amichaj, koniec sezonu pomarańczy

“Koniec sezonu pomarańczy”, to 114 wierszy Amichaja z lat 1940-1980 w wyborze i przekładzie Tomasza Korzeniowskiego. Wprawdzie Amichaj pisze językiem Biblii i świątynnej liturgii, którego nie używano przez ostatnie dwa tysiące lat, ale to język odmieniony, ożywiony na użytek nowoczesnego świata. Amichaj zderza z sacrum dzisiejszą rzeczywistość, w której nie ma już proroków. Poeta wprowadza do świętego języka nowy idiom, mowę ulicy, slang, kolokwialne zwroty i słowa. Poskramiając wysoki styl biblijnej frazy nazywa siebie “prorokiem tego co było”.

Trwając w żydowskiej tradycji — Amichaj Boga nie tylko wielbi, ale i wadzi się z Nim. Wciąga Go w ziemskie, jałowe problemy i ludzkie kłopoty. Opisuje świat wojen (sam walczył w pięciu), świat ludzkich przywar i zalet. W wielu wierszach z ironią i czułością zajmuje się sobą, rodzicami i rodziną. Pisze o współczesnych sobie jakby trwali w rekwizytorni Biblii i judaizmu. Poezja Amichaja jest ściśle związana z losem żydowskim, ale Amichaj to poeta uniwersalny. Z losów Żydów czyni exemplum dziejów człowieka w ogóle.

Amichaj szuka inspiracji w poezji anglosaskiej lat 50., nie zadowalając się nowoczesną poezją hebrajską Altermana i Szlonskiego — brzmiącą jeszcze na początku XX wieku hieratyczną biblijną frazą.

Poeta “Końca sezonu pomarańczy” mówi językiem współczesnego narodu świeckiego, narodu dźwigającego brzemię kultury trwającej cztery tysiące lat. Izraelczycy wielbili i wielbią pamięć zmarłego niedawno poety, ich trubadura i filozofa. I często używają jego słów.

“Byliśmy niezłym wynalazkiem” mawia się w Izraelu o dwojgu rozstających się ludziach, bo Amichaj pisał: “Rozdzielili nas [...] Szkoda. Byliśmy niezłym wynalazkiem // w miłości. Samolot złożony z mężczyzny i kobiety, / skrzydła i w ogóle. / Mało wznosiliśmy się nad ziemię, / mało lataliśmy”.

W niepowtarzalnym świecie “Końca sezonu pomarańczy” kobieta jest piękna “niczym objaśnienia starożytnych ksiąg”, a niebo niebieskie jak żyły na nogach kobiety. U Amichaja możliwe są stwierdzenia: To straszne rozpoznawać zmarłych / po przejściu lawiny, czy po bitwie. / Ale jeszcze gorzej rozpoznawać ich, / kiedy żyją i chodzą.

W Polsce poezję Amichaja zaczęto drukować częściej w latach 90. Zbigniew Herbert złożył mu hołd w jednym z wierszy: “Bo ty jesteś król a ja tylko książę”. Wśród wielu nagród Amichaj nie otrzymał tylko jednej, na którą niewątpliwie zasłużył. Mimo, iż całe lata 90. był poważnym kandydatem, na zawsze już pozostanie w gronie pisarzy, o których mówi się, że to ci, co Nobla nie dostali.

[wielkie litery w tekście świadczą o jego powstaniu przed wprowadzeniem reguły: małe litery dizajn]

17 wyświetlenia0 komentarz

Ostatnie posty

Zobacz wszystkie

o prozie amosa oza, w drugą rocznicę śmierci (2018)

amos oz urodził się i przeżył lat 79 w palestynie, która, gdy miał dziewięć lat, stała się izraelem. “kiedy miałem pięć lat, może dwa, trzy tygodnie po tym, jak pojąłem litery, od razu wziąłem i napis

amos oz – rezolucja onz w 1947

29 listopada 1947 onz przyjmuje rezolucję podziału palestyny na dwa państwa: żydowskie i arabskie. arabowie tego samego dnia rozpoczęli wojnę, ale żydzi świętowali. tak to opisuje amos oz w "opowieści

© hebrajska kafé projekt | hebrajskakafe@gmail.com

 

563 pne – budda – siddhartha gautama בודהה - סידהארטהה גאוטמה  – inicjator buddyzmu | 100 stary testament תנ"ך – kanon judaizmu | 120 nowy testament ברית החדשה – kanon chrześcijaństwa | 500 talmud תלמוד – komentarz to pięcioksięgu | 1541 wujek – jakub wujek – polski ksiądz, tłumacz biblii | 1700 beszt – światło ogniska - baal szem tow  - israel ben eliezer ישראל בן אליעזר – inicjator chasydyzmu | 1787 kocker rebe – światło prawdy - menachem mendel morgensztern מנחם מנדל מורגנשטרן – rabin w kocku | 1798 mickiewicz – adam mickiewicz – poeta, dramatopisarz polski | 1810 salanter – światło sumienia - israel lipkin misalant ישראל ליפקין מסךנט. inicjator moralno-etycznego ruchu musar | 1810 geiger – światło postępu – awraham geiger, inicjator reformy judaizmu | 1838 chafec chajim – światło słowa - israel meir hakohen ישראל מאיר הכהן - założyciel jeszywy w raduniu, propagator czystej i etycznej mowy |1873 bialik – chaim nachman bialik חיים נחמן ביאליק – poeta hebrajski | 1881 kaplan – światło idei – mordechaj kaplan מרדכי קפלן – inicjator judaizmu rekonstrukcjonistycznego | 1887 agnon światło tory - szmuel josef agnon שמואל יוסף עגנון - pisarz hebrajski | 1904 jeszurun – awot jeszurun אבות ישורון poeta hebrajski | 1910 alterman - natan alterman נתן אלתרמן – poeta i dramatopisarz hebrajski |1924 amichaj – światło lodówki - jehuda amichaj יהודה עמיחי - poeta hebrajski |1928 wine – światło człowieka – sherwin wine - inicjator judaizmu humanistycznego |1938 steinzalc – światło kamienia – adin ewen israel עדין אבן ישראל – rabin. autor wersji talmudu we współczesnym hebrajskim |1939 oz – światło pokoju - amos oz עמוס עוז - pisarz hebrajski i izraelski działacz pokojowy | 1939 einstein – arik einstein אריק איינשטיין – piosenkarz i kompozytor izraelski | 2006 pardes lauder – tu: pięcioksiąg we współczesnym żydowskim przekładzie na język polski.