „ziarno nieszczęść” zniknęły ze sceny, ustępując miejsca pojęciu „dobrzy synowie”. od roku 1956 do niewiadomo kiedy naród postanowił: kawa elite, firmy określającej swój produkt jako „gorący, słuszny, godny, ukochany: pierwszą serię „nes-kafe” [nes=cud, names - rozpuszczalny] wprowadzono w kompaktowym opakowaniu metalowym pojemności 56 gramów. opakowanie było minimalistyczne, proste i poważne. kiedy kończyła się kawa, puszka służyła za pojemnik w kuchni. metalowa puszka stała się nieodłącznym elementem samej kawy rozpuszczalnej, aż do nieudanych prób w latach 70. zastąpienia jej słoikiem, bo społeczeństwo wróciło do opakowania pierwotnego. nawiasem mówiąc nazwę „nes-kafe” utworzono od nazwy firmy nestle. rozpuszczalna stała się napojem pracowników i urzędników państwowych. bez „nes” rano, dzień im się nie uda. również żołnierki cahalu [צה"ל wojska obrony izraela] uczą się od pierwszych godzin służby: biorą kawę rozpuszczalną, cukier, odrobinę wody, mieszają, mieszają i mieszają. dla dzieci i cierpiących na bezsenność, wynaleziono kawę cziko: bez kofeiny, bez wszystkiego. espresso przeskakujemy kilka lat do przodu. najnowocześniejsza i doskonała droga do przyrządzenia kawy to użycie maszyny espresso, powodującej przepływ wrzątku pod ciśnieniem przez odmierzoną ilość kawy. na początku lat 90. izrael zaczął się wyróżniać jako imperium kawy: dokądkolwiek rzucicie kamieniem, traficie na filię „aromy”, „cup o’joe”, „arcafe”, „cafe hillel” albo ilan’s. jeśli w przeszłości starczył łyk kawy rozpuszczalnej albo czarnej w domu, w pracy albo u przyjaciół, to dzisiejsze kawiarnie stały się nieodłącznym elementem życia. kawa na wynos albo kawa na zebranie w pracy, wszystko idzie. przy całym szacunku dla espresso, capuccino stało się napojem narodowym, z jedną trzecią mleka, jedną trzecią espresso i jedną trzecią pianki – większe od espresso, mniejsze od latte-macchiato. kawiarnia w izraelu. ynet.co.il na podstawie: https://www.ynet.co.il/articles/0,7340,L-3479137,00.html 2020-07-30 | dzień postu tiszá beáw ​ tiszá beáw תשעה באב to jest „dziewiąty [dzień miesiąca] aw” w tym roku wypada właśnie dzisiaj. choć polska wikipedia podaje i czasami słyszymy tu i tam, że to święto, to przecież tego dnia naprawdę nie ma czego świętować. raczej żałować, bo to data związana z długą listą nieszczęść Żydów. babiloński król nabuchodonozor drugi w 586 roku p.n.e. zburzył jerozolimską świątynię i uprowadził żydów do niewoli. w roku 70 n.e. rzymski dowódca tytus zburzył i spalił tego samego dnia dziewiątego aw, świątynię odbudowaną, gdy żydzi z niewoli wrócili. może tytus nieprzypadkowo wybrał tę datę, jak może inni, później, robili tak samo, sprowadzając na żydów nieszczęścia w tym właśnie dniu. a co więcej, żydowscy mędrcy, autorzy miszny [podstawy późniejszego talmudu] dopisali do tej daty także wydarzenia wcześniejsze (!) z okresu, gdy żydzi po wyjściu z egiptu szli przez pustynię. dzisiaj dziewiąty aw, dzień żałoby, ścisłego postu, unikania wszelkich przyjemności, np. wygodnych krzeseł, a nawet nie wolno studiować tory, co jest przecież wielką rozkoszą. istnieją różne zwyczaje w synagogach i w domach. żydzi z maroka i tunezji smarują ręce i stopy czosnkiem, sprowadzającym łzy. ale. wśród wielu legend, jedna mówi, że tego dnia urodził się mesjasz - menachem [pocieszyciel] ben chizkíja, i to jest powód do radości. ma się pojawić wraz z nadejściem dni ostatnich i zbawić świat. póki co mejsasz gdzieś się błąka. a żydzi czekają. poza tymi, którzy uwierzyli w mejsasza jezusa. jezus, jeszúa znaczy zbawiciel. godziny rozpoczęcia i zakończenia postu w głównych miastach izraela dzisiaj. ynet.co.il 2020-07-06 | syjonizm – co to jest ​ izrael jest państwem założonym przez syjonistów, to znaczy przez kogo? rzymianie, podbijając rozległe okolice swego miasta, dotarli między innymi na bliski wschód i zajęli ziemie żydów. zburzyli ich świątynię w jerozolimie, a żydzi rozproszyli się po świecie, w tym po europie. trwanie żydów pośród narodów, znaczone wzajemną niechęcią, doprowadziło do sytuacji, w której żydzi religijni nie chcieli ani asymilować się ani wracać w rodzinne strony (tylko mesjasz może odbudować państwo), a inni żydzi, choć pragnęli asymilacji, zauważyli jednak niechęć otoczenia do nich, zatem w wieku XIX uznali, że właśnie powrót do domu, do syjonu (nazwa od góry syjon w jerozolimie i wspominanych w biblii tą nazwą różnych miejsc), i stworzenie samemu własnego państwa, jest opcją najlepszą. dzisiaj mija 138. rocznica przybycia z rosji do jaffy, pierwszych syjonistów, członków organizacji „bilu” (pierwsze litery słów: בֵּית יַעֲקֹב לְכוּ וְנֵלְכָה bet iaakow lechu w(u)enelcha Iz. 2,5). o drodze syjonizmu i syjonistów do budowy dzisiejszego „państwa izraela”, opowiada telewizyjna seria pod tytułem עמוד האש (amúd haész) „słup ognia”, nawiązującym do słupa ognia, prowadzącego żydów przez pustynię w drodze z egiptu do ziemi obiecanej. premierową emisję izraelczycy obejrzeli w 1981 roku, w dziewiętnastu odcinkach, opowiadających o kolejnych etapach wydarzeń w latach 1896-1948. okładka książki dana omera o powstawaniu serialu. 2020-04-29 | święto niepodległości państwa izraela. deklaracja niepodległości i komentarze ​ to święto odbywa się rokrocznie 5 dnia miesiąca ijar, bo taki był w kalendarzu żydowskim dzień roku 5708, 14 maja 1948, kiedy w tel awiwie ogłoszono deklarację niepodległości powstającego państwa. dzisiaj 72 rocznica wydarzenia. polski przekład hebrajskiego oryginału deklaracji można znaleźć choćby na różnych stronach internetu. hebrajska nazwa dokumentu to megilat haacmaut מגילת העצמאות, zwój niepodległości, nazwa nawiązująca do historycznej formy zwoju, na którym spisane są księgi biblijne. książka, która ukazała się w izraelu w 2019 roku i punkt po punkcie omawia ten dokument pod wszelkimi względami i w różnych kontekstach, jest antologią tekstów różnych autorów i różnych gatunków, od tekstów naukowych, przez publicystyczne po literackie i nosi tytuł „megila’t haacmau’t im talmu’d israeli’, mekoro’t umidraszi’m, sifru’t umechkari’m” מגילת העצמאות עם תלמוד ישראלי. מקורות ומדרשים, ספרות ומחקרים. to jest – zwój niepodległości i talmud izraelski, źródła i przekazy, literatura i badania. nawiązuje tym samym zarówno do biblii (deklaracja), jak jej późniejszych komentarzy wielu autorów (talmudu), istnieją dwa talmudy, zwane od miejsca ich powstania: babiloński oraz jerozolimski, dlatego autorzy antologii komentarzy deklaracji niepodległości nadali jej tytuł talmudu izraelskiego. książka w swojej idei i formie niezwykła i szczególna, a jej charakter jest raczej świecki, w duchu judaizmu kulturowego, społecznego, a wśród autorów są naukowcy i rabini. trzeba pamiętać, że dzisiaj w izraelu większość jego żydowskich obywateli jest świecka i do religii i jej historii odnosi się jak do wartości kulturowej (podobnie jak w polsce osoby świeckie obchodzą święta bożego narodzenia). dodatkowo pamiętajmy, że żydzi religijni w zasadzie dzisiejszego państwa izraela nie uznają. choć w nim żyją, to czekają nadejścia mesjasza, który odbuduje „prawdziwe” państwo izraela, dlatego ogłoszona przez syjonistów deklaracja nie jest przez nich honorowana. to, co w deklaracji najważniejsze, w książce znalazło się w trzydziestu trzech hasłach (słowach i zwrotach) wyjętych z deklaracji i poddanych publicznemu dyskursowi. hebrajski tekst oryginału deklaracji można znaleźć na stronie knesetu, a jej tłumaczenia na polski na stronie sejmu i na stronie szkolnictwo.pl okładka książki o deklaracji niepodległości 2020-04-28 | dzień pamięci poległych w wojnach o izrael ​ w izraelu odbyły się stosowne uroczystości, bez udziału publiczności. zamach. w tym samym czasie 19-letni zamachowiec palestyński zaatakował w kfar sabie (כפר סבא) około 70-letnią kobietę, stojącą na przystanku autobusowym. ofiarę przewieziono w ciężkim stanie do szpitala. przyłączcie się do izraelsko-palestyńskich obchodów pamięci – wzywa żydowski ruch reformowany w usa (judaizm reformowany powstał w xix w. w breslau/wrocław, celem rezygnacji z części praw/nakazów religii i dostosowania judaizmu do współczesnego świata). według artykułu cwiki kleina (צביקה קליין) w „makor riszon” (מקור ראשון) organizacja judaizmu reformowanego w usa zachęca do udziału we wspólnej uroczystości dnia pamięci (יום זיכרון) ofiar palestyńskich i izraelskich (żydowskich). na twitterze: organizacja przyjaciół „walczących o pokój” (לוחמים לשלום) zorganizuje 15. obchody pamięci ofiar po obu stronach. dołączcie do nas – piszą – i do tysięcy na całym świecie, modlących się o pokój. ruch „walczących o pokój” rozpoczęła w 2005 grupa izraelczyków i palestyńczyków, którzy, jak deklarują, w przeszłości brali czynny udział w aktach przemocy w regionie. izraelczycy – żołnierze wojsk cahalu (צה"ל) i palestyńczycy – walczący o zrzucenie jarzma izraelskiej okupacji. wniosek, do jakiego doszli, to przekonanie, że przemoc po każdej ze stron nie prowadzi do rozwiązania konfliktu. w dorocznych obchodach dnia pamięci udział biorą żydowskie i palestyńskie rodziny ofiar, a ich celem jest wspólne wspominanie ofiar przemocy po obu stronach i przypomnienie, że wojna nie jest wyrokiem losu. źródło: https://www.makorrishon.co.il/international/224255/ wspólny dzień pamięci. fot. twitter 2020-04-26 | kandydat na wiceburmistrza działaczem na rzecz zjednoczenia wschodniej Jerozolimy ​ mosze leon, burmistrz jerozolimy, przedłoży radzie miasta kandydaturę ariego kinga (אריה קינג) na stanowisko wiceburmistrza miasta. king znany jest z działań na rzecz społeczności żydowskiej i wysiedlania palestyńskich rodzin z osiedla szejch dżarach (שייח ג'ראח) oraz innych miejsc we wschodniej jerozolimie. king przedłożył, a komisja planowania i budowy zaleciła do dalszego postępowania, powstanie 140 jednostek mieszkalnych dla żydów na osiedlu bet chanina (בית חנינא) na północy jerozolimy. w przeszłości king był kilkakrotnie oskarżony o rasizm. na przykład podczas wyborów wznosił afisze zatytułowane „kukuryku muezin” i obiecał zająć się uciszeniem głosów z meczetów, wzywających na modły. dwa lata temu przed świętem pesach pochwalał zajęcie towaru sprzedawcy bajgli na starym mieście i powiedział, że chodzi o zjednoczenie jerozolimy. hkg: po wojnie arabsko-izraelskiej w 1948 wschodnia część jerozolimy znalazła się pod kontrolą jordanii, a po wojnie 1967 przeszła w ręce izraela. mieszka tam niemal 60% arabów muzułmańskich. są tam miejsca kultu judaizmu, islamu i chrześcijaństwa. | na śpiewy muezina z minaretu narzeka wielu żydów mieszkających w ich pobliżu | bajgle są pieczywem z ciasta zakwaszonego, zabronionego w czasie żydowskiego święta pesach (פסח). źródło: https://www.haaretz.co.il/misc/article-print-page/.premium-1.8799652 fot. flash90. kipa.co.il 2020-04-09 | projekt specjalny: czy nadszedł czas na dzisiejsze „wyjście z egiptu”? ​ pięcioksiąg zbudowany jest na historii wyjścia izraela z egiptu do swego kraju, a diaspora służy jako wielka kara wymierzona narodowi, gdyby zapomniał o bogu, który wyprowadził naród z egiptu, kara spełniona na licznych pokoleniach. dzisiaj również, po pokoleniach sziwat cijon (powrotu syjonu) – więcej niż połowa narodu żydowskiego nie przybyła do kraju wybranego i pozostaje na wygnaniu, widząc w swoim życiu tam, życie całkowicie słuszne. czy dążymy dzisiaj do rzeczywistego współczesnego wyjścia z egiptu? czy jest to marzenie, o którym łatwo mówić, ale niekoniecznie stać po jego stronie? czy nadszedł czas na dzisiejszego mojżesza, który wyprowadzi swój naród z wygnania i przyprowadzi do ziemi obiecanej? źródło: https://www.makorrishon.co.il/judaism/219005/ rys. moran barak. makor riszon 2020-04-08 | święto pesach ​ dzisiaj w izraelu zaczyna się siedmiodniowe święto pesach, na pamiątkę wyjścia żydów z niewoli egipskiej. jest to zatem święto wolności, co podkreśla się również wygodną, półleżącą pozycją w czasie jedzenia tzw. macy i picia wina. zwyczaj jedzenia macy, placka z mąki i wody, bez zakwasu, na pamiątkę wyjścia w pośpiechu. ponieważ opuszczenie egiptu było możliwe właściwie dzięki przychylność boga, który na egipcjan zesłał dziesięć plag, po to by wielu z nich umarło, w tym pierworodne dzieci, i zrobiło wrażenie na faraonie, to obok radości wolności, podczas wigilii pesachowej (sederem zwanej), okazuje się też empatię dla owych ofiar, upuszczając krople wina jako symbol krwi. podczas wieczerzy czyta się opowieść o wyjściu z egiptu (zwaną hagadą) i kultywuje różne zwyczaje. wśród wielu piosenek śpiewa się „chad gadja”, moralitet o nieuchronności śmierci (nagłej i przedwczesnej) dla czyniącego zło. od czasów zburzenia świątyni jerozolimskiej święto ponownie obchodzi się rodzinnie, dlatego wielu na czas wigilii jedzie do swych rodzin. w tym roku jednak jest to niemożliwe. władze izraela ogłosiły zakaz opuszczania własnego domu dzisiaj od godziny 14:00 do 7:00 nazajutrz. drogi izraela foto: haarec 2020-04-03 | rząd potwierdził nowe przepisy stanu wyjątkowego rząd wprowadził nowe przepisy stanu wyjątkowego. bnej brak ogłoszono “obszarem ograniczonego ruchu”. według przepisów, policjantom wolno używać odpowiedniej siły w przypadkach niepodporządkowania się zaleceniom stanu zamknięcia. lekarz rejonowy może polecić mieszkańcom udanie się na kwarantannę z polecenia państwa. wojsko (cahal) przemieści 4500 starszych mieszkańców bnej brak do moteli. podobne zamiary wobec kolejnych miast: elad (אלעד), bet szemesz (בית שמש), modiin ilit (מודיעין עלית). źródło: ariel kahane. https://www.israelhayom.co.il/article/748325 ​ 2020-04-03 | dzisiaj zamknięto miasto bnej brak (בני ברק) ​ wielu mieszkańców podąża do supermarketów, których jest mniej, co zwiększyło niebezpieczeństwo zarażenia”. tysiące policjantów od rana pojawiło się w bnej brak. miasto poddano smutnej akcji. przy każdym wejściu i wyjściu ustawiono bariery blokujące możliwość wchodzenia i wychodzenia mieszkańców i przemieszczania pojazdów, za wyjątkiem przypadków szczególnych. wychodzą ci, co robią zakupy przed szabatem.” długie kolejki ustawiły się przed piekarniami, warzywniakami. ludzie długo czekali w upale, by wejść do środka. nie widać, by przestrzegali odległości dwóch metrów, ale widać, że rozmawiali ze sobą. na ulicach pojawili się policjanci i żołnierze w podwyższonej gotowości, by za pomocą dronów, móc informować, czy zalecenia w stanie wyjątkowym są realizowane. w większości ludzie dostosowują się i realizują zalecenia, ale jest zbyt mało otwartych sklepów, więc nie wszyscy mogą się zaopatrzyć przed szabatem. źródło: mosze kohen "maariw". https://www.maariv.co.il/corona/corona-israel/Article-758066 bnej brak. fot. awszalom sasoni 2020-04-02 | włochy. cwika klein: myśleli że zaniedbujemy halachę. teraz robią tak samo (fragmenty) ​ Kiedy profesor Riccardo Shemuel Di Segni, rabin Rzymu, zdecydował, by zamknąć synagogi w mieście, wielu zareagowało zdziwieniem i złością. To był purimowy poranek, setki Żydów miało właśnie wyjść z domu, aby posłuchać powtórnego czytania zwoju [Księga Estery – red.], i nagle dowiadują się, że wszystkie modlitwy w minjanie [minimum dziesięciu uczestników] są odwołane. „Pytali nas: Jak się ważycie zamykać synagogi?” – mówi rabin Di Segni. „Myśleli, że oszaleliśmy, że lekceważymy halachę. Wielu przyszło do mnie z pretensjami, albo krzyczeli na rabinów w swoich gminach i żądali otworzenia synagog. Ale nie mieliśmy wyboru. Potem już na całym świecie synagogi były zamknięte – w USA, we Francji, w Austrii, w Wielkiej Brytanii i w innych państwach. Niestety, my byliśmy pierwsi. Rabini, którzy w tym czasie traktowali sprawę lekko, teraz robią jak my i zamykają synagogi. Wszyscy powoli zamykają wszystko”. Obok zamknięcia synagog, zażądano od rabina Di Segni dostarczenia natychmiastowego rozwiązania sprawy czytania Megili [Zwoju księgi Estery – red] w żydowskich gminach we Włoszech. „Do tego wieczora uznawaliśmy, tak jak większość rabinów w ostatnich latach, że słuchanie jej przez głośnik, czy telefon, nie spełnia tego przykazania. Ale teraz sprawa się zmieniła, i nie było żadnej możliwości czytania zbiorowego. [...] „Napisałem do gminy, by w synagodze nie całować mezuz, ani tałesów i jego frędzli. Tu we Włoszech ciepła atmosfera jest także u Żydów – wszyscy całują się cały czas i ściskają sobie ręce. Na przykład podczas błogosławieństwa kapłanów, jest zwyczaj wchodzenia pod tałes kogoś innego z dorosłych, niekoniecznie twego ojca, i wtedy jeden drugiego całuje. [...] „Do ceremonii baldachimu [chupa’] potrzebnych jest dziesięciu mężczyzn, ale teraz oni winni stać w odpowiedniej odległości od siebie, także trzeba znaleźć duży dom. Zaproponowałem, by panna młoda nie kręciła się po ulicy w sukni ślubnej, bo policjanci ją zauważą i natychmiast poślą do domu. Lepiej wyjść z domu w ubraniu powszednim i przebrać się na miejscu ślubu”. [...] - Czy w Izraelu też trzeba zdecydowanie zamknąć wszystkie synagogi? „Macie dwóch rabinów naczelnych do takich decyzji, a sprawa nie jest lokalna. Wyprzedziliśmy was w tej kwestii o kilka tygodni, ale nie życzę wam, Boże broń, tej eksplozji, jaka jest tutaj”. - A co jeśli chodzi o modlitwę zbiorową przez internet w dzień powszedni? „W przeciwieństwie do Księgi Estery, póki co nie słyszałem o nikim, kto pozwalałby w pełni modlić się w minjanie wirtualnym”. Ale, lekcje Tory we Włoszech, z drugiej strony, bez trudu dopasowały się do nowej platformy. „Wszyscy nasi rabini opanowali internet i cały czas robią wykłady. Przed tygodniem dałem w internecie półgodzinną lekcję, w której było 2600 uczestników – dużo więcej niż odbiorców lekcji internetowych, jakie nagrałem i udostępniłem w internecie wcześniej. Dla naszej gminy, to ogromne osiągnięcie”. źródło dziennik „makor riszon”. https://www.makorrishon.co.il/magazine/215391/ rzym. synagoga wielka. fot. archiwum 2020-04-01 | dawid grosman: epidemia będzie fundamentalnym zrządzeniem losu. kiedy wygaśnie, pojawią się nowe możliwości Jest od nas większa, ta epidemia, i w pewnym sensie, niepojęta. Silniejsza od wszelkiego spotkanego już wroga realnego, a także od każdego superbohatera, stworzonego w filmach i w wyobraźni. Czasami wkrada się do sedna mrożącej krew w żyłach myśli, że może tym razem, w tej walce, przegramy. Przegramy naprawdę i będzie to porażka światowa. Jak w czasach „hiszpańskiej grypy”. Ale tę myśl natychmiast odrzucamy. No, bo, jak to przegramy? Przecież jesteśmy ludzkością XXI wieku! Jesteśmy doskonali, skomputeryzowani, uzbrojeni w niezliczoną ilość broni i maszyn niszczących, chronieni antybiotykami, zaszczepieni. A mimo to, coś w niej, w tej epidemii, mówi, że tym razem reguły gry są zupełnie inne od tego, do czego przywykliśmy, i to do tego stopnia, iż można powiedzieć, że póki co, ta gra nie ma reguł. Co godzinę ze zgrozą liczymy chorych i zmarłych na wszystkich krańcach świata. I mimo wszystko, u stojącego na wprost nas wroga nie widać żadnych oznak zmęczenia, czy spowolnienia, w czasie gdy bez przeszkód zbiera żniwo. Kiedy używa naszych ciał, żeby się mnożyć. Coś jest w braku twarzy tej epidemii, w braku przemocy, jakby groziła wessaniem całego naszego jestestwa, które nagle wydaje się takie kruche i bezbronne. Nawet bezlik wypowiedzianych o niej w ostatnich miesiącach słów, nie zdołał z niej uczynić trochę bardziej zrozumiałej i przewidywalnej. „Zaraza nie jest na miarę człowieka - pisał Albert Camus w "Dżumie" - więc powiada się sobie, że zaraza jest nierzeczywista, to zły sen, który minie. Ale nie zawsze ów sen mija i, od złego snu do złego snu, to ludzie mijają, a humaniści przede wszystkim, ponieważ nie byli dość ostrożni. Nasi współobywatele nie ponosili większej winy niż inni; zapominali o skromności, tylko tyle, i myśleli, że wszystko jest jeszcze dla nich możliwe, co zakłada, że zarazy są niemożliwe. Nadal robili interesy, planowali podróże, i mieli poglądy. Jak mogli myśleć o dżumie, która przekreślała przyszłość”. (Przekład: Joanna Guze) Wiemy już: Pewien procent społeczności zarazi się wirusem. Pewien procent umrze. W Stanach Zjednoczonych mówi się, że umrze ponad milion. Śmierć jest teraz bardzo namacalna. Ten kto może – wypiera ją. Ale ten, u kogo siła wyobraźni jest bardzo aktywna – jak na przykład u piszącego te słowa, i dlatego należy odnieść się do jego słów z powątpiewaniem – staje się ofiarą wyobraźni i scenariuszy, które się mnożą z prędkością nieustępującą prędkości zarażania wirusa. Niemal każdy kogo spotykam chce zabłysnąć różnymi możliwościami swej przyszłości w rulecie epidemii. Także moim życiem bez niego, jak jego życiem beze mnie. Każde spotkanie, każda rozmowa, mogą być ostatnie. całość fot archiwum

  • szkółka

    codzienne święto liter hebrajskich 2021-11-29 ludzie piszą : jehuda amichaj יהודה עמיחי człowiek w młodości chce być rzeką. ale szerokość mojego życia przeraża mnie. rzeki bardzo się poszerzają przy ujściu. ​ adám rocé lihiót nahar biceirutó. ach rochaw chajáj mafchíd . necharót mitrachawím meód beszifchám. ​ (z wiersza: wiosenne wiersze w appalachach שירי אביב בהרי אפלצ'ים szirei awíw beharei apalaczim ) 2021-10-26 ludzie piszą : maajan szternfeld מעין שטרנפלד כשנשברת כוס היא מתעקשת kszeniszbéret kos hi mitakészet rozbita szklanka nalega, żeby להרכיב מהשברים אגרטל z jej odłamków złożyć wazon. (z wiersza: * rozbita szklanka) 2021-11-18 ludzie piszą : maajan szternfeld מעין שטרנפלד לא ידעתי שמתים צפים lo jadáti szemetím cafím Nie wiedziałam, że zmarli dryfują ושישו נצלב weszejészu nicláw i że jezus był ukrzyżowany היום אני יודעת hajom aní jodaát dzisiaj wiem כמה שמש היתה בהיסטוריה kama szemesz haita bahistória ile słońca byłoby w historii לו הזמנתי את ישו למלחמת מים lu hizmánti et jeszu lemichémet majim gdybym zaprosiła Jezusa do bitwy na wodę. ​ (z wiersza: nauczyłam się pływać למדתי לצוף lamádti lacúf) 2021-10-19 ludzie piszą : maajan szternfeld מעין שטרנפלד אל תוך הריק הבאתי מקדחה el tóch hareik hewéti makdechá do wnętrza pustki wniosłam wiertarkę. אמרתי אעשה לי חור בריק Rzekłam, zrobię sobie dziurę w pustce. (z wiersza: * do wnętrza pustki) 2021-10-07 ludzie piszą : maajan szternfeld מעין שטרנפלד ריחות הגוף מטשטשים ריחות פרחים richót haguf metaszteszím richót prachím zapachy ciała łagodzą woń kwiatów zapach ריח reach. woń ניחוח nichóach. (z wiersza: * chodź wyjdziemy בואי נצא boi necé) 2021-10-05 ludzie piszą : maajan szternfeld מעין שטרנפלד לא נועדת לחייך גחמות של אחרים lo noadt lechajéch gachamót szel acherím nie jesteś po to, by uśmiechać się do cudzych kaprysów, kaprys גחמה gachamá. (z wiersza: nie masz szans na kelnerowanie אין לך סיכוי במלתרות ejn lechá sikúi bemelcarút) 2021-10-05 ludzie mówią wzrusza ogromnie מרגש ברמות meragesz beramot. słowo beramót ma kilka znaczeń. tu odnosi się do uniesienia. 2021-08-03 masoret meser musar tradycja מסורת masoret (z rdzenia מס"ר przekaz rzeczy lub idei) przekaz מסר meser (z rdzenia מס"ר) etyka, moralność מוּסר musar (z rdzenia יס"ר cierpienie za grzechy) (foto: e-vrit co il) 2021-08-01 modlitewnik katolicki po hebrajsku dla rodziny ספר תפילות קתולי בעברית למשפחה książka ספר sefér modlitwa תפילה tfilá lmn. תפילות tfilót katolicki קתולי katoli po hebrajsku בעברית beiwrít rodzina משפחה miszpachá dla ל le (dla rodziny למשפחה lemiszpacha) (foto: modlitewnik wydany w 2015 przez the Saint James Vicariate) mała mozaika hebrajska - słowniczek słów, pojęć, terminów, zwrotów, pojawiających się w tekstach naszego portalu ​ 2020-10-19 wzgórze wiosny - tel awíw תל אביב | mała wycieczka w wielkim mieście - tiúl katán baír gdolá טיול קטן בעיר גדולה | głos pokoju kol - haszalóm קול השלום | dżingel - zamrir זמריר | okręt pokoju - sfinát haszalóm ספינת השלום | imigranci - olím chadaszím עולים חדשים | dzień wszystkich świętych - jom kol hakdoszím יום כל הקדושים | rocznica - jom haszaná יום השנה | wspominienie - azkará אזכרה |oświecenie - haskala הסכלה | moralność, etyka - musár מוסר |rachunek duszy, sumienia - cheszbón hanefész חשבון הנפש ​ 2020-09-19 kraj i państwo – haárec wehamediná הארץ והמדינה | kalendarz żydowski – luach szaná jehudí לוח שנה יהודי | jezus – jeszúa ישוע | betlejem - bet lechem בית לחם | świat – olám עולם | wszechświat – jekúm יקום | pokolenie – dor דור | czas – zman זמן | mojżesz – moszé משה | wiek – hameá המאה | zburzenie świątyni w jerozolimie – churbán bet hamikdasz biruszalajim חורבן בית המקדש בירושלים | mesjasz – maszíjach משיח | syjoniści – cijoním ציונים| religijny – datí דתי | świecki – chiloní חילוני | gospodarz – baál habaít בעל הבית | dwa państwa dla dwóch narodów – sztej medinót lesznéj amím שתי מדינות לשני עים | arabowie – arawím ערבים | oferta – hecaá הצעה | wojna – milchamá מלחמה | tereny – sztachím שטחים | konflikt – sichsúch סכסוך | rabini i podwórka – rabaním wechacerót רבנים וחצרות | narody i religie – amím wedatót עמים ודתות | judaizm i reszta wiary – jahadút wesz’ár haemunót יהדות ושאר האמונות | według biblii – lefí hatanách לפי התנך | synowie jakuba – bnej jaaków בני יעקב | dwanaście plemion narodu izraela – sznaím asár sziwtéj israél שנים עשר שבטי ישראל | idee – raajonót רעיונות | trzecia świątynia – bet hamikdász haszliszí בית המקדש השלישי | tablice dekalogu – luchót aseret hadibrót לוחות עשרת הדיברות | arka przymierza – arón habrít ארון הברית | meczet al-aksa – misgad al-akca מסגד אל-אקצא | świątynne wzgórze - har habaít הר הבית | ściana płaczu – hakótel hamaarawí (zachodnia ściana) הכותל המערבי | ludzie haanaszím האנשים | pod drzewkiem figowym – tachat ec teaná תחת עץ תאנה | popęd do dobra – jecer hatów יצר הטוב | popęd do zła – jecer hará יצר הרע | zawód, profesja – mikcóa מקצוע | sfat ewer - język hebrajski שפת עבר | kultury i obyczaje – tarbujót weminhagim תרבויות ומנהגים| życie literackie i artystyczne – chajím sifrutiím weom anutiím חיים ספרותיים ואמנותיים | wywiad izraelski (dziennikarski) – reajón israeli (itonai) ראיון ישראלי (עתונאי) | moralność, etyka - musár מוסר | świat zewnętrzny – olám chiconí עולם חיצוני | świat wewnętrzny – olám pnimí עולם פנימי | tajemnice kabały – sodót hakabalá סודות הקבלה | nostalgie – gaaguím געגוים | świat się zmienia – haolám misztané העולם משתנה | pół bochenka - chací lechem חצי לחם | czapka głupka (kibucowa) kowa tembel כובע טמבל. ​ 2020-09-07 czas elul (dni miesiąca elul) - zman elul זמן אלול | kultura hebrajska – tarbut iwrít תרבות עברית | talmud – talmud תלמוד | babiloński – bawlí בבלי | jerozolimski – jeruszalmi ירושלמי | rabin – raw רב | aszkenazyjski – aszkanazí אשכנזי | sefardyjski – sfaradí ספרדי | premier rządu – rosz hamemszalá ראש הממשלה | sądny dzień (dzień przebłagania) - jom kipúr יום כיפור | modlitwy pokutne – slichót סליחות | gmina ultraortodoksyjna – kehilá charedít קהילה חרדית | dow elbaum (imię i nazwisko) – דב אלבוים | uczeń jeszywy – talmíd jesziwá תלמיד ישיבה. ​ 2020-08-26 izrael czyli państwo izraela – medinát israél מדינת ישראל | jaakow – יעקב | dwa państwa – sztei medinót שתי מדינות | syjoniści – cijoním ציונים | wierzący – maaminím מאמינים | mesjasz – maszíjach משיח | siedemdziesiąt twarzy izraela – sziwím panim leisraél שבעים פנים לישראל | społeczna i ekonomiczna nierówność – i-sziwión chewratí wekalkalí אי-שוויון חברתי וכלכלי | krajobraz – nof נוף | zieleń i pustynia – jerek umidbar ירק ומדבר |między morzami – bein hajamím בין הימים | na równinach i w górach – bemiszorim uwaharim במישורים ובהרים | modlitwa – tfilá תפילה | życie codzienne – chajej jom jóm חיי יום יום | nowa kultura – tarbút chadaszá תרבות חדשה | nowy świat – olám chadász עולם חדש | konstytucja – chuká חוקה | mamy torę – jesz lanu torá יש לנו תורה. 2020-08-15 wniebowzięcie marii – aliját miriam עליית צרים | kościół rzymskokatolicki - knesijá romanít katolit כנסייה רומנית קטולית | dogmat – dogmá דוגמה | ciało – basár בשר | dusza (pięć rodzajów duszy) – nefesz נפש, ruach רוח, neszamá נשמה, chaja חיה, jechidá יחידה | piegrzymka – alija lerégel עלייה לרגל | klasztor – minzar מנזר | ziemia święta – erec kduszá ארץ קדושה | wierni – maaminím מאמינים | góra oliwna – har hazeitím הר הזיתים | ogród oliwny – gat szemaním גת שמנים. 2020-08-07 admór (skrót: nasz pan, nauczyciel, rabin) – אדמו"ר | nawrócił się – tu: chazar betszuwá חזר בתשובה | nauka tory – limúd torá לימוד תורה | kierownik szkoły – menahél bet haséfer מנהל בית הספר | izraelski instytut publikacji talmudycznych – hamachón haisraelí lepirsumím talmudiím המכון הישראלי לפרסומים תלמודיים | jeszywa (szkoła talmudyczna) – jeszywa ישיבה | źródło życia - makor chajim מקור חיים | nagroda izraela – pras israél פרס ישראל | hebraizacja – iwrijút עבריות| talmud babiloński – talmúd bawlí תלמוד בבלי | światło prawdy – or haemét אור האמת | hipokryzja – cwijút צביעות | trzynaście płatków róży – szloszá asár aléj haszoszana שלושה עשר עלי השושנה. ​ 2020-07-31 picie kawy – sztijat kafé שתית קפה | kawa po turecku – kafé turki קפה טורקי | kawa zalewajka – kafé boc (błoto) קפה בוץ | kawa rozpuszczalna [kafe names – nes [cud] kafe נס קפה | beduin – bedłi בדואי | tygielek – findżan (to po arabsku właściwie filiżanka) פינג'ן | ognisko – madurá מדורה | kawa błoto (zalewajka) – kafé boc קפה בוץ | kawa czarna – kafé szachór קפה שחור | cukier – sukár סוכר | wrzątek – mej rotchím מי רותחים | twarzą ku ulicy – paním larechów פנים לרחוב | osada (oraz żydzi w izraelu, miejscowi, osiadli przed falami imigracji iszuw – יישוב | pokolenie – dor דור | puszka – pachít פחית | cahal - wojska obrony izraela צה"ל. 2020-07-30 dziewiąty [dzień miesiąca] aw” - tiszá beáw תשעה באב | świątynia - beit hamikdász בית המקדש | miszna - miszna משנה | wyjście z egiptu - jeci-át micrajim יציאת מצרים | pustynia - midbár מדבר | dzień żałoby - jom awél - יום אבל | post - taanít תענית | przyjemność - taanúg תענוג | żydzi maroka i tunezji - jehudej maroko wetunís יהודי מרוקו וטוניס | czosnek - szum שום | łzy - dmaót דמעות | legenda – agadá אגדה |mesjasz - maszíijach משיח | dni ostatnie – acharít jamím אחרית ימים | zbawiciel – jeszúa ישוע. 2020-07-19 ślubowanie - neder נֶ֜דֶר | morderca - rocéach רֹצֵ֗חַ רוצח | mściciel krwi - goél hadám ֹגואֵ֣ל הַדָּם֒ 2020-07-06 syjonizm – cijonut ציונות | państwo – mediná מדינה | rzymianie – romaím רומאים | bliski (właśc. środkowy) wschód – mizrách hatichón מזרח התכון | żydzi religijni – jehudím datiím יהודים דתיים | asymilacja – hitbolelút התבוללות | słup ognia - amúd haész עמוד האש | egipt – micrajím מצרים | ziemia obiecana – erec hamuwtáchat ארץ המובטחת. 2020-06-11 boże ciało - guf haadón גוף האדון | uroczystość najświętszego ciała i krwi chrystusa - chag haléchem wehajáin hakdoszím szel hamaszíjach חג הלחם והיין הקדושים של המשיח | katolicy -nocrím נוצרים | święto ciała mesjasza - chag guf hamaszíjach חג גוף המשיח. 2020-05-06 uchodźcy czasu - pliti'm szel zman פליטים של זמן | | po polsku - bepolani't בפולנית | ejno’ hasznija’ szel haki’klop עינו השניה של הקיקלופ 2020-05-04 rana – peca פצע | prezent dla mamy – matana’ lei’ma מתנה לאמה | samobójstwo – hitabdut התאבדות | opowieść o miłości i mroku – sipu’r al ahawa’ we choszech סיפור על אהבה וחושך | kibuc – kibu’c קיבוץ | szakal – tan תן | pokój teraz – szalo’m achsza’w שלום עכשיו | to samo morze – oto’ haja’m אותו הים | akademia szwedzka – akademia szwedit האקדמיה השוודית 2020-05-03 wątpliwości i miłości - sfeko't weahawo't ספקות ואהבות 2020-05-02 i ich miłość i ich nienawiść - gam ahawata'm gam sinata'm גם אהבתם גם שנאתם 2020-04-30 | wyryte - charut חרות | wolność – cheirut חירות | safed - cfat צפת | tyberiada - tweria טבריה | owoc kraju - pri haa’rec פרי הארץ | pan, właściciel – baa’l בעל 2020-04-28 | dzień niepodległości |יום העצמאות jom haacmau't 2020-04-27 | dzień pamięci poległych w wojnach o izrael |יום הזיכרון לחללי מערכות ישראל jom hazikaro'n lechalale'j maaracho't israe'l. w nazwie hebrajskiej zamiast słowa "wojny" מלחמות milchamo't, użyto słowa מערכות "maaracho't", (l.p. מערעכה maaracha') dużo pojemniejszego (słownik sieraczkowej podaje: szyk, porządek, zestawienie, rząd, szereg, szyk bojowy, linia bojowa, front wojenny, bój, walka, akt sztuki teatralnej, seria, komplet), bo chodzi o ofiary wszelkich wydarzeń, jak potyczki, zamachy, morderstwa itp. 2020-02-20 matki boskiej gromnicznej, czyli ofiarowanie pańskie. to znaczy, że zgodnie z 18. przykazaniem (מצווה micwa) z 613 przykazań (תרי"ג מצוות tarjag micwo't), po 30 dniach od narodzin, ojciec musi wykupić (za parę turkawek albo dwa młode gołębie) pierworodne dziecko od kohena (כהן kapłan w świątyni) | קדש-לי kade'sz-li poświęcisz mi | כל-בכור kol-becho'r każde pierworodne | כל-רחם kol-rechem każde łono | בבני ישראל biwnej israe'l u synów ! izraela | dotyczyło ludzi i zwierząt. tak było też z jezusem. zobacz ewangelia łukasza 2,22 i dalej. a gromnice - to dopiero ix wiek. jak powiedzieć po hebrajsku - eich lehagíd beiwrít - איך להגיד בעברית ten co mówi, nie wie. ten co wie, nie mówi – hamedabér einó jodéa, hajodéa, einó medabér - המדבר אינו יודע, היודע אינו מדבר gdzie jesteś? - ajéka? (bóg do adama) - איכה kochaj bliźniego jak siebie samego - weaháwta reécha kamócha - ואהבת רעך כמוך marność nad marnościami - hewel hawalím - הבל הבלים. wiem, że nic nie wiem - ani' jodéa szeejnéni jodéa - אני יודע שאינני יודע mylić się jest rzeczą ludzką - litót ze enoszí - לטעות זה אנושי być albo nie być - lihijót o lo lihijót - להיות או לא להיות kocham cię [m. do k.] - אני אוהב אותך - aní ohéw otách | kocham cię [k. do m.] - אני אוהבת אותך - ani ohéwet otchá | kocham cię [m. do m.] - אני אוהב אותך - ani ochéw otchá | kocham cię [k. do k.] - אני אוהבת אותך - ani ohéwet otách jaki ten świat mały - ejze olám katán - איזה עולם קטן nie mów (r.ż.) do mnie takim tonem - al tedabrí elái batón kazé - אל תדברי אליי בטון כזה po moim trupie - al gufatí haméta - על גופתי המתה prima aprilis - echád beapríl - אחד באפריל naprawa świata - tikún olám - תיקון עולם naprawa samego siebie - tikún amcí - תיקון עצמי

Zobacz wszystko

Posty na forum (30)

  • Wielka prośba o pomoc w poszukiwaniach

    Szanowni Państwo, Bardzo proszę o przeczytanie tego listu. Jestem dziennikarzem, reporterem, z zamiłowania historykiem. Mam prośbę o odszukanie we Francji lub Izraelu krewnych i znajomych Pani Salomei Gast, zmarłej w 2008 roku (najpewniej w Paryżu). Pani Gast mieszkała we Francji prawdopodobnie od 1948 roku, po wyjeździe z Polski, gdzie przetrwała Holocaust. Już we Francji wyszła za mąż i urodziła syna. Nie wiem jednak, czym zajmowała się w Paryżu lub innym mieście, gdzie pracowała, w jakiej dzielnicy mieszkała. Nie wiem nic ponad to, że wyszła za mąż za człowieka nazwiskiem Naftali Gast. Sama za panny nazywała się Hanel, urodziła się w 1916 roku i z zawodu (wyuczonego jeszcze w Polsce) była krawcową. Poszukuję od dawna krewnych, znajomych, sąsiadów Pani Salomei Gast – kogoś, kto mógłby opowiedzieć o jej powojennych losach. Na pewno tacy mieszkają we Francji (w Paryżu i być może innych miastach), niewykluczone także, że w Izraelu. Na pewno mieszka w Jerozolimie syn Pani Gast, ale nie mogę liczyć na kontakt z nim, ponieważ kategorycznie odmawia rozmowy o swojej mamie. Bardzo nad tym boleję, gdyż moje zamiary są szczere i poważne. Chodzi o pamięć o Żydach, którzy przetrwali Zagładę, także o pamięć w wymiarze jednostkowym. Chodzi o przekazanie tejże pamięci potomnym w Europie i na całym świecie. Dla mnie to szczególna kwestia, ponieważ urodziłem się i mieszkam w mieście, z którego pochodziła pani Salomea i do 1942 roku wraz z rodzicami mieszkała. Niestety, rodzice zginęli w hitlerowskim obozie zagłady. Zebrane informacje posłużą mi do udokumentowania losów pani Gast oraz innych ocalonych Żydów, które następnie ukażą się drukiem. Jestem gotowy na rozmowę, korespondencję listowną, na spotkanie bezpośrednie. Jeszcze raz bardzo proszę o pomoc. Ważna jest każda, choćby najdrobniejsza informacja. Z poważaniem i nadzieją – Krzysztof Potaczała Mój e-mail: k.pota@vp.pl

  • Gdzie w Polsce można obecnie uczyć się hebrajskiego?

    Chodzi mi zarówno o język biblijny jak i współczesny - gdzie można znaleźć formy nauki zbiorowej - uczelnie, kursy itp.