20. rocznica śmierci jehudy amichaja

w tym roku, po dwudziestu latach od śmierci amichaja (22 września 2000 w jerozolimie) w wieku 76 lat, doczekaliśmy się jego biografii książkowej. autor: ido basok עידו בסוק. tytuł: ספקות ואהבות. יהודה עמיחי – חיים wątpliwości i miłości. jehuda amichaj – życie. przed śmiercią amichaj wyznał, że chciałby być zapamiętany jako poeta miłości. pisał o niej wiele i na sposób bardzo znaczący i autobiograficzny, podobnie jak na temat wojen, w których uczestniczył. na tytuł biografii basok wybrał jednak zestawienie miłości z wątpliwościami, co oczywiście słusznie poszerza całe spektrum tematyki poezji amichaja. wojna niewątpliwie jest dla amichaja jedną z wielu wątpliwości, do których dołączył kwestię boga i religii. wychowany w domu dziadków i rodziców w duchu judaizmu, jako młody ale już dorosły, w izraelu, uznał, że nie wierzy w istnienie boga. choć jako poeta nieustannie pisał o bogu, religii, całej żydowskiej mitologii, do tego dołączył kolejne wojny izraela, w których uczestniczył, miłości, których doświadczał, dołączył rodziców (ojciec był jego prywatnym bogiem), bliskich z dzieciństwa i późniejszego życia, postaci z jego biografii, historyczne, publiczne, znajomych i spotkanych nieznajomych. o czym nie pisał? o świecie nieswoim, o innych kulturach, w tym o antycznej kulturze greków i rzymian (ulubionych tematach wielu światowych poetów), o wojnach obcych, bogach obcych itd. pisał o świecie, który był jego i pisał o sobie. otrzymał za życia wiele nagród i niewątpliwie to, co stworzył, to jest materiał noblowski, choć tej nagrody nie dostał. wiersze o jehudzie amichaju pisali inni, w tym zbigniew herbert, który jako uznany książę, okrzyknął jehudę królem. obaj uczestniczyli w pewnej konferencji w jerozolimie i na znanym mi zdjęciu siedzą obok siebie, ale każdy patrzy w swoją stronę (herbert pewnie na antyk, amichaj na jerozolimę). cwika szternfeld, poeta hebrajski, w swoim wierszu o amichaju niemal wprost oskarżył szwedzką akademię o niechęć do literatury z izraela. jedyny literacki nobel izraelski otrzymał ex aequo szmuel josef agnon w 1966 roku. to było dawno. w innym świecie.

ido basok całe życie amichaja podzielił na piętnaście rozdziałów. o pierwszych 47 latach mówi 12 rozdziałów (intensywne życie literackie i prywatne amichaja). o kolejnych 29 latach tylko jeden rozdział (o ostatnim tomie poezji, jednej powieści i dalszym życiu uznanego już literata, o nagrodach, wykładach itp.). dwa ostatnie rozdziały to amichaj a polityka oraz czas tuż przed i po śmierci poety.

do tej książki będziemy jeszcze powracać i korzystać z niej, bo przecież życie i poezja jehudy amichaja jest przedmiotem naszych stałych zajęć w hebrajskiej kafé projekt, w której zwiemy go amichaj – światło lodówki. przypomnijmy dlaczego. mamy kilku bohaterów, którzy są dla nas światłem: agnon – światłem tory (bo wartości tory i judaizmu w życiu człowieka, to jego główne tematy), oz – światłem pokoju (bo oprócz prozaika, był eseistą i wiodącym liderem ruchu przeciw wojnom i konfliktom, na rzecz pokoju). amichaj wprowadził nową epokę do hebrajskiej poezji (dotąd bardzo przywiązanej do języka i wyobrażeń biblii, gdzie człowieka opisuje się jak u agnona boskim blaskiem pisma świętego) i według słów jego kolegi, poety chaima guriego, opisywał piękno twarzy kobiety oświetlonej światłem lodówki.

pochówek jehudy amichaja poprzedziły wystąpienia najważniejszych polityków i postaci w państwie, którzy okrzyknęli go poetą narodowym, przed czym jehuda wzbraniał się, póki żył. spoczął w jerozolimie na cmentarzu sanhedria, a na jego nagrobku pojawił się cytat z jego wiersza: „nawet śmierć nas nie rozłączy, bo nasze spotkanie we wszechświecie będzie na zawsze”. foto: nagrobek jehudy amichaja.

przeczytajmy jeszcze wiersz: autor: cwika szternfeld. przekład: tomasz korzeniowski.

O tym, że Amichaja nie nagrodzili Noblem


Miał wszelkie atuty.

Zachwycał, pisząc o miłości i wojnie,

znana była jego czuła słabość

do przerw między wojnami.

W strukturach jego poezji Biblia czuje się jak w domu.

Wieczne Miasto spaceruje jej linijkami,

czasem mruczy, czasem jest w rui,

a kiedy ona wyciągała pazury, on okrywał je wdziękiem.


Jest w niej miejsce i na sprawy drobne,

z papieru śniadaniowego wypadają zarazki uczuć

i biegną biegiem wielkich tego świata,

i jak Ziemia, będąc jeszcze szczenięciem,

kręciła się wokół Słońca,

ciesząc serce Wszechświata,

jak cukierek na ból

krąży wokół języka

– tak i jego poezja.


Był religijny i był świecki,

był ojcem i był kochankiem,

i nawet umarło mu dość kolegów.

Wygląda na to, że miał wszystkie dane,

ale zwał się Jehuda,

a skandynawskie powietrze

lubi upajać się zgoła innym dźwiękiem.




foto: nagrobek jehudy amichaja. cmentarz sanhedria, jerozolima.





17 wyświetlenia0 komentarz

Ostatnie posty

Zobacz wszystkie

o prozie amosa oza, w drugą rocznicę śmierci (2018)

amos oz urodził się i przeżył lat 79 w palestynie, która, gdy miał dziewięć lat, stała się izraelem. “kiedy miałem pięć lat, może dwa, trzy tygodnie po tym, jak pojąłem litery, od razu wziąłem i napis

amos oz – rezolucja onz w 1947

29 listopada 1947 onz przyjmuje rezolucję podziału palestyny na dwa państwa: żydowskie i arabskie. arabowie tego samego dnia rozpoczęli wojnę, ale żydzi świętowali. tak to opisuje amos oz w "opowieści

© hebrajska kafé projekt | hebrajskakafe@gmail.com

 

563 pne – budda – siddhartha gautama בודהה - סידהארטהה גאוטמה  – inicjator buddyzmu | 100 stary testament תנ"ך – kanon judaizmu | 120 nowy testament ברית החדשה – kanon chrześcijaństwa | 500 talmud תלמוד – komentarz to pięcioksięgu | 1541 wujek – jakub wujek – polski ksiądz, tłumacz biblii | 1700 beszt – światło ogniska - baal szem tow  - israel ben eliezer ישראל בן אליעזר – inicjator chasydyzmu | 1787 kocker rebe – światło prawdy - menachem mendel morgensztern מנחם מנדל מורגנשטרן – rabin w kocku | 1798 mickiewicz – adam mickiewicz – poeta, dramatopisarz polski | 1810 salanter – światło sumienia - israel lipkin misalant ישראל ליפקין מסךנט. inicjator moralno-etycznego ruchu musar | 1810 geiger – światło postępu – awraham geiger, inicjator reformy judaizmu | 1838 chafec chajim – światło słowa - israel meir hakohen ישראל מאיר הכהן - założyciel jeszywy w raduniu, propagator czystej i etycznej mowy |1873 bialik – chaim nachman bialik חיים נחמן ביאליק – poeta hebrajski | 1881 kaplan – światło idei – mordechaj kaplan מרדכי קפלן – inicjator judaizmu rekonstrukcjonistycznego | 1887 agnon światło tory - szmuel josef agnon שמואל יוסף עגנון - pisarz hebrajski | 1904 jeszurun – awot jeszurun אבות ישורון poeta hebrajski | 1910 alterman - natan alterman נתן אלתרמן – poeta i dramatopisarz hebrajski |1924 amichaj – światło lodówki - jehuda amichaj יהודה עמיחי - poeta hebrajski |1928 wine – światło człowieka – sherwin wine - inicjator judaizmu humanistycznego |1938 steinzalc – światło kamienia – adin ewen israel עדין אבן ישראל – rabin. autor wersji talmudu we współczesnym hebrajskim |1939 oz – światło pokoju - amos oz עמוס עוז - pisarz hebrajski i izraelski działacz pokojowy | 1939 einstein – arik einstein אריק איינשטיין – piosenkarz i kompozytor izraelski | 2006 pardes lauder – tu: pięcioksiąg we współczesnym żydowskim przekładzie na język polski.